روغتیا نړۍوال سازمان: افغانستان کې له روغتیايي خدمتونو د بې برخو کسانو شمېر ۲ برابره شوی

د پاکستان اېکسپرېس ټربیون ورځپاڼې د راپور له مخې؛ چارواکي وایي چې دغه څېړنې پراخې شوې دي او هغه پاکستاني وګړي هم تر پوښتنو لاندې راغلي، چې افغانان یې د خپلو کورنیو د غړو په توګه ثبت کړي دي.

راپور زیاتوي، چې دا مهال د پېښور په بېلابېلو سیمو لکه خیبر بازار، ګنج، نمک منډوي، جناح پارک روډ، دېر کالوني، زرګراباد، پیپل منډوي، حیات‌ اباد او افغان کالونۍ کې د مېشتو یا کارکوونکو افغانانو نوملړونه چمتو کېږي او ډېر ژر به پرې قانوني اقدامات وشي.

سرچینې وايي، د سیمه‌ییزو شوراګانو یا (یونین کونسلو) ګڼ منشيان څېړنو ته بلل شوي او د ځینو دولتي کارکوونکو اسناد هم تر کتنې لاندې دي.

دغه اقدامات داسې مهال پیل شوي، چې د پاکستان حکومت (د اپرېل ۳۰مه) د هغو بهرنیو وګړو لپاره وروستۍ نېټه ټاکلې چې قانوني اسناد نه لري او یا هم ویزه یې ختمه شوې.

د پاکستان د کورنیو چارو وزارت وايي، چې ناقانونه مېشتو کډوالو د اېستلو عملیات به لا چټک شي.

د پاکستان کورنیو چارو په برخه کې د دولت وزیر طلال چوهدري ویلي، چې پاکستان لسګونه کاله د افغانانو کوربه‌توب کړی؛ خو اوس د قانون پلي کېدو وخت راغلی دی.

هغه زیاته کړې: «موږ نور په ناقانونه توګه د پاتې کېدو اجازه نه شو ورکولای او له دې وروسته به سخت اقدامات کېږي».

دغه څرګندونې داسې مهال شوې، چې د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار کابل ته د سفر پر مهال له طالب چارواکو سره د افغان کډوالو د با عزته ستنېدو اړوند خبرې هم کړې دي.

طلال چوهدري وايي، له اپرېل میاشتې راهیسې تر اوسه شاوخوا ۸۴ زره افغانان بېرته افغانستان ته استول شوي دي.

هغه ټینګار وکړ، چې دغه لړۍ «قانوني، منظمه او انساني ده»؛ خو طالبان او د بشري حقونو سازمانونه نیوکه کوي، چې پاکستان له افغان کډوالو سره ظالمانه چلند کوي او ان د ستنېدونکو کسانو شتمنۍ، پانګې او ملکیتونه هم دغه هېواد کې لوټ شوي دي.

چوهدري خبرداری ورکړی، هغه پاکستانيان به هم ونیول شي چې ناقانونه مېشتو کډوالو ته کورونه، کار یا نور خدمتونه برابروي.

هغه وویل:« که څوک یوه ناقانونه بهرني ته هټۍ، کور یا ځای ورکړي؛ نو قانوني چلند به ورسره وشي».

نوموړي پر اېکس پاڼه کاږلي، چې د ګوزڼ ضد واکسینو ترڅنګ به ماشومانو ته د ویټامین A څاڅکي هم ورکړل شي؛ ترڅو د ماشومانو د بدن دفاعي سیستم غښتلی کړي او د سترګو دید په پیاوړي ساتلو کې مرسته وکړي.
خو له بل پلوه طالبانو په وروستي اقدام کې د کور په کور واکسین بند او پر ځای یې په جوماتونو کې د پولیو مرکزونه جوړ کړي.
تر دې وړاندې سرچینو افغانستان انټرننشنل ته ویلي و، چې د طالبانو مشر پر واکسیناتورانو بندیز لګولی چې کور په کور به نه ګرځي.

دغه کمپیان داسې مهال پیلېږي، چې د امریکا اين پي ار رسنۍ تېره اونۍ راپور ورکړی و چې په افغانستان او پاکستان کې د پولیو وایرس د پراخوالي په حال کې دی.

په دغه راپور کې دا هم راغلي و، چې روان زېږدیز کال په افغانستان کې د ګوزڼ یوه مثبته پېښه ثبت شوې ده؛ خو تېرکال بیا په افغانستان کې د پولیو ۲۴ مثبتې پېښې ثبت شوې وې.

د روغتیا نړۍوال چارواکي اندېښنه لري، چې ښایي د امریکا د پرمختیایي ادارې د مرستو درېدو سره دغه شمېرې لا پسې زیاتې شي.
د روغتیا نړۍوال سازمان سر مشر ټېډروس اډهانوم ویلي: «د امریکا د تمویل ناڅاپي کمښت د پولیو د له منځه وړلو هڅې هم اغېزمنوي.»

هغه دغه څرګندونې د (وري ۳۱مه) د طالبانو د عامې روغتیا وزارت په ګډون د بېلابېلو ادارو یوې ګډې روغتیایي کمېټې ته کړې دي.

شرعي ټینګار کړی، چې یو شمېر خصوصي روغتونونه یوازې د سوداګرۍ په موخه جوړ شوي او وړاندې کزدونکي خدمتونه یې خورا ټیټ معیار لري.

هغه زیاته کړې، دغه روغتونونه له ناروغانو څخه د پیسو د لاسته راوړلو لپاره له هېڅ ډول اقداماتو ډډه نه کوي.

نوموړي همدا راز نیوکه کړې، چې تاریخ تېري او بې کېفیته درمل هم د ناروغانو پر وړاندې جدي‌ ننګوونې دي.

په همدې تړاو خبرپانه زیاتوي، په یاده ناسته کې د طالبانو د عامې روغتیا وزارت مرستیال وزیر ملابخت الرحمان شرافت هم ویلي، چې د تاریخ تېرو او بې کېفیته درملو پلورل ورته د منلو وړ نه دي.

د هغه په خبره، یاد وزارت هڅه کوي څو د دغه ستونزو د مخنېوي او د روغتیایي خدمتونو د ښه کېدو لپاره وړ شرایط برابر کړي.

ویل کېږي، طالبانو د هېواد به ګمرکاتو کې د بې کېفیته درملو د واردولو مخه نه ده ډب کړې او ان د دغه ډلې د درملو د څار او اروزنې ګمرکي څانګې په پراخ فساد ککړې دي.

همدا راز نیوکې کېږي، چې د خصوصي روغتونونو د څار لپاره هم ځانګړي اقدامات نه کېږي او د کمزورو خدمتونو له کبله ناروغان اړ کېږي؛ څو پاکستان او نورو هېوادونو ته د درملنې په موخه لاړ شي.

هم‌مهاله د ملګرو ملتونو روغتیايي سازمان هم خبرداری ورکړی، چې د امریکا پراختیایي مرستو د کمېدو له کبله د هېواد په ځینو ولایتونو کې یو شمېر روغتونونه تړل شوي او د افغانستان روغتیایي سېسټم د ګړنګ پر غاړه ولاړ دی.

یاد سازمان ویلي، چې طالبان د روغتیایي ستونزو او ننګوونو د مخنېوي لپاره کومه ځانګړې تګلاره نه لري.

ویل کېږي، که چېرې دغه مسوده تصویب شي؛ نو په دغو بدلونونو کې به د افغان ښځو لپاره د امریکا د ځانګړي استازي مقام له منځه ولاړ شي. دغه مسوولیت تر دې وړاندې رینا امیري په غاړه لاره، چې د بایډن ادارې په وروستۍ ورځ یې استعفا وکړه.

د نیویارک ټایمز په راپور کې راغلي، چې د دغه سند له مخې د ټرمپ اداره غواړي د ډیموکراسۍ، بشري حقونو، کډوالۍ او د اقلیمي بدلون اړوند دفترونه وتړي او پر ځای یې «د نړۍوالو ګواښونو مرستیال» د مخدره توکو سره د مبارزې پالیسۍ او نورو مسلو د څارنې لپاره ځیني نوي دفترونو پرانیزي.

په سند کې راغلي، چې د افغان ښځو لپاره د ځانګړې استازې دفتر په ګډون د ښځو اړوند ځیني پوستونه هم د لغوه کېدو په نوملړ کې شامل دي.

د راپور له مخې، دغه بدلونونه د بهرنیو چارو وزارت د بیا تنظیمولو لپاره د هراړخیز پلان برخه ده، چې موخه یې د فساد او لګښتونو کمول او د ولسمشر له لید سره د بهرنۍ پالیسۍ تنظیمول دي.

په داسې حال کې چې د راپور تر خپرېدو وروسته د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو په خواله رسنیو کې د یوه پیغام په خپرولو سره دا خبرونه درواغ وبلل؛ خو نیویارک ټایمز لیکلي چې د شنبې له ورځې راهیسې دغه سند د اوسنیو او پخوانیو امریکایي ډیپلوماتانو او نورو چارواکو تر منځ لاس په لاس کېږي.

که دغه پلان پلي شي؛ نو ښایي د امریکا لسګونه سفارتونه او کونسلګرۍ په افریقایي او اروپایي هېوادونو کې وتړل شي.

د طالبانو د یاد وزارت په خبرپاڼه کې راغلي، چې نوموړي دغه څرګندونې د بلخ لپاره د دغه ډلې له والي محمد یوسف وفا او د تورخم له کمیسار ملا عبدالجبار حکمت سره د ناستې پر مهال کړې دي.

مولوي کبیر په دغه ناسته کې د تورخم له کمیساره غوښتي، چې په یاد ښارګوټي کې د مساپرو او ناروغانو لپاره وړ اسانتیاوې رامنځته کړي.

خبرپانه زیاتوي، په دغه ناسته کې په تورخم کې له پاکستانه د ستنېدونکو افغان کډوالو د بهیر مدیریت او اقتصادي مسایلو په تړاو هم بحث شوی دی.

د طالبانو د اقتصاد وزارت سرپرست هم تر دې دمخه له افغان کډوالو سره د مرستو په موخه د ملګرو ملتونو په ګډون نړۍوالو مرستندویه ادارو ته د مرستې لپاره لاسونه غځولي دي.

طالبانو له نړۍوالو مرستندویه ادارو غوښتي، چې د ستنېدونکو افغانانو سره دې د سرپناه په ګدون په بېلابېلو برخو کې بشري مرستې وکړي.

هم‌مهاله نیوکې کېږي، چې په تورخم ښارګوټي کې د طالبانو له لوري د ستنېدونکو افغانانو لپاره د «عمري کمپ» په نوم جوړ شوي پنډغالي کې خلک له ګڼو ستونزو سره مخ دي. په کافي توګه د اړینو خدمتونو، خېمو او سرپناوو نشتوالی یوه لویه ستونزه ګڼل کېږي.

پاکستان د اپرېل له لومړۍ نېټې د افغان کډوالو د اېستلو بهیر پېل کړی او یاد هېواد غواړي، چې د اې سي سي کارت لرونکو اته سوه زره کډوالو په ګډون بې اسناده افغانان هم په روانه لړۍ کې وباسي.

د بشري حقونو یو شمېر سازمانونو اندېښنه څرګنده کړې، چې افغانستان له یوه بشري ناورین سره مخ دی او د دغو کډوالو په ورتګ سره به دغه کړکېچ لا پراخ شي.

د طالبانو په واکمنۍ کې لوږه، وزګاري او خراب اقتصادي وضعیت د افغانانو پر وړاندې جدي ننګونې دي.

داسې اندېښنې هم شته، چې ستنېدونکي افغانان به هم د دغه ناورین څخه خوندي پاتې نشي.