د چک څلور ځانګړي سرتېري د یوه افغان سرتېري د مرګ په تړاو تورن شوي

د ده نیوز رسنۍ د راپور له مخې، د دغې خونې مرستيال ضياالحق سرحدي ويلي، چې د پاکستاني چارواکو او طالبانو دا تګ راتګ او لېدنې به د سوداګرۍ، ترانزيټ، امنيت او د خلکو تر منځ د اړيکو په ګډون په مهمو برخو کې همکارۍ پياوړې کړي.

سرحدي زیاته کړې: «د ټولو هغو نوښتونو ملاتړ کوي، چی د پاکستان او افغانستان تر منځ دوامداره وده او اړیکې را منځته کوی.»

هغه د پاکستان د لومړي وزیر مرستیال هغه اعلان ته په اشارې سره چې ویلي یې وو؛ د جولاې میاشت وروسته به د افغانستان له خوا د ټرانزیټ سیستم ساده کړي، وویل: «نوی سیسټم به دوه اړخیز تجارت زیات او لګښتونه کم کړي.» هغه هیله څرګنده کړه چې په دې سره به نورو شرکتونو ته هم اجازه ورکړل شي، چې د افغاني توکو د لېږد په سالمې سیالې کې برخه واخلي.

سرحدي باور څرګند کړ، چې د اسحاق ډار د سفر په ترڅ کې شوي هوکړه لیکونه به سیمه ییزه همکاري پیاوړې کړي، امنیت به ټینګ کړي او د سوداګرۍ نوي فرصتونه به پرانیزي.

بلخوا ځینو پاکستاني رسنیو راپور ورکړی، چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د سوداګرۍ ښه کېدو سره د دغه هېواد له لارې افغان ټرانزېټ ۸۴سلنه کم شوی او لامل یې هم د قاچاق پرضد هڅې او ټرانزیټي لارې د فشار په ډول کارول بلل دي.

د دغو رسنیو د خپرو کړو شمېرو له مخې د ۲۰۲۳ له نومبر د ۲۰۲۴ تر نومبر له ۷.۴۸میلیارده ډالرو نه ۱.۲میلیارده ډالرو ته غورځېدلې ده.

د ۲۰۲۴ او ۲۰۲۵ ترمنځ له جولای تر مارچ په نهو میاشتو کې هم دا سوداګري ۶۴سلنه نوره غورځېدلې او له ۲.۳۳میلیارد ډالرو نه ۸۳۶ میلیون ډالرو ته ټیټه شوې ده.

همدارنګه د پاکستان له لارې افغانستان ته کارګو توکي هم ۶۴سلنه غورځېدو سره له ۲.۲۸میلیارد ډالرو نه ۸۰۹ میلیون ډالرو ته ټیت شوي دي.

خو دا لا نه معلومه چې د افغانستان او پاکستان تر منځ به دا ځل سوداګري اسانه شي او که به د پخوا په څېر له هرې لفظي شخړې وروسته د لویو لارو په تړلو سره د میاشتو لپاره سوداګري په ټپه دریږي.

د طالبانو د لوړو زده‌کړو وزارت له‌خوا په خپرې شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې نوموړي دغه څرګندونې په کندهار کې «د اسلامي ثقافت ملي کنفرانس» په نوم یوې غونډې ته د وینا پرمهال کړې دي.
په دغه کنفرانس کې د طالبانو د لوړو زده‌کړو وزیر ندا محمد ندیم، د سرې میاشتې عمومي مشر، د مرکزي دارالافتا مشر، د کندهار امنیه قوماندان، د هلمند ولایت د علماوو شورا مشر او ځبنو نورو دیني عالمانو ګډون لاره.
نوموړي ویلي: «زه ستاسو لپاره هغه څه خوښوم، چې د ځان لپاره یې خوښوم؛ که تاسو هم هغه څه زما لپاره وغواړئ، چې د ځان لپاره یې خوښوئ، په دې صورت کې به هېڅ دوښمن ته موقع پیدا نه شي چې په مابین کې ګډوډي را پیدا کړي او نه به هم نظام له ستونزو سره مخ شي.»

هغه وایي: «موږ په چارو کې د الله تعالی په رضایت مکلف یو، د الله تعالی په نارضایتۍ کې د خلکو په رضا کې خیر نشته.»
دا په داسې حال کې ده، چې د نړۍوالو په ګډون ځینې طالب چارواکي او له هغې ډلې د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت مرستیال عباس ستانکزی او د دغې ډلې د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني هغه کسان دي، چې د ملا هبت‌الله له تګلارو سره یې مخالفت ښودلی دی.
ښایي د نوموړي موخه هم له هغو طالب چارواکو وي او یو وار بیا یې خپلو پرېکړو ته د «اسلامي شریعت او د الله رضا» نوم ورکړی دی.

هغه تر دې وړاندې هم له خلکو غوښتي و، چې د هغه اطاعت وکړي.
هغه دارنګه د طالبانو ډلې ته په خطاب سره ویلي: «د الله د رضا او شرعي نظام لپاره افغانانو شل کاله جهاد وکړ او اوس د همدې شرعي نظام عملي کولو لپاره باید په سل کاله قربانیو هم ستړي نه شو.»

په طالب مشرانو کې د اختلافاتو تر خبرونو وروسته د دغې ډلې د مشر په ګډون لوړپوړي مشران د رسنیو له لارې یو بل ته په غونډو کې د کنایې په ډول ځینې پیغامونه رسوي او په مخامخ غونډو کې سره ناست وي.

کورتز چې تیره ورځ یې په واشنګټن کې د هاډسن په انسټیټوټ کې وینا کوله وویل: «طالبان د افغانستان د خلکو استازي نه دي، دوی د ټاکنو له لارې واک نه دې ترلاسه کړی، بلکې په زور سره تر واک رسېدلي دي. باید د افغانستان نورو سیاسي مشرانو ته چې د یوې برخې افغانانو استازیتوب کوي د بیان او سیاسي حضور لپاره ځای ورکړل شي.»

هغې د مزاکراتو پر مهال ۵ زره طالب بندیانو خوشې کولو ته په اشارې سره وویل: «امریکا اشرف غني دې ته اړ کړ چې طالب بندیان خوشې کړي، چې ډیری یې بیا له افغان حکومت سره په جګړه کې ښکېل شول.»

کورتز زیاته کړه، د بندیانو خوشې کول داسې و، لکه یو څوک چې دا هېواد طالبانو ته د کلیزې د کیک په څېر وړاندې کړي.

هغې ټینګار وکړ، چې د دوحې هوکړه د سولې هوکړه نه، بلکې له افغانستان څخه د امریکا د وتلو هوکړه وه.

کورتز له افغانستان څخه د امریکا د پخوانیو همکارانو د ایستلو په اړه د ټرمپ ادارې پر پرېکړې هم نیوکه وکړه. د هغې په ​​وینا، ډېرو پخوانیو امریکايي پوځیانو په بې غرضه توګه د دغو همکارانو په ایستلو کې مرسته کړې، خو ټرمپ اوس له افغان همکارانو غواړي چې د امریکا له خاورې ووځي.

نوموړي په افغانستان کې د سیاسي خبرو اترو د بیا پیل پر اړتیا د ټینګار وکړ او د ولسمشر ټرمپ پر ادارې یې غږ وکړ، چې په افغانستان کې د ټولو ښکېلو اړخونو په ګډون دې خبرې اترې پیاوړي کړي.

په واشنګټن کې د هوډسن څېړنیز انسټیټوټ له لوري د افغانستان د حالاتو په اړه جوړ شوي بحث کې د امریکا پوځ د لوی درستیز پخواني مرستیال جنرال جیک کین د افغانستان له پولو خورېدونکې ترهګرۍ د مخ په زیاتیدونکي ګواښ په اړه خبرداری ورکړ او دا یې «بې ساري او خورا جدي» وبلله.

جنرال کین وویل: «واک ته د طالبانو بیا راتګ د ترهګرو ډلو د بیا راڅرګندېدو او امنیتي وضعیت د خرابېدو لامل شوی دی. له افغانستان څخه د امریکايي ځواکونو په بېړه وتلو نه یوازې د القاعدې او داعش په څېر ډلو د بیا راژوندي کېدو لامل شوي، بلکې د امریکا متحد ایالتو ځواکونونه یې په نړیواله کچه د یوه کمزوري ځواک په توګه وپېژندل.»

هغه په خپلو خبرو کې زیاته کړه: «د پوځ قوماندانانو د بایډن د ادارې له هغې پریکړې سره چې په بشپړ ډول ووځي مخالفت درلود، دوی په دې باور و، چې دا ډول کړنه به د القاعدې او داعش ډلو د بیا راژوندي کیدو لپاره لاره هواره کړي.»

جنرال جان جیک کین په امریکا کې د یولسم سپټمبر له ترهګرو پېښو ورسته د القاعدې ډلې پر ضد جګړه کې د مجاهدینو رول ته په اشارې سره ټینګار وکړ، چې باید د طالبانو ضد ډلو څخه ملاتړ وشي، ترڅو د طالبانو د پرځېدو لامل شي.

نوموړي دغه څرګندونې د طالبانو په ډله کې د «منفور او نامطلوبه» کسانو د منفکۍ په اړه د دغې ډلې د دفاع وزیر یعقوب مجاهد پورې اړوند مکتوب له خپرېدو وروسته کړې دي.
د طالبانو د دفاع وزیر لاسلیک شوی مکتوب افغانستان انټرنشنل ته رسېدلی، چې په کې ملا یعقوب مجاهد د دغې ډلې د کورنیو چارو وزارت او استخباراتو ریاست ته مشوره ورکړې، چې شل سلنه تنقیص کې اول «منفور او نامطلوب» کسان منفک کړي او له دې سره دا وېره هم شته، چې د جمهوریت د وخت مسلکي کسان له دندو لرې شي.
دویم قدم کې «بعد الفتح»، درېیم قدم کې همکاران، څلورم قدم کې له پلار او زوی پرته د شهیدانو قریبان، پنځم قدم کې اختیاري «هغه کسان چې خپله خوښه غواړي رسمي وظیفه ونه کړي؛ بلکې په احتیاط فعال کې پاتې شي»، شپږم قدم کې هغه «مجاهدین» چې له یوه کور تر دوو زیات تعین بست وي؛ که بیا هم فیصدي پوره نه شوه اووم قدم کې په ښکته بستونو کې لوړ عمره یا تر یو کال پورې د «جهادي» سابقې کسان تنقیص شي.
ښاغلي صالح په دې تړاو پر اېکس پاڼه کاږلي: «زما په اند د طالبانو له فکري اړخه منفور په دوه ډلو وېشل شوي، یو مشهوره او له واکه برخمن او بل ګمنامه او د هغوی تر لاس لاندې کسان دي.»
د هغه په وینا، ښایي د دغه پرېکړې له مخې مشهوره منفور کسان ګمنامه منفور کسان منفک کړي.
هغه زیاته کړې، که چېرې دغه پرېکړه د رایو پر بنسټ شوې وه؛ له شک پرته منفور کسان به هغه متعصبه کسان وو، چې اوس د دغې ډلې د جوړښت په سر کې دي.
‏هغه دارنګه د شل سلنه منفوره کسانو بې کاره کېدل د افغانستان د خلکو لپاره ښه زېری بللی او ویلي یې دي، چې د پاتې ۸۰ سلنه منفوره کسانو د اېستلو لپاره هم باید مبارزه دوام وکړي.
هغه کاږلي، چې په تېرو درېیو کلونو کې دغه ۲۰ سلنه منفوره کسانو په کوم نوم تنخوا او امتیاز ترلاسه کول؟
‏هغه وایي، کله چې د طالبانو مشران پوهېدل چې په لیکو کې یې ۲۰ سلنه منفور کسان شته؛ نو ولې یې درې کاله انتظار تېر کړ؟

د کارپوهانو په اند که دغه شل سلنه کسان له دندو په دې ډول لرې شي، نو لرې نه ده چې دغه طالب نظامیان دې د خپل حکومت پر ضد او د دوی مخالفو ډلو ته جذب شي.

ځینې طالب نظامیان د شعر په ژبه سر له اوسه خپلو مشرانو ته په اشاره کې رسوي، چې دوی به تر تنقیص کېدو وروسته وسله والو فعالیتونو ته مخه کړي.