لیزا کورتز: د ټرمپ اداره باید له طالبانو پرته له افغان سیاسي څېرو سره لیدنې وکړي

په واشنګټن کې د هوډسن څېړنیز انسټیټوټ له لوري د افغانستان د حالاتو په اړه جوړ شوي بحث کې د امریکا پوځ د لوی درستیز پخواني مرستیال جنرال جیک کین د افغانستان له پولو خورېدونکې ترهګرۍ د مخ په زیاتیدونکي ګواښ په اړه خبرداری ورکړ او دا یې «بې ساري او خورا جدي» وبلله.

جنرال کین وویل: «واک ته د طالبانو بیا راتګ د ترهګرو ډلو د بیا راڅرګندېدو او امنیتي وضعیت د خرابېدو لامل شوی دی. له افغانستان څخه د امریکايي ځواکونو په بېړه وتلو نه یوازې د القاعدې او داعش په څېر ډلو د بیا راژوندي کېدو لامل شوي، بلکې د امریکا متحد ایالتو ځواکونونه یې په نړیواله کچه د یوه کمزوري ځواک په توګه وپېژندل.»

هغه په خپلو خبرو کې زیاته کړه: «د پوځ قوماندانانو د بایډن د ادارې له هغې پریکړې سره چې په بشپړ ډول ووځي مخالفت درلود، دوی په دې باور و، چې دا ډول کړنه به د القاعدې او داعش ډلو د بیا راژوندي کیدو لپاره لاره هواره کړي.»

جنرال جان جیک کین په امریکا کې د یولسم سپټمبر له ترهګرو پېښو ورسته د القاعدې ډلې پر ضد جګړه کې د مجاهدینو رول ته په اشارې سره ټینګار وکړ، چې باید د طالبانو ضد ډلو څخه ملاتړ وشي، ترڅو د طالبانو د پرځېدو لامل شي.

نوموړي دغه څرګندونې د طالبانو په ډله کې د «منفور او نامطلوبه» کسانو د منفکۍ په اړه د دغې ډلې د دفاع وزیر یعقوب مجاهد پورې اړوند مکتوب له خپرېدو وروسته کړې دي.
د طالبانو د دفاع وزیر لاسلیک شوی مکتوب افغانستان انټرنشنل ته رسېدلی، چې په کې ملا یعقوب مجاهد د دغې ډلې د کورنیو چارو وزارت او استخباراتو ریاست ته مشوره ورکړې، چې شل سلنه تنقیص کې اول «منفور او نامطلوب» کسان منفک کړي او له دې سره دا وېره هم شته، چې د جمهوریت د وخت مسلکي کسان له دندو لرې شي.
دویم قدم کې «بعد الفتح»، درېیم قدم کې همکاران، څلورم قدم کې له پلار او زوی پرته د شهیدانو قریبان، پنځم قدم کې اختیاري «هغه کسان چې خپله خوښه غواړي رسمي وظیفه ونه کړي؛ بلکې په احتیاط فعال کې پاتې شي»، شپږم قدم کې هغه «مجاهدین» چې له یوه کور تر دوو زیات تعین بست وي؛ که بیا هم فیصدي پوره نه شوه اووم قدم کې په ښکته بستونو کې لوړ عمره یا تر یو کال پورې د «جهادي» سابقې کسان تنقیص شي.
ښاغلي صالح په دې تړاو پر اېکس پاڼه کاږلي: «زما په اند د طالبانو له فکري اړخه منفور په دوه ډلو وېشل شوي، یو مشهوره او له واکه برخمن او بل ګمنامه او د هغوی تر لاس لاندې کسان دي.»
د هغه په وینا، ښایي د دغه پرېکړې له مخې مشهوره منفور کسان ګمنامه منفور کسان منفک کړي.
هغه زیاته کړې، که چېرې دغه پرېکړه د رایو پر بنسټ شوې وه؛ له شک پرته منفور کسان به هغه متعصبه کسان وو، چې اوس د دغې ډلې د جوړښت په سر کې دي.
‏هغه دارنګه د شل سلنه منفوره کسانو بې کاره کېدل د افغانستان د خلکو لپاره ښه زېری بللی او ویلي یې دي، چې د پاتې ۸۰ سلنه منفوره کسانو د اېستلو لپاره هم باید مبارزه دوام وکړي.
هغه کاږلي، چې په تېرو درېیو کلونو کې دغه ۲۰ سلنه منفوره کسانو په کوم نوم تنخوا او امتیاز ترلاسه کول؟
‏هغه وایي، کله چې د طالبانو مشران پوهېدل چې په لیکو کې یې ۲۰ سلنه منفور کسان شته؛ نو ولې یې درې کاله انتظار تېر کړ؟

د کارپوهانو په اند که دغه شل سلنه کسان له دندو په دې ډول لرې شي، نو لرې نه ده چې دغه طالب نظامیان دې د خپل حکومت پر ضد او د دوی مخالفو ډلو ته جذب شي.

ځینې طالب نظامیان د شعر په ژبه سر له اوسه خپلو مشرانو ته په اشاره کې رسوي، چې دوی به تر تنقیص کېدو وروسته وسله والو فعالیتونو ته مخه کړي.

هغه پخوا د امریکا په ولسي جرګه کې د بهرنیو چارو کمیټې جګپوړې سلاکاره او له افغانستان څخه د امریکا د وتلو په اړه د څېړنو د څارنې مسووله وه.

ماري کبیر سراج د ویرجینیا له پوهنتون څخه د حقوقو په برخه کې دوکتورا او په لاس انجلس کې د کلیفورنیا پوهنتون څخه په کارپوهنه کې د لسانس سندونه لري.

نوموړې همدا راز په فارسي او جرمني ژبو روانې خبرې کوي.

اغلې بیشوپینګ له دې مخکې د امریکا د ولسي جرګې د بهرنیو چارو په کمیټه کې حقوقي سلاکاره او د فرعي کمیټې د کارکونکو د مشرې په توګه دنده ترسره کوله، چې ورته مهال د جنوبي او مرکزي اسیا په اړه یې د فرعي کمیټې مشري هم کړې ده.

په دې موقف کې هغه د دې سیمې په اړوندو چارو کې د اصلي کمیټې د سلاکارې او د فرعي کمیټې مشره وه.

د امریکا په ولسي جرګه کې له دندې مخکې، هغه د بهرنیو چارو وزارت د حقوقي مشاور په دفتر کې د حقوقي مشاورې په توګه کار کړی او همدارنګه یې د قاضي کینیټ ای اردن د قضایي مرستیالې په توګه دنده ترسره کړې.

ماری کبیر سیراج په نیویارک کې د «ګیبسن، ډان او کراچر» او «ویل، ګوتشال او مینګز» حقوقي شرکتونو کې هم د حقوقي وکیلې په توګه کار کړی دی.

ویل کېږي چې د ماري بیشوپینګ مور او پلار هغه مهال افغانستان پریښود کله چې شوروي ټلوالې پر دغه هېواد یرغل وکړ.

د رسمي ژوندلیک له مخې یې، هغه د پاچا امان الله خان او مېرمن ثریا طرزي د لور له اولادې څخه ده.

ماري بیشوپینګ په متحده ایالاتو کې زیږیدلی او افغانستان یې نه دی لیدلی.

تر دې وړاندې د افغان ښځو لپاره د امریکا د ځانګړې استازې دفتر مشري رینا امیري کوله. خو د هغه له استعفا وروسته د ډونلډ ټرمپ ادارې په دې څوکۍ څوک نه دي ګمارلي.

دغه دفتر او د افغانستان په چارو کې د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د سلاکار دفتر له دغه هېواده د امریکا له وتلو وروسته د جوبایډن په اداره کې تاسیس شول.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت اوس د افغانستان موضوع د جنوبي او مرکزي اسیا څانګې ته سپارلې ده.

د دغه وزارت د اوبو لګولو او طبیعي سرچینو مرستیال باز محمد فیضان د دوشنبې په ورځ (د غویي لومړۍ نېټه) دغه راز له نړۍوالو بنسټونو غوښتي، چې د اقلیمي بدلون له امله د رامنځته شوې ستونزې د کمولو لپاره له افغانستان سره مرسته وکړي.
نوموړي دغه څرګندونې په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د سیاسي استازولۍ (يوناما) د اقلیم بدلون له سلاکارې چیرټي واټسن کړې دي.

د طالبانو د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ وزارت د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې دا لیدنه د افغانستان د وچکالۍ او اقلیمي بدلونونو د وضعیت د ارزونې په موخه ترسره شوې ده.
ښاغلي فیضان په دې کتنه کې په افغانستان کې د اوبو پر کمښت هم اندېښنه څرګنده کړې ده.
اخوا، د یوناما د اقلیمي بدلون سلاکارې بیا ویلي چې بنسټیزه موخه یې د کرنې او اقلیمي بدلون اړوندو پروګرامونو ملاتړ دی.

د هغې په خبره: «د څښاک د اوبو حوزې مدیریت د ملګرو ملتونو ادارې د ماشومانو ملاتړ صندوق يا( يونېسف) ته سپارل شوی، د اوبو لګولو چارې د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې ادارې (اف اې او)، د اوبو سرچینې نړۍوال بانک ته او د ګډو اوبو مدیریت یوناما ته سپارل شوی دی.»

د افغانستان وچکالۍ او اقلیمي بدلون طالبان په داسې حال کې اندېښمن کړي، چې له څلورو لسیزو زیاتې جګړې، تاوتریخوالي او د چاپېریال مسلو ته په پراخه کچه نه پاملرنې افغانستان په یوه ککړه، وچه او د نه اوسېدو ځمکه بدل کړی دی.
دا په داسې حال کې ده، چې څه موده مخکې د ملګرو ملتونو د خوړو نړۍوال پروګرام په افغانستان کې د وچکالۍ په اړه اندېښنه ښودلې وه او ویلي یې و، چې لا له وړاندې وچکالۍ د افغانستان ډېر شمېر وګړي ځپلي او د هغوی د عایداتو سرچینې چې کرنیز محصولات دي، د اوبو د کچې د ټېټېدو له امله د له منځه تلو په حال کې دي.
دغه سازمان ویلي، په افغانستان کې د ډېریو کورنیو لپاره یوازیني خواړه چې دوی یې لري، هغه خواړه دي چې دوی په خپلو ځمکو کې کرلي دي او د عایداتو یوازینۍ سرچینه یې هغه پیسې دي، چې دوی یې د خپلو کرنیزو محصولاتو له لارې تر لاسه کوي.
د دې سازمان په خبره، په افغانستان کې وچکالي او د حاصلاتو له منځه تلل خلک له لوږې سره مخامخ کوي او اقتصادي ستنې یې کمزورې کوي.
له دې سره، د طالبانو تر واک لاندې د چاپېریال ساتنې ادارې بیا د خپل کلني راپور د وړاندې کولو پر مهال ویلي و، چې د اقلیمي بدلون د اغېزو له امله هر کال په افغانستان کې د ۲۵۰ مېلیونو ډالرو په ارزښت د کرنې په برخه کې زیان اوړي.
د دې ادارې د راپور له مخې، افغانستان په نړۍواله کچه د اقلیمي بدلون له امله شپږم زیانمن هېواد دی.
طالب چارواکو تل ټينګار کړی، چې نړۍوال باید اقلیمي بدلون ته له سیاسې اړخه نه؛ بلکې له بشري اړخه وګوري.

طالبان وايي، چې جلال‌زی د دې ډلې د سایبري او تخنیکي برخې ځواکونو له‌خوا تر څار وروسته نیول شوی او په وینا یې، هغه پر خپلو کړنو اعتراف کړی دی.

طالبانو ته نږدې رسنیو د یاد رسنیز فعال د جبري اعتراف یوه ویډیو خپره کړې ده.

د دغې ډلې په وینا، تیمورشاه په ​​ټیک‌ټاک او فېسبوک خواله رسنیو کې په مستعار نوم د طالبانو پر ضد «دروغ، پروپاګنډ او ګمراه‌کوونکي» مطالب خپرول.

تیمورشاه جلال‌زي د جبري اعتراف په ویډیو کې له طالبانو څخه بخښنه غوښتې او وايي، چې بیا به داسې کړنې نه ترسره کوي.

د طالبانو د معلوماتو پر بنسټ، تیمورشاه جلال‌زی د غزني ولایت د اندړو ولسوالۍ د لېوان کلي اوسېدونکی دی.

د یادونې ده، چې طالبانو د خپلې واکمنۍ په نږدې څلورو کلونو کې د دغې ډلې د انتقادکوونکو په ګډون زرګونه هېوادوال نیولي او یو شمېر یې د ټوپک په زور جبري اعتراف ته اړ کړي دي.

په نیول شویو کسانو کې تر ۱۰ څخه ډېر خبریالان هم شامل دي.