یوه افغان الاصله امریکايي ښځه د امریکا بهرنیو چارو وزارت کې د افغانستان د چارو مشره شوه

د دغه وزارت د اوبو لګولو او طبیعي سرچینو مرستیال باز محمد فیضان د دوشنبې په ورځ (د غویي لومړۍ نېټه) دغه راز له نړۍوالو بنسټونو غوښتي، چې د اقلیمي بدلون له امله د رامنځته شوې ستونزې د کمولو لپاره له افغانستان سره مرسته وکړي.
نوموړي دغه څرګندونې په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د سیاسي استازولۍ (يوناما) د اقلیم بدلون له سلاکارې چیرټي واټسن کړې دي.

د طالبانو د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ وزارت د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې دا لیدنه د افغانستان د وچکالۍ او اقلیمي بدلونونو د وضعیت د ارزونې په موخه ترسره شوې ده.
ښاغلي فیضان په دې کتنه کې په افغانستان کې د اوبو پر کمښت هم اندېښنه څرګنده کړې ده.
اخوا، د یوناما د اقلیمي بدلون سلاکارې بیا ویلي چې بنسټیزه موخه یې د کرنې او اقلیمي بدلون اړوندو پروګرامونو ملاتړ دی.

د هغې په خبره: «د څښاک د اوبو حوزې مدیریت د ملګرو ملتونو ادارې د ماشومانو ملاتړ صندوق يا( يونېسف) ته سپارل شوی، د اوبو لګولو چارې د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې ادارې (اف اې او)، د اوبو سرچینې نړۍوال بانک ته او د ګډو اوبو مدیریت یوناما ته سپارل شوی دی.»

د افغانستان وچکالۍ او اقلیمي بدلون طالبان په داسې حال کې اندېښمن کړي، چې له څلورو لسیزو زیاتې جګړې، تاوتریخوالي او د چاپېریال مسلو ته په پراخه کچه نه پاملرنې افغانستان په یوه ککړه، وچه او د نه اوسېدو ځمکه بدل کړی دی.
دا په داسې حال کې ده، چې څه موده مخکې د ملګرو ملتونو د خوړو نړۍوال پروګرام په افغانستان کې د وچکالۍ په اړه اندېښنه ښودلې وه او ویلي یې و، چې لا له وړاندې وچکالۍ د افغانستان ډېر شمېر وګړي ځپلي او د هغوی د عایداتو سرچینې چې کرنیز محصولات دي، د اوبو د کچې د ټېټېدو له امله د له منځه تلو په حال کې دي.
دغه سازمان ویلي، په افغانستان کې د ډېریو کورنیو لپاره یوازیني خواړه چې دوی یې لري، هغه خواړه دي چې دوی په خپلو ځمکو کې کرلي دي او د عایداتو یوازینۍ سرچینه یې هغه پیسې دي، چې دوی یې د خپلو کرنیزو محصولاتو له لارې تر لاسه کوي.
د دې سازمان په خبره، په افغانستان کې وچکالي او د حاصلاتو له منځه تلل خلک له لوږې سره مخامخ کوي او اقتصادي ستنې یې کمزورې کوي.
له دې سره، د طالبانو تر واک لاندې د چاپېریال ساتنې ادارې بیا د خپل کلني راپور د وړاندې کولو پر مهال ویلي و، چې د اقلیمي بدلون د اغېزو له امله هر کال په افغانستان کې د ۲۵۰ مېلیونو ډالرو په ارزښت د کرنې په برخه کې زیان اوړي.
د دې ادارې د راپور له مخې، افغانستان په نړۍواله کچه د اقلیمي بدلون له امله شپږم زیانمن هېواد دی.
طالب چارواکو تل ټينګار کړی، چې نړۍوال باید اقلیمي بدلون ته له سیاسې اړخه نه؛ بلکې له بشري اړخه وګوري.

دا دوه بنسټونه وايي، چې ټرمپ اوس د امریکایانو په منځ کې خپل پخوانی محبوبیت نه‌لري او دا مهال د هغه پر وړاندې د خلکو رضایت ترټولو ټيټې کچې ته رسېدلی دی.

همداراز، ډېرو امریکايانو د ټرمپ د هڅو په تړاو چې غواړي د خپلې ولسمشرۍ واکونه او اختیارات ډېر کړي، اندېښنه ښودلې ده.

د رویټرز او ایپسوس د ګډې نظرپوښتنې پر بنسټ، ۷۴سلنه امریکایان د ولسمشرۍ په ټاکنو کې د درېیمې دورې لپاره د ډونالډټرمپ د ټاکل کېدو مخالف دي.

په دې شپږ ورځنۍ نظرپوښتنه کې شاوخوا ۴۲ سلنه ګډون‌والو د ټرمپ د ولسمشرۍ کړنې تایید کړې دي، چې دا شمېر د درې اوونیو مخکې له ۴۳ سلنې او د لوړې مراسمو وروسته له ۴۷ سلنې څخه کم شوی دی.

د ولسمشر ټرمپ محبوبیت د اجرایي واک پراخولو، اقتصادي پالیسۍ، کلتوري بنسټونو ته مداخلې او د درېیمې دورې احتمال له امله کم شوی دی.

طالبان وايي، چې جلال‌زی د دې ډلې د سایبري او تخنیکي برخې ځواکونو له‌خوا تر څار وروسته نیول شوی او په وینا یې، هغه پر خپلو کړنو اعتراف کړی دی.

طالبانو ته نږدې رسنیو د یاد رسنیز فعال د جبري اعتراف یوه ویډیو خپره کړې ده.

د دغې ډلې په وینا، تیمورشاه په ​​ټیک‌ټاک او فېسبوک خواله رسنیو کې په مستعار نوم د طالبانو پر ضد «دروغ، پروپاګنډ او ګمراه‌کوونکي» مطالب خپرول.

تیمورشاه جلال‌زي د جبري اعتراف په ویډیو کې له طالبانو څخه بخښنه غوښتې او وايي، چې بیا به داسې کړنې نه ترسره کوي.

د طالبانو د معلوماتو پر بنسټ، تیمورشاه جلال‌زی د غزني ولایت د اندړو ولسوالۍ د لېوان کلي اوسېدونکی دی.

د یادونې ده، چې طالبانو د خپلې واکمنۍ په نږدې څلورو کلونو کې د دغې ډلې د انتقادکوونکو په ګډون زرګونه هېوادوال نیولي او یو شمېر یې د ټوپک په زور جبري اعتراف ته اړ کړي دي.

په نیول شویو کسانو کې تر ۱۰ څخه ډېر خبریالان هم شامل دي.

د طالبانو د اوبو او انرژۍ وزارت د دوشنبې په ورځ په یوې خبرپاڼه کې اعلان وکړ، چې د دې ډلې د اوبو او انرژۍ وزیر عبداللطیف منصور په کابل کې د روسیې له سفیر دیمیتري ژیرنوف سره لیدلي دي.

په دې کتنه کې منصور د روسیې دولتي او خصوصي شرکتونو ته بلنه ورکړه، چې د افغانستان د اوبو او انرژۍ په پروژو په ځانګړي ډول له پنجشیر څخه کابل ته د اوبو د لېږد پروژې، په تخار، بغلان، هرات او غزني ولایتونو کې د اوبو د بندونو په جوړولو او د ډبرو سکرو، باد، لمر او ګازو له سرچینو څخه د برېښنا په تولید کې پانګونه وکړي.

نوموړي همداراز د روسیې له هغې پرېکړې مننه وکړه، چې د ممنوع الخروج ډلو له نوملړه یې د طالبانو نوم لرې کړ او ویې ویل، چې دا اقدام به د دواړو هېوادونو ترمنځ د اقتصادي او سوداګریزو اړیکو په پراختیا او پیاوړتیا کې مرسته وکړي.

د یادولو ده، چې د روسیې سترې محکمې په دې وروستیو کې د طالبانو نومونه د دغه هېواد د ترهګرو ډلو له نوملړه لرې کړ.

طالبانو د دې پرېکړې هرکلی کړی او اعلان یې کړی، چې دا اقدام به د کابل او مسکو ترمنځ د اړیکو د پراخېدو لامل شي.

له بلې خوا په کابل کې د روسیې سفیر دیمیتري ژیرنوف د طالبانو د انرژۍ او اوبو وزیر ته بلنه ورکړې، چې د روان کال په مې میاشت کې د کازان په اقتصادي غونډه کې ګډون وکړي.

د طالبانو وزیر دا بلنه ومنله او اعلان یې وکړ، چې په دې غونډه کې به ګډون وکړي.

یاد ایراني چارواکي زیاته کړه، د کډوالۍ د ملي سازمان لایحه تر هغه وروسته چې د حکومت له‌خوا تصویب شوه، ولسي جرګې ته وړاندې شوې ده.
مومني هیله وښوده، چې د دې لایحې تصویب به وکولای شي د ناقانونه بهرنیو وګړو د تنظیم او مدیریت په برخه کې اغېزمن تمام شي.

همدا ډول د تهران د ښوونې او روزنې ریاست رسما اعلان کړی، هغه افغان زده‌کوونکي چې د سرشمېرنې د ثبت اسناد یا "افغانستان ته د ستنېدو" اسناد لري، نور به د ۱۴۰۴ ښوونیز کال لپاره په ایراني ښوونځیو کې د داخله اخیستو اجازه ونه لري.

دغه ریاست ویلي، چې ځانګړي اسناد لرونکي افغان زده‌کوونکي به له رسمي زده‌کړو محروم وي.

د تهران د ولسوالیو د ښوونې او روزنې عمومي رییس یوسف بهارلو ښوونځیو ته سختې لارښوونې کړي دي، چې هېڅ یو زده‌کوونکی چې یاد اسناد لري، داخله یې و نه شي.

نوموړي دا هم ویلي، چې د دغو زده‌کوونکو والدین دې مرکزي ښوونې دفترونو ته د مرستې لپاره نه استول کېږي.

اوس‌مهال اټکل کېږي، چې شاوخوا دوه مېلیونه افغان کډوال په ایران کې د سرشمېرنې د ثبت اسناد لري.

د ایران د کورنیو چارو وزارت مرستیال او د بهرنیو وګړو او کډوالو د چارو د مرکز مشر نادر یاراحمدي پخلی کړی، چې له ۶۱۰ زرو زیات کډوال زده‌کوونکي دا مهال په ایراني ښوونځیو کې زده‌کړه کوي، خو دا یې نه دي ویلي چې څومره یې له ممنوعه ډلې سره تړاو لري.

سره له دې چې کره شمېر نه دی ورکړل شوی، خو راپورونه ښيي چې ګڼو افغان زده‌کوونکو ته لا له وړاندې د داخلې اجازه نه ده ورکړل شوې.

دا پرېکړه د افغان کورنیو لپاره ژوره اندېښنه پیدا کړې، ځکه ډېری دا کورنۍ له افغانستانه ایران ته د خپلو ماشومانو د ښه تعلیمي فرصتونو لپاره تللي دي.

په ایران کې مېشتې افغان کورنۍ په داسې حال کې د خپلو اولادونو د زده کړو په اړه اندېښمن شوي، چې په افغانستان کې د طالبانو له خوا له شپږم ټولګي څخه پورته د نجونو پر ښوونځیو د بندیز له لګولو څه باندې۱۳۰۰ ورځې تېرې شوې دي.
سربېره پر دې، طالبانو نجونې له پوهنتونونو او ان د طبي زده‌کړو له حق څخه هم محرومې کړې دي.