د متقي او کابلوف ناسته؛ طالبان د روسيې لپاره د سفیر په کچه ډيپلوماټ معرفي کوي

دا څرګندونې هغه د قطر له صدراعظم او د بهرنیو چارو له وزیر شیخ محمد بن عبدالرحمن الثاني سره له لیدنې وروسته وکړې.

روبیو پر خپل اېکس له افغانستان څخه د امریکایي وګړو د خلاصون په برخه کې د قطر، په ځانګړې توګه دشیخ محمد بن عبدالرحمن الثاني د هڅو مننه کړې ده.

په دې لیدنه کې دواړو چارواکو د سیمې پر تودو موضوعاتو بحث کړی، چې غزه، لبنان او سوریه پکې شامل وو. دوی ژمنه وکړه چې د امنیتي او اقتصادي همکاریو ترڅنګ، د سیمې د کړکېچونو د حل لپاره به ګډ کار ته دوام ورکوي.

د قطر د بهرنیو چارو وزارت په یوه اعلامیه کې ویلي، چې دواړو خواوو د غزې دایمي اوربند ته د رسېدو لپاره د ګډو هڅو پر اهمیت ټینګار کړی دی.

ال ثاني له الجزیرې سره په مرکه کې ویلي، چې د ایران او امریکا ترمنځ د ستونزو د حل یواځینۍ اغیزناکه لاره ډیالوګ دی او قطر به تل د دې لپاره هڅه کوي.

د سوریې په اړه ال ثاني وویل چې له روبیو سره یې د بندیزونو د لرې کولو موضوع هم شریکه کړې، چې دا به د سوریې د دولت د بیا فعالېدو لپاره مهم وي.

د قطر او امریکا شراکت اوس د واشنګټن لپاره د سیمه ییزو اهدافو د ترلاسه کولو یوه مهمه لاره ده، چې ډیپلوماسي یې د مستقیمو مداخلو بدیل ګرځولی دی. د افغانستان په قضیه کې له قطر سره همکاري د دې ستراتیژۍ برخه ده.

قطر، چې د سیمې له بېلابېلو لوبغاړو سره اړیکې لري، له اسلامي خوځښتونو نیولې تر لوېدیزو حکومتونو پورې ډېر ځله د امریکا لپاره مهم منځګړی پاتې شوی، په ځانګړي توګه هغه وخت چې مستقیمه اړیکه ممکنه نه وي.

د قزاقستان د ولسمشر مطبوعاتي دفتر د چارشنبې په ورځ معلومات ورکړل، چې د جومارت توکایېف له نظره دا پروژه چې د ترکمنستان له پولې پیلېږي او د افغانستان له خاورې تېرېږي، کولی شي د سیمې اقتصادي همکارۍ ته نوې سا ورکړي.

نوموړي د دې پروژې د بري اهمیت په سیمه‌ییزه کچه د ترانسپورتي لارو تنوع، د صادراتو بازارونو پراخولو او د ترانزیتي دهلېزونو د زیاتولو لپاره مهم بللی.

دغه څرګندونې د ترکستان په پلازمېنه کې د دواړو هېوادونو د مشرانو ترمنځ په یوه لیدنه کې شوې، چې پر ګازو صنعت، ترانسپورت او لوژستیکي چارو سربېره د افغانستان له لارې د تګ‌راتګ نوې لارې هم پکې وڅېړل شوې.

د قزاقستان د ولسمشر د مطبوعاتي دفتر د معلوماتو له مخې، د دواړو لوریو د خبرو یوه مهمه برخه د ګالکینیش د نفت او ګازو د ساحې پراختیا پروژه وه، چې قزاقستان به پکې له بهرنیو شریکانو سره برخه ولري.

سربېره پر دې، ولسمشر توکایېف ټینګار کړی چې د قزاقستان-ترکمنستان-ایران رېل‌پټلۍ او د ترکمنباشي-قره‌بغاز-قزاقستان د سرحد سړک، چې دا مهال تر جوړېدو لاندې دی، به د شمال-جنوب ترانزیتي محور د پراختیا لپاره حیاتي اهمیت ولري.

په ناسته کې د تعلیم، طب او ډیجیټل‌کولو په برخو کې د همکاریو پر پراخولو هم خبرې وشوې او قزاق لوري له ترکمنستان سره د عامه خدماتو په ډیجیتل کولو او د مسلکي کسانو د روزنې په برخه کې د هر ډول مرستې ژمنه کړې ده.

نوموړي د طالبانو تر واک لاندې ملي راډیو سره په مرکه کې ویلي، مسوولان کولای شي، چې د خلکو په ګټه د کارونو د لا ښه والي په موخه په ځینو ارګانونو کې کارکوونکي تنقیص کړي.

دغه څرګندونې وروسته له هغه کېږي، چې افغانستان انټرنشنل د طالبانو له‌خوا په ځینو ادارو کې د کارکوونکو د تنقیص په اړه ځیني سندونه خپاره کړي وو.
څو ورځې وړاندې د طالبانو د دفاع وزیر له‌خوا لاسلیک شوی مکتوب افغانستان انټرنشنل ته رسېدلی و، چې په کې ملایعقوب مجاهد د دغې ډلې د کورنیو چارو وزارت او استخباراتو ریاست ته مشوره ورکړې وه، چې شل سلنه تنقیص کې اول «منفور او نامطلوب» کسان منفک کړي.

له دغې پرېکړې سره دا وېره هم شته، چې د جمهوریت د وخت مسلکي کسان به له دندو لرې شي.

دویم قدم کې «بعد الفتح»، درېیم قدم کې همکاران، څلورم قدم کې له پلار او زوی پرته د شهیدانو قریبان، پنځم قدم کې اختیاري «هغه کسان چې خپله خوښه غواړي رسمي وظیفه ونه کړي؛ بلکې په احتیاط فعال کې پاتې شي»، شپږم قدم کې هغه «مجاهدین» چې له یوه کور تر دوو زیات تعین بست وي؛ که بیا هم فیصدي پوره نه شوه اووم قدم کې په ښکته بستونو کې لوړ عمره یا تر یو کال پورې د «جهادي» سابقې کسان تنقیص شي.
له بل پلوه تېره ورځ افغانستان انټرنشنل د طالبانو د پوهنې وزارت اړوند یو سند هم ترلاسه کړی، چې ښيي د دغې ډلې مشر ملا هبت‌الله د یاد وزارت د ۱۴۰۴ لمریز کال په اداري جوړښت کې د نږدې ۹۰ زره بستونو د ختمېدو حکم کړی دی.
د هبت‌الله د نوې پرېکړې پر پلي‌کېدو سره به د پوهنې وزارت لږترلږه ۳۵ زره او ۸۹۵ کارکوونکي خپلې دندې له لاسه ورکړي.
خو د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد وایي، په ځینو ارګانونو او په ځانګړې توګه په ځینو پوځي ادارو کې هم تنقیص راغلی او په ملکي ادارو کې بیا په کمه سلنه تنقیص راغلی دی.
هغه زیاته کړې: «دا سمه ده، چې افغانستان د امنیت له پلوه امنیتي ځواکونو ته اړتیا لري؛ خو دغه تنقیص په احتیاطي او اضافه پرسونل کې راغلی.»
هغه ویلي، دغه تنقیص به د اړونده ارګانونو او خلکو په ګټه وي او دغه اقدام د خلکو په زیان نه دی.

د طالبانو د عدلیې وزارت په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې د یاد وزارت وزیر د درملو او خصوصي روغتونونو د ټولنې له مسوولانو سره په ليدنه کې د دغو اتحادیې د لغوه کولو اعلان وکړ.

په خبرپاڼې کې راغلي، د طالبانو د عدلیې وزیر ویلي، چې د درملو اتحادیه د فساد له امله منحل شوې ده.

شرعي د درملو په شرکتونو او خصوصي روغتونونو غږ وکړ، چې د نویو ټولنو د جوړولو لپاره اقدام وکړي.

دغه وزارت لیکلي چې عبدالحکیم شرعي د درمل جوړونکو شرکتونو مسوولانو ته ویلي، چې د وزارت څېړنې ښيي چې یو شمېر شرکتونه د جعلي اسنادو له لارې درمل له ټاکلې بیې په لوړه بیه پلوري، چې له امله یې په بازار کې د درملو بیې لوړې شوې دي.

هغه ټینګار وکړ، چې خلک د روغتیا په برخه کې له ګڼو ستونزو سره مخ دي او د روغتون، درملتون او ډاکټرانو مسوولان یې له ناروغانو څخه د زیاتو پیسو په اخیستلو تورن کړل.

دغه طالب چارواکي زیاته کړې: «خلک د روغتونونو، درملتونونو او ډاکټرانو د زیاتې ګڼې ګوڼې، د وخت تېرېدو، بې کیفیته درملو او د خصوصي روغتونونو په ګډون د روغتیا په برخه کې له ګڼو ستونزو سره مخ دي.»

عبدالحکيم شري وويل، چې د وزارت او نورو بنسټونو د ګډې کمېټې راپور ښيي، چې ځينې روغتونونه يوازې د سوداګرۍ لپاره جوړ شوي او له ناروغانو څخه د زياتو پيسو د ترلاسه کولو لپاره له هېڅ ډول اقدام څخه ډډه نه کوي.

د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمیشنرۍ (UNHCR) د سې شنبې په ورځ د یوې نوې څېړنې معلومات خپاره کړي.

دا هغه څېړنه ده، چې په ۳۰ ولایتونو کې ۲۸۶۸ هغو راستنیدونکو سره مرکې په کې شوې، چې د ۲۰۲۴ کال له جنورۍ څخه تر جون میاشتې پورې له پاکستان څخه افغانستان ته راستانه شوي دي.

د راستنېدونکو په دې څېړنه کې د پوهنې، روغتیايي خدمتونو، د څښاک پاکو اوبو، خوړو او سرپناه ته د لاسرسي، اقتصادي وضعیت او امنیت په ګډون د بېلابېلو موضوعاتو په اړه دغې ادارې پوښتنې کړي.

له ۷۰ سلنې زیاتو ځواب ورکوونکو ویلي، چې دوی په میاشت کې له ۱۴۰ ډالرو څخه کم عاید لري، او نورو ۶۰ سلنې ویلي، چې دوی د کورنۍ لګښتونو پوره کولو لپاره پیسې پور اخیستي.

د څیړنې له مخې، ۷۰ سلنه راستنیدونکي ژور خفګان تجربه کوي، چې د دوی ژوند یې اغیزمن کړی دی.

۱۷ سلنه ځواب ویونکو ویلي، چې دوی داسې کسان پېژني چې له پاکستان څخه د دویم یا دریم ځل لپاره را شړل شوي دي.

په سلو کې ۳۳ماشومان ښوونځيو او نورو ښوونیزو اسانتیاوو ته لاسرسی نه لري.

په راپور کې راغلي چې ۸۶ سلنه راستانه شوي کسان د کابل، ننګرهار، کندز، کندهار، بلخ، لغمان، بغلان، لوګر، هلمند او جوزجان په ګډون په لسو ولایتونو کې مېشت شوي او ۳۷ سلنه بېرته خپلو اصلي ولایتونو ته ستانه شوي.

د کډوالو ادارې په راپور کې راغلي، چې ټولو راستنیدونکو د ملګرو ملتونو نغدي مرستې تر رسیدو وروسته ترلاسه کړې.

له ۳۰ سلنې زیاتو ویلي، چې د دوی له راستنیدو وروسته په شپږو میاشتو کې، د کورنۍ یو یا ډیرو غړو روغتیایي پاملرنې ته اړتیا درلوده خو د دې توان یې نه درلود.

د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمیشنرۍ په خپل راپور کې، خپلو اصلي سیمو ته د کډوالو نه ستنیدل، د کار بې ثباتي، بې وزلي، د هویت د اسنادو نشتوالی، تعلیمي او روغتیايي خدمتونو ته د ښځو او نجونو نه لاسرسی، د تګ راتګ ازادي، میراث او نور اساسي حقونه د ستونزو په توګه یاد کړي دي.

ملګرو ملتونو ټینګار کړی چې د ۲۰۲۵ کال په اپریل میاشت کې له پاکستان څخه د افغان کډوالو د ایستلو لړۍ له پیلیدو سره، د راستنیدونکو د وضعیت څارنه، د هغوی د تجربو ارزونه او د هغوی له اړتیاوو سره سم د پروګرامونو پلي کول دوه چنده مهم شوي دي.