نبیل خواجه اصف ته؛ ستا په غاړه د ترهګرۍ زنځير تا د مډال په توګه غاړه کې اچولی و

ډونالډ ټرمپ په ​​کشمیر کې تاریخي شخړو ته اشاره وکړه او ویې ویل چې هغه د دواړو هېوادونو له مشرانو سره بلد دی، خو هغه د دواړو هېوادونو د مشرانو سره د اړیکو په اړه پوښتنو ته ځواب ورنه کړ.

په هندي کشمېر کې پر سیلانیانو تر برید وروسته چې ۲۶ تنه په کې ووژل شول د دواړو هېوادونو اړیکې بیا ځلي ترینګلې شوې.

ډیلي په دې بريد کې د پاکستاني ډلو لاس ګڼي او د غچ اخیستلو خبردارۍ ورکوي؛ خو د پاکستان سنا وايي، که هند د پاکستان په وړاندې هر ډول تېروتنه یا اقدام وکړي، پاکستان به ورته، پیاوړی او پرېکند ځواب ورکړي.

دواړو هېوادونو يو پر بل بندیزونه هم لګولي.

همداراز، یو شمېر هندي رسنیو راپور ورکړی چې د هند او پاکستاني ځواکونو د کشمیر په کنټرول کرښه کې پر یو بل ډزې کړي دي.په دواړو هېوادونو کې ځواکونه د تیارسۍ په حالت کې دي او وېره شته چې ګوندې هند یو ځل بیا د پاکستان ځینې ښارونه په نښه کړي.

نوموړې د جمعې په ورځ (اپرېل ۲۵مه) د خپلې اېکس‌پانې له لارې په یوه بیان کې د خواجه وروستیو څرګندونو ته په غبرګون کې لیکلي: «خواجه صیب، ته د دفاع وزیر یې، راته ووایه چې اسامه بن لادن چا دلته راوست او پناه یې ورکړه؟»

بشرا له امریکا متحده‌ایالاتو سره په سیمه‌ییزو امنیتي پروژو کې د پاکستان رول او تړون ته د نیوکې ترڅنګ زیاته کړې: چا په سیمه کې د امریکا لپاره د ترهګریزو پروژو تړون لاسلیک کړ؟ دا یوه جدي مسئله ده چې باید حل شي.»

یادې پښتنې سیاست‌والې ټینګار کړی چې دا ډول کړنو او پټو معاملو د پاکستان ملي حاکمیت کمزوری کړی او د دولتي بنسټونو پر وړاندې یې د ولس باور له‌منځه وړی دی. هغې لیکلي دي: «تاسو د هېواد حاکمیت تر پوښتنې لاندې راوستی او باید د دې مسئلو د وضاحت لپاره ځواب ووایئ.»

د پاکستان د پارلمان پخوانۍ غړې او سیاسي فعالې د دغه هېواد له حکومته غوښتي چې د دې پېښو په تړاو د روڼتیا موندنې لپاره یو خپلواک حقیقت موندونکی کمېسیون جوړ کړي او چارواکي مسوول وګڼي. بشرا ګوهر وايي: «ایا حکومت به د حقیقت موندنې کمېسیون جوړ کړي؟ ولس غواړي چې پر حقیقت پوه شي.»

بشرا ګوهر دا څرګندونې وروسته تر هغې کړي چې د پاکستان دفاع وزیر په یوه مرکه کې منلې چې هېواد یې تېرې درې لسیزې د امریکا لپاره د «ترهګرو» ملاتړ کړی دی. خواجه اصف زیاته کړې :«موږ د درېیو لسیزو لپاره د لوېدیځ او برېټانیا په ګډون د امریکا لپاره دغه ناپاکه کار کاوه.»

دا په داسې حال کې ده چې په کشمیر کې تر برید وروسته د هند او پاکستان ترمنځ ناندرۍ ډېرې شوې دي. پاکستان له هند سره د اوبو یو ګډ پخوانی تړون ځنډولی، ځمکنۍ لارې یې تړلې، د پاکستانيانو ویزې یې لغوه کړې او پاکستاني ډېټلوماټان یې له دغه هېواده شړلي دي.

ورته‌ مهال، پاکستان هم د هند د اقدام پر وړاندې ورته غبرګون ښودلو سره هوايي حریم تړلو ترڅنګ هندي ډېپلوماټان له پاکستانه ایستلي او د هند وګړو لپاره وېزې یې لغوه کړې دي.

اپوزېسيون له حکومته پوښتي: «د پهلګام پېښه څنګه رامنځته شوه؟استخبارات څنګه پاتې راغلل؟ بريدګر څنګه له پولو واوښت؟ د ۲۶کسانو د وژنې مسؤول څوک دی؟ ایا د کورنيو چارو وزير امت شاه به استعفا ورکوي او لومړی وزير نريندرا مودي به د پېښې مسؤوليت پر غاړه واخلي؟

تر دې وړاندې، د چهارشنبې په ورځ د نوي ډهلي په پلازمېنه کې د دفاع وزير راج ناته سينګ په مشرۍ غونډه وکړه، چې پکې د هند حکومت پهلګام پېښه کې خپله استخباراتي او امنيتي ناکامي ومنله.

د هند دفاع وزير ومنله چې د پېښې اصلي لامل د امنيت او استخباراتو ناکامي وه.

د کورنيو چارو وزير امت شاه هم مجبور شو چې ومني: پهلګام کې شوې پېښه د امنيتي او استخباراتي ناکامۍ پايله ده.

کانګرس د دې امنيتي ناکامۍ اصلي مسوول د نريندرا مودي حکومت بللی. د کانګرس مشر راهول ګاندي وويل: ولې په پهلګام کې امنيتي تدابير نه وو؟

د سې شنبې په ورځ، جمو و کشمير په سيلاني سيمه پهلګام کې د ناڅرګندو وسله‌والو په ډزو کې ۲۶سيلانيان ووژل شول او ۱۲نور ټپیان شول.

د هندي چارواکو په وینا، د وژل شويو کسانو په منځ کې دوه بهرني سيلانيان او د هند د بحري ځواکونو يو افسر هم شامل دي. ويل شوي چې بهرنيان د ایټالیا او اسراییل اتباع وو.

ډیلي په دې بريد کې د پاکستاني ډلو لاس ګڼي او د غچ اخیستلو خبرداری ورکوي؛ خو د پاکستان سنا وايي، که هند د پاکستان په وړاندې هر ډول تېروتنه یا اقدام وکړي، پاکستان به ورته، پیاوړی او پرېکند ځواب ورکړي.

دواړو هېوادونو يو پر بل بندیزونه هم لګولي.

هند او پاکستان له خپلو هېوادونو یو د بل ډېپلوماټانو، اتشو او یو شمېر سلاکارانو ته هم خبردارۍ ورکړی او ټاکلې نېټه يې ورښودلې، چې ووزي او خپلو هېوادونو ته لاړ شي.

نوموړي د جمعې په ورځ (اپرېل ۲۵) د خپلې اېکس‌پاڼې له لارې په یوه بیان کې زیاته کړې چې دغه مالي مرسته به د سور صليب نړۍوال فدراسيون له لارې د زرګونو افغان کډوالو لپاره د سرپناه، بېړنيو روغتيايي چارو، څښاک اوبو او خوړو په برخو ولګول شي.

د منځني ختیځ او مرکزي اسیا لپاره د اروپايي ټولنې د کمېسیون مشر اندریاس پاپاکونستانتینو لیکلي: «ډېرو دغو کډوالو خپل کورونه له لاسه ورکړي او دمګړۍ له بې‌وزلۍ او ناڅرګند برخلیک سره مخ دي.»

هغه همداراز ویلي چې د خېبرپښتونخوا پېښور ته د خپل سفر پرمهال یې له یو شمېر افغان کډوالو سره لیدلي او د هغوی خبرې یې اورېدلي دي. پاپاکونستانتینو زیاته کړې: «زه د دې خلکو له زغم او مقاومت څخه ژور اغېزمن شوم. اروپايي ټولنه د هغوی ترڅنګ ولاړه ده.»

د اروپايي ټولنې یاد استازی دا مرسته داسې مهال اعلانوي چې ګاونډیو هېوادونو په ځانګړې توګه پاکستان په دې وروستیو کې د افغان کډوالو جبري اېستلو ته زور ورکړی دی.

د یادونې ده چې دوه ورځې مخکې د طالبانو د رياست‌الوزراء اداري مرستیال او د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې عالي کمېسیون مشر عبدالسلام حنفي ویلي و چې له ګاونډیو هېوادونو څخه په جبري توګه د افغانانو اېستل د شرم وړ مسئله ده.

دا په داسې حال کې ده چې وړمه ورځ د پښتونخوا د کورنیو او قبایلي چارو وزارت ویلي و چې یوازې د تېرې چهارشنبې په ورځ د تورخم له لارې دوه زره ۲۹۸ کډوال افغانستان ته ستانه شوي دي.

دغه مرکز د جمعې په ورځ (د اپریل ۲۵مه» په خپلې مقاله کې لیکلي: «افغانستان لا هم خوندي نه دی، که چیرې حکومت او کانګرس اوس لاس پکار نه شي،امریکا ښايي ډېر ژر خپل باوري افغان ملګري بېرته هغه فاسده او ظالمانه نړۍ ته واستوي چیرې چې د هغوی ژوند به له ګواښ سره مخ وي.»

کله چې په ۲۰۲۱ کې امریکا له افغانستان څخه ووتله او طالبان بېرته واک ته ورسېدل، نو هغه افغانان چې د امریکا او د ازادۍ، وقار، او فرصتونو د نړۍوالو ارزښتونو ملاتړ یې کاوه، د تعقیب او هدف ګرځولو سره مخ شول. ډېر له دې ګواښونو له ویرې امریکا ته ګډه شول.

د امریکا حکومت په ۲۰۲۲ کې، هغوی ته د موقتي خونديتوب اسناد(TPS) ورکړ، چې له مخې یې د ۱۸ میاشتو لپاره د امریکا دننه د کار او ژوند اجازه ورکړل شوه، خو تابعیت یا دايمي استوګنه نه ورکوي. اوس د ټرمپ ادارې اعلان کړی چې دا اجازه به د مې میاشتې په ۲۰ نېټه پای ته رسیږي او بیا یې نه نوې کوي.

دغه بنست زیاتوي: «د TPS موخه هېڅکله دا نه وه چې دايمي استوګنه دې ورکړل شي، بلکې دا یوه موقتي لاره ده چې خلک له ناامنو هېوادونو څخه خوندي وساتل شي. خو که افغانان اوس بېرته خپل هېواد ته واستول شي، دا به د هغوی ژوند له جدي خطر سره مخ کړي.»

دغه مرکز د امریکا له حکومت څخه غوښتي چې هغه پالیسي دې له سره وارزوي چې د افغان متحدانو د بېرته ستنولو خطر زیاتوي.

یاد مرکز خبرداری ورکړی که چیرې دغه افغان متحدان بیرته خپل هېواد ته واستول شي دا به د طالبانو ظالمانه کړنو عادي کیدو نښه وي، لکه د ښځو پر وړاندې د جنسیتي توپیر سیسټم یا جندر اپارتاید.

د(TPS) پای ته رسېدل یوازې د هغو اندېښمنو کډوالۍ ستونزو یوه برخه ده چې افغان ملګري ورسره مخ دي. حکومت له وړاندې د افغان کډوالو د بیا ځای پرځای کېدو پروسه درولې ده، او داسې ښکاري چې د "Enduring Welcome" په نوم د اوږدمهاله بیا ځای پر ځای کېدو پروګرام هم ختم شي. د بشر دوستۍ پر بنسټ افغانانو ته ورکړل شوې اجازه به د اګست په میاشت کې پای ته ورسېږي. د کډوالۍ ځانګړو ویزو یا ایس ای وي پروګرام، چې د هغو افغانانو لپاره دی چې د امریکا لپاره یې کار کړی، هم د دسمبر تر پای پورې غزول شوی، که چېرې کانګرس یې تمدید نه کړي.

د امریکا د پخواني ولسمشر جورج ډبلیو بوش څېړنیز مرکز خبرداری ورکړی: «افغانستان لا هم ډېر خطرناک دی، په ځانګړي ډول د هغو خلکو لپاره چې د اوسني رژیم پر وړاندې ولاړ دي. پخواني حکومتي چارواکي، پوځيان، خبریالان، ښوونکي، او د بشري حقونو فعالان تعقیب شوي، نیول شوي، شکنجه شوي او حتا وژل شوي دي. ښځینه لاریون کوونکې له جنسي تیریو او ډله‌ییزو تېریو سره مخ دي. طالبان له افراطي ډلو سره اړیکې لري او هغوی ته پناه ورکوي.»

دغه مرکز وایي: «د افغانانو د ژوند کیفیت سخت خراب شوی، سره له دې چې طالبان د دې برعکس تبليغات کوي. د بشر حقونو څخه تروریستي ګواښونو او د ټولنیزو خدماتو نشتوالي پورې، خلک له سختو ستونزو سره مخ دي. ښځې او ماشومان تر ټولو زیات اغېزمن شوي. پولیو لا هم په افغانستان کې فعاله ده او د واکسین کمپاینونه د طالبانو له خوا ځنډېږي او محدودېږي.

د مور او ماشوم د مړینې کچه لوړه شوې. د روغتیا نړیوال سازمان وایي، هره ورځ ۲۴ میندې او ۱۶۷ ماشومان د داسې ناروغیو له امله مري چې د مخنیوي یا درملنې وړ دي. تر ۳.۵ میلیونه زیات ماشومان له سختې خوارځواکۍ سره مخ دي، او د یونیسف د معلوماتو له مخې، د پنځو کلونو کم عمره ماشومانو ۴۱ سلنه له ودې پاتې دي.»

د دغه مرکز په وینا، د امریکا او نورو مرسته کوونکو هېوادونو د مالي مرستو د کمېدو له امله، دا ستونزې به لا پسې ډېرې شي – په ځانګړې توګه د افغانو کورنیو او ماشومانو لپاره.

د بوش دغه څېړنیز مرکز دا څرګندونې په داسې حال کې کوي چې تازه د ژغورنې نړۍواله کمېټې په خپل تازه راپور کې ویلي، چې د امریکا د مرستو کمېدل د میلیونونو افغانانو ژوند اغېزمن کړی دی او دغه کمېټه یې دې ته اړ کړې چې ځیني حیاتي پروګرامونه وځنډوي.

دغه کمېته په خپل تازه راپور کې چې د جمعې په ورځ د اپریل ۲۵مه یې خپور کړی وایي، په افغانستان کې کورنۍ لا هم له خوراکي ناامنۍ، ناروغیو او دوامداره بې‌ثباتۍ سره مخ دي. د ۲۳میلیونو افغانانو لپاره د امریکا مالي مرسته یوه حیاتي مسله وه. د امریکا د مرستو کمېدل د ښځو او ماشومانو په شمول د هېواد کمزورو خلکو باندې ناوړه اغیز کړی.

دغه کمېته وایي: « تازه مرستو کې کمښت د د ژغورنې نړۍواله کمیټه (IRC) دې ته اړ کړې چې هغه حیاتي پروګرامونه وځنډوي چې روغتیایي خدمات، واکسین، د خوارځواکۍ درملنه، پاکې اوبه او د ساتنې خدمتونه وړاندې کوي. »

د بوش څېړنیز مرکز زیاتوي، چې د افغان متحدانو له امریکا اېستل به د امریکا د امنیت او ګټو لپاره هېڅ ګټه ونه لري، بلکې دا به هغه افغانان ناهيلې کړي چې زموږ ملګري پاتې شوي دي. دا به نورو خلکو ته هم دا پیغام ورکړي چې که له امریکا سره مرسته وکړي، شاته به پرېښودل شئ.

دغه مرکز وایي: «هغه افغان مېرمنې چې اوس په امریکا کې دي، له خپلو کورنیو سره ژوند کوي، اولادونه روزي، د امریکا له اقتصاد ته مرسته کوي. ډېری له زده‌کړې پرته راغلې، خو دلته یې مهارتونه زده کړل او د امریکایي ټولنې برخه شوې. ایا موږ باید هغوی بېرته هغه هېواد ته واستوو چې هلته پرې زده کړه او کار منع دی؟ د افغان ماشومانو ژوند زموږ د ماشومانو تر څنګ د ښوونځیو په ټولګیو کې روان دی. ایا هغوی بېرته هغه هېواد ته استوو چې هلته د نجونو زده‌کړه بنده ده او هلکان د طالبانو له تبليغاتو سره سم روزل کېږي؟»

دغه مرکز د امریکا له مشرانو غوښتي ‌چې باید د طالبانو د ظلمونو پر وړاندې تمرکز وکړي. مرکز سپارښتنه کړې، د امریکا قانون (لکه د USA Patriot Act 311 برخه) باید وکارول شي څو هغه شرکتونه چې له طالبانو سره کاروبار کوي، له خطر سره مخ شي. امریکا او نړیوال متحدین باید د طالبانو استبداد ته غاښ ماتونکی ځواب ورکړي.

دغه مرکز د خپلې مقالې په اخره برخه کې لیکلي: «زموږ افغان ملګري او د هغوی کورنۍ ارزښت لري. د امنیت او سوکالۍ راتلونکی د هغوی له شتونه پرته امکان نه لري. کله چې نړۍ او امریکا تر ټولو ډېر اړتیا لرله، هغوی زموږ تر شا ولاړ وو – اوس زموږ وار دی چې هغوی یوازې پرې نه ږدو.»