د ایران ولسمشر د رجايي بندر پېښې د څیړلو په موخه بندر عباس ته لاړ

د یکشنبې په ورځ د کرملین له خوا په خپره شوې خبرپاڼه کې ویل شوي چې پوتین د قربانیانو له کورنیو سره خواخوږي ښودلې او د ټپیانو د عاجلې روغتیا هیله یې کړې ده.

د روسیې د بیړنیو حالاتو وزارت ویلي، چې د اور وژنې یوه ځانګړې الوتکه (Beriev Be-200) او یوه (Ilyushin Il-76) نظامي ترانسپورتي الوتکه به ایران ته واستول شي، چې د پېښې د عواقبو په کنټرول کې مرسته وکړي.

ایراني دولتي رسنیو خبر ورکړی چې د شنبې په ورځ د بندر عباس په ستر بندر کې د کیمیاوي موادو د چاودنې له امله لږ تر لږه ۲۵ کسان وژل شوي او له ۷۰۰ زیات نور ټپیان دي.

د رویټرز د رپوټ له مخې، د بندر عباس بندر کې د شنبې ورځې چاودنې له امله د وژل شویو کسانو شمېر لږ تر لږه ۲۵ تنو ته رسېدلی او له ۷۰۰ ډېر نور ټپیان دي.

د چارواکو په وینا، دا چاودنه چې احتمالاً د کیمیاوي موادو له امله رامنځته شوې، د بندر په شهید رجايي برخه کې شوې چې د ایران د کانټینرو ستر بندر په توګه پېژندل کېږي.

د چاودنې زور د بندر عباس ښار شاوخوا څو کیلومتره ساحه کې د ودانیو کړکۍ ماتې کړې، د بار وړونکو کانټینرونو فلزي برخې یې شلولې او هلته زېرمه شوي توکي یې سخت زیانمن کړي دي.

د ایران د کړکیچ مدیریت اداره وايي، له ۷۵۲ ټپیانو څخه ۱۹۰ تنه لا هم په روغتونونو کې تر درملنې لاندې دي.

د کورنیو چارو وزیر سکندر مومني، چې د پېښې ځای ته تللی و، ویلي، د یکشنبې تر سهاره۸۰ سلنه اور مړ شوی و او د اور وژنې هڅې به څو نور ساعتونه دوام وکړي.

په هغو برخو کې چې له اور یا چاودنې څخه خوندي پاتې شوې وې، عملیات بېرته پیل شوي دي.

که څه هم چارواکي کیمیاوي مواد د پېښې اصلي لامل ګڼي، خو د چاودنې دقیق علت لا نه دی څرګند شوی. ولسمشر مسعود پزشکيان د پېښې د څېړنې امر ورکړی او سیمې ته یې سفر کړی.

د کړکېچ مدیریت ادارې ویاند ویلي، چې د کیمیاوي موادو د ناسمو زېرمه کولو له امله د خطر خبرداری ورکړل شوی و، خو د حکومت ویاندې فاطمه مهاجراني له واردمخه قضاوت نه دډډې کولو غوښتنه کړې ده.

دغه پېښه په داسې حال کې شوې چې ایران له امریکا سره په عمان کې د اتومي پروګرام پر سر د خبرو درېیم پړاو پیل کړی دی.

دغې رسنۍ ته د پاکستان حکومت یوه جګپوړي امنیتي چارواکي ویلي، چې دغه وسله‌وال له افغانستانه د ډیورنډ کرښې تر اوښتو وروسته په یاده سیمه کې سنګر نیولی و او د پاکستان د امنیتي ځواکونو سره تر څو ساعته نښتو وروسته وژل شوي دي.

دغې سرچینې زیاته کړې، چې د ټي‌ټي‌پي له دغو وژل شويو غړو یې ډېری د افغانستان وګړي دي.

افغانستان انټرنشنل پښتو ته پاکستاني طالبانو یاده پېښه منلې؛ خو د وژل شویو د کره شمېرې په اړه یې څه نه دي ویلي.

تر دې مهاله د دغې پېښې په اړه د پاکستان حکومت هم په رسمي ډول څه نه دي ویلي.

بل خوا د پاکستاني طالبانو له‌خوا په یوه غږیز پیغام کې چې خراسان ډایري ترلاسه کړی؛ دغې ډلې منلې چې تېره شپه په جلا پېښه کې د خیبر پښتونخوا په باجوړ کې یې ۳ غړي وژل شوي دي.

په دغه پیغام کې د ټي‌ټي‌پي د پخواني مرستیال او اوسني جګپوړي مشر فقیر محمد د زوی مولوي فرید الله د وژل کېدو یادونه هم شوې ده.

پاکستاني طالبانو دوه نور وژل شوي د عبدالرحمان او دروېش په نومونو یاد کړي دي.

فرید الله په افغانستان کې د تېر جمهوري نظام پر مهال زنداني و او د طالبانو له‌خوا د بیا ځلې واک ترلاسه کولو وروسته خوشې شو او د جګړې لومړۍ کرښې ته ستون شو.

پولیسو ویلي،‌ موټر چلوونکی نیول شوی او د پېښې په تړاو څېړنې روانې دي.

دغه پېښه د کاناډا په وخت د شپې په اته بجو شوې، چې پکې د اوښتې مرګ ژوبلې کره شمېره هم نه ده په ډاګه شوې.

د کاناډا لومړي وزير مارک کارني پر اېکس پاڼه لیکلي:« د ونکوور په لاپو لاپو جشن کې د دغې وحشتناکې پېښې له خبرېدو سخت خواشينی شوم.»

د ونکوور ښاروال کن سیم او د برېټیش کولمبيا ايالت لومړي وزير ډیویډ ابي هم ورته څرګندونې کړې دي.

د کاناډایي سي ټي وي CTV ټلوېزيون د راپور له مخې يوه عيني شاهد ويلي، تر پېښې وړاندې یې په دغه سیمه کې يو تور رنګه موټر ليدلی و، چې په خورا خطرناکه ډول د جشن چاپېره ګرځول کېده.

د کاناډا د نوي ډېموکراټ ګوند مشر جګمېت سېنګ چې د جشن ګډونوال و، د پېښې له رامنځته کېدو څو شېبې وړاندې له سيمې وتلی و.

هغه ويلي:« دغه پېښه دومره وحشتناکه ده، چې نشم کولای څه ووايم. هلته د ماشومانو خوشحاله څېرې او نڅاوې مې لا هم مخې ته راځي.»

رپوټونه وايي، چې د پېښې پر مهال په سيمه کې زرګونه کسانږ ګډون لاره.

يوسف ورده نومې کس چې هلته یې د خوراکي توکو د خرڅلاو يو موټر درلود خبریالانو ته وویل:« ما يوازې د موټر د چټک رفتار غږ واورېد. کله مې چې له فوډ ټرکه راووتم، سړک د خلکو له جسدونو ډک و.»

نوموړي زياته کړې:« موټر د ټول سړک له منځه تېر شو او نېغ پر خلکو ورغی».

دا پېښه داسې مهال شوې چې راتلونکې دوشنبه د کاناډا فدرالي ټاکنې ترسره کېږي.

خواجه اصف دغه څرګندونې له روسي رسنیو سره د پاکستان او هند د تاوتریخوالي په اړه د یوې مرکې پر مهال کړې دي.

نوموړي زیاته کړه:« موږ د کشمکش د زیاتېدو اراده نه لرو او نه غواړو، چې د کوم اقدام پیل وکړو؛؛ خو که هند تېری وکړي یا برید وکړي، نو موږ به یې له تمې زیات سخت غبرګون وښیو.»

دغه څرګندونې داسې مهال کېږي، چې څو ورځې وړاندې د هند تر واک لاندې کشمیر کې د وسله‌والو یوې ډلې ۲۵سېلانیان ووژل او ۲۰ نور یې ټپیان کړل.

د یاد هېواد چارواکو خبر ورکړی، چې د پېښې په تور یې درې تنه نیولي چې له ډلې یې دوه تنه پاکستانیان دي.

له دغې پېښې سره سملاسي د نوي ډیلي او اسلام اباد ترمنځ اړیکې سختې کړکېچنې شوې.

هند باور لري، چې دغه برید په پاکستان کې مېشتو وسله‌والو ډلو کړی؛ خو د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف او نورو لوړپوړو چارواکو دغه ادعاوې رد کړې دي.

پاکستان له نړۍوالې ټولنې غوښتي، چې د یاد برید بې پرې څېړنې دې وکړي.

هند تر یاد برید وروسته له پاکستان سره د اوبو تړون لغوه کړ، ډېپلوماټیکې اړیکې یې ورسره کمې کړې او پاکستان هم ورته اقدامات وکړل.

په تېرو دوو ورځو کې د کشمیر پر پوله د دواړو هېوادونو د ځواکونو ترمنځ ډزې هم تبادله شوې او وېره شته، چې ګوندې هند به د پاکستان پر ځینو ښارونو بریدونه وکړي.

ایران او یو شمېر هېوادونو له هند او پاکستان غوښتي، چې د روان کړکېچ د حل لپاره دې له زغم څخه کار واخلي.

زېلېنسکي خبریالانو ته وویل: «بشپړ غیر مشروط اوربند د هر څه په اړه د خبرو امکان زیاتوي.»

د راپورونو له مخې، د اوکراین په وړاندې د روسیې د جګړې د پای ته رسولو لپاره د واشنګټن وروستی وړاندیز د کریمیا په اړه د مسکو په کنټرول کې په رسمیت پېژندل هم شامل دی.

د کییف ښاروال ویتالي کلیتشکو د اپرېل په ۲۵مه وویل، چې اوکراین ښايي په موقتي ډول روسیې ته د ځینو سیمو پرېښودو ته اړ شي.

زېلېنسکي وویل: «زه له ولسمشر ټرمپ سره موافق یم چې اوکراین دومره وسلې نه لري چې د وسلو په زور د کریمیا ټاپووزمه بېرته ترلاسه کړي.»

تېره ورځ د متحده ایالاتو ولسمشر ډونالډ ټرمپ وویل، چې کریمیا به «له روسیې سره پاتې شي.»

زېلېنسکي د اوکراین له متحدینو وغوښتل، چې له ډیپلوماتیکو لارو په استفادې پر روسیې فشار ته دوام ورکړي، ترڅو د اوکراین د خاورې غیرقانوني اشغال پای ته ورسوي.

نوموړي همداراز وویل، چې اوکراین یوازې د بشپړ او غیر مشروط اوربند وروسته د اشغال شویو سیمو په اړه خبرو ته چمتو دی.

روسي چارواکو له اوکراین او امریکا سره د اوربند په خبرو کې تر ټولو زیاتې غوښتنې درج کړې دي.

اوکراین لا دمخه د متحده ایالاتو له خوا وړاندیز شوي ۳۰ ورځني اوربند سره موافقه کړې او د مارچ په ۱۱ یې وویل، چې کییف چمتو دی که چېرې روسیه هم یاد شرایط ومني، خو تر دې دمه مسکو انکار کړی دی.