چټ‌جي‌پي‌ټي به په راتلونکي کې وکولای شي ستاسو د ژوند معلومات په حافظه کې وساتي

د دې ناروغۍ ګڼ شمېر علتونه شته، خو په اوسنۍ دوره کې زیات وخت ناست پاتې کېدل او له بدني فعالیتونو لرېوالی یو له مهمو لاملونو څخه شمېرل کېږي.

خو آیا تاسو پوهېږئ چې د ګرځېدو یا قدم وهلو عادت خپلول کولی شي د سرطان د رامنځته کېدو ګواښ ډېر کم کړي؟

بېلابېلو علمي څېړنو ښودلې چې منظم بدني فعالیت د سرطان د ګواښ کچه راکموي.

د بریتانیې د آکسفورډ پوهنتون یوې تازه څېړنې څرګنده کړې چې څومره زیات قدمونه تاسو هره ورځ واخلئ، هغومره به د سرطان له ۱۳ مختلفو ډولونو څخه د اغېزمنېدو خطر کم شي.

په دې څېړنه کې تر ۸۵ زره ډېرو کسانو ګډون کړی و، او د هغوی بدني فعالیتونه د "اېکټیوېټي ټریکر" (Activity Tracker) په مرسته وڅارل شول.

د دغو کسانو روغتیا د ۶ کلونو لپاره تعقیب شوه.

پايلو وښودله چې زیات قدمونه اخیستل د سرطان د خطر کمولو معنی لري، حتی که تاسو ورو یا چټک هم ګرځئ.

څېړنه وايي چې که هره ورځ لږ تر لږه ۵ زره قدمه واخلئ، د سرطان ګواښ کمېدل شروع کېږي. تر دې کم قدم وهلو سره کافي خونديتوب نه ترلاسه کېږي.

همداراز، که تاسو هره ورځ ۷ زره قدمه واخلئ، د سرطان د ۱۳ ډولونو د خطر کچه تر ۱۱ سلنه راکمېږي، او که ۹ زره قدمه واخلئ، نو دا خطر تر ۱۶ سلنه پورې کمېږي.

خو له ۹ زرو زیات قدمونه اخیستل د خطر په کمښت کې خاص بدلون نه راولي.

د دې نه وړاندې، د ۲۰۲۳ په جولای میاشت کې د JAMA Oncology په ژورنال کې خپره شوې یوه څېړنه ښيي چې که یو څوک د ورځې په اوږدو کې څو دقیقې تېز ې منډې ووهي (لکه د بس نیولو لپاره)، نو د سرطان د لږ تر لږه ۱۳ ډولونو خطر کموي.

په دې څېړنه کې ۲۲ زره هغه کسان شامل وو چې ورزش یې نه کاوه، خو د دوی ورځني بدني حرکتونه معاینه شول.

پایلو وښودله چې هغه کسان چې د ورځې لږ تر لږه ۳ دقیقې چټک مزل کوي (لکه تېز په پړوو ختل یا منډه وهل)، نو د سرطان د بېلابېلو ډولونو یا له هغې د مرګ خطر تر ۳۰ سلنه پورې کمېږي.

په ۲۰۱۶ کې د JAMA Internal Medicine ژورنال کې خپره شوې بله څېړنه هم وايي چې که نارینه او ښځې ورزش عادت کړي، نو د مثانې، معدې او نورو ۱۳ عامو سرطانونو د خطر کچه کمېږي.

په ۲۰۲۲ کې شوې یوه څېړنه ښيي چې که خلک ورزش پیل کړي، نو یوازې د امریکاد نفوذ له مخې۳ سلنه سرطاني پېښې مخنیوی کېدلی شي.

په همدغه کال کې د Nature Medicine ژورنال یوه څېړنه څرګندوي، چې هغه خلک چې د ورځې زیات وخت ناست وي، که هره ورځ لږ تر لږه ۴ دقیقې تېز قدم ووهي، نو له سرطان یا بلې ناروغۍ د مړینې ګواښ تر ۳۰ سلنه پورې راکمولی شي.

خو دې څېړنې یوازې د سرطان له امله په مړینې تمرکز درلود، نه دا چې آیا دا چاره د سرطان مخنیوی هم کوي که نه.

خو کله چې څوک د بې‌شمېره ګروپ چټونو، چینلونو او ټولنو برخه شي، نو د ټولو پیغامونو لوستل ډېر سخت شي، چې له امله یې ډېر مهم پیغامونه نالیدلي پاتې شي.

د دې ستونزې د حل لپاره، میټا (Meta) یو نوی فیچر وړاندې کوي.

د یو راپور له مخې، واټس‌اپ پر یو نوي وسیله کار کوي، چې د پیغامونو لنډیز (summary) به وړاندې کوي.

راپور زیاتوي، چې دا لنډیزونه به د میټا AI له لارې د ګروپونو، چینلونو او انفرادي چټونو لپاره شخصي ډول برابر شي.

د دې فیچر موخه دا ده، چې کاروونکو ته اسانتیا ورکړي څو بې‌ځایه وخت له لاسه ور نه کړي او ټول پیغامونه په خلاصه توګه ولوستل شي.

راپور زیاتوي، چې دا فیچر دا مهال د واټس‌اپ د اندرایډ وسیلو په (ازمایښتي) نسخه کې ازمویل کېږي.

د دې فیچر کارول به هغه مهال ممکن شي کله چې یو کاروونکي ته د مشخصې شمېرې نوي پیغامونه راشي.

په دې حالت کې به د "unread" پیغامونو پورته یو اپشن ښکاره شي او چې پرې کلیک وشي، د ټولو پیغامونو خلاصه به جوړه شي.

راپور زیاتوي، چې شرکت هڅه کوي ډاډ ترلاسه کړي چې ستاسو پیغامونه لا هم له اول نه تر اخیره انکرپټ پاتې شي او نه میټا، نه واټس‌اپ او نه کومه بله درېیمه ډله ورته لاسرسی ولري.

اوس مهال دا روښانه نه ده، چې د پیغام لنډیز به د هماغې چټ په دننه کې ښکاره شي، که به د میټا AI لپاره جلا چټ خلاصېږي.

همداراز ویل شوي، چې دا فیچر به هغو چټونو کې کار نه کوي چې "advanced chat privacy" پکې فعال وي.

د پیغامونو لنډیز فیچر څه شی دی؟

کله چې تاسو په واٹس اپ کې نوي پیغامونه ترلاسه کړئ، نو د "Unread" مسجونو په سر کې به یو نوی اختیار ښکاره شي.

په دې باندې کلیک کولو سره، د پیغامونو لنډیز به وړاندې شي چې تاسو ته د ټولو پیغامونو اصلي محتوا په لنډه توګه ښیي.

د محرمیت تدابیر

میټا ډاډ ورکوي، چې د دې فیچر په کارولو سره ستاسو ټول پیغامونه د "End-to-End Encryption" لاندې خوندي پاتې کېږي او نه میټا، واټس اپ او نه هم کومه درېیمه خوا ستاسو د پیغامونو محتوا ته لاسرسی لري.

د دې لپاره میټا یو نوی سیستم معرفي کړی، چې "Private Processing" نومېږي.

دا سیستم ډاډ ورکوي، چې ستاسو معلومات یوازې ستاسو په وسیله پروسس کېږي او د نورو له خوا نه لیدل کېږي.

لکه څنګه چې پورته یادونه شوې، دا فیچر لا هم په ازمایښتي مرحله کې دی، نو دا نه‌شي ویل کېدای چې کله به ټولو کاروونکو ته وړاندې شي.

د جي ایف پي د ۲۰۲۵ کال لپاره د هند د دفاعي ځواک بودیجه د پاکستان د پوځ له بودیجې یوولس برابره زیاته بللې ده او ویلي یې دي چې هند د ۲۰۲۵ - ۲۶ کال لپاره شاوخوا ۷۸.۷ میلیارده ډالره بودیجه لري او پاکستان بیا د ۲۰۲۵ - ۲۶ کال لپاره ۷.۶ میلیارده ډالره بودیجه لري.

پرتلنه ښيي چې هند د پوځي ظرفیت له پلوه تر پاکستان څو برابره پیاوړی دی، چې زیات پوځ او جنګي وسایل لري.

د پوځ شمېر او جوړښت:
• هند: شاوخوا ۵.۱۳ میلیونه نظامي پرسونل لري، چې پکې ۱.۴۶ میلیونه فعاله پوځیان، ۱.۱۵ میلیونه احتیاطي ځواکونه او ۲.۵ میلیونه غیررسمي ملېشې شاملې دي.
• پاکستان: ټولټال ۱.۷ میلیونه نظامي پرسونل لري، چې پکې ۶۵۴,۰۰۰ فعاله پوځیان، ۵۰۰,۰۰۰ غیر رسمي ملېشې(پارامیلیټري) او ۵۵۰,۰۰۰ احتیاطي ځواکونه شامل دي.

هوايي ځواکونه:

• هند: ۲,۲۲۹ نظامي الوتکې لري، چې پکې ۶۴۳ جنګي الوتکې شاملې دي.
• پاکستان: ۱,۳۹۹ نظامي الوتکې لري، چې پکې ۴۱۸ جنګي الوتکې شاملې دي.

100%

ځمکنی ځواک:
• هند: ۳,۱۵۱ جنګي ټانکونه لري.
• پاکستان: ۱,۸۳۹ جنګي ټانکونه لري.

بحري ځواک:
• هند: یوه هوایي بېړۍ، ۱۱ ډیسټرایرونه، ۱۷ فریګیټونه، او ۱۶ ابدوزونه لري.
• پاکستان: ۸ فریګیټونه، ۵ ابدوزونه، او ۳ کورویټونه لري.

اټومې وسلې:
• هند: شاوخوا ۱۷۲ اټومي سرګلولې لري.
• پاکستان: شاوخوا ۱۷۰ اټومي سرګلولې لري.

100%

که څه هم پاکستان د ځینو برخو لکه د ځانچاودو توپونو او راکټي توپخانې غښتلې برخه لري؛ خو هند د پوځي پرسونل، وسلو، او بودیجې له پلوه برلاسی دی.

د دواړو هېوادونو ترمنځ د اټومي وسلو شتون، هر ډول شخړه لا خطرناکه کوي.

د دغه وزارت له لورې په خپره شوې خبرپاڼه کې ویل شوي، چې د طالبانو د مخابراتو وزیر نجیب الله حیات حقاني د ام سي سي چینايي شرکت له مشر وانګ جیکینګ سره په لیدنه کې ویلي، چې مصنوعي ځیرکتیا په نړۍ کې په چټکۍ سره وده کوي او یاد وزارت هم غواړي، چې مصنوعي ځیرکتیا وکاروي.

دغه وزارت د ایم سي سي کمپنۍ د مشر له قوله ویلي، چې د میس عینک کان د مدیریت د ښه کولو له‌پاره افغان کدرونه یې چین ته استولي، څو د مصنوعي ځیرکتیا په برخه کې د روزنې ترڅنګ د کانونو د فعالیتونو مدیریت او پرمختګ چټک کړي.

همدارنګه په خپره شوي خبرپاڼه کې د حقاني له قوله لیکل شوي، چې د مخابراتو وزارت هڅه کوي، چې د سیمې او ګاونډیو هېوادونو سره په همکارۍ د ټېکنالوژۍ په برخه کې پرمختګ کړندۍ کړي.

نوموړي په ټینګار سره ویلي، چې د مخابراتو وزارت هڅه کوي، چې د مصنوعي ځیرکتیا په برخه کې د ظرفیتونو په رامنځته کولو او اسانتیاوو برابرولو سره د افغان کدرونو وړتیاوې لوړې کړي.

نوموړي د ټېکنالوژۍ په تړاو په خپل دغه پوډکاسټ کې زیاتوي، چې په افغانستان کې له معلوماتي ټېکنالوژۍ څخه د نادرستو او دروغجنو معلوماتو د خپراوي لپاره کار اخیستل شوی دی.

اشرف غني پر رسنیو هم نیوکه وکړه چې یو شمېر رسنیو له ازادۍ څخه منفي ګټه پورته کړې او ګاونډیانو هم هڅه کوله چې د افغانستان نړۍوال حیثیت له منځه یوسي.

هغه ویلي:"ګاونډیو هڅه کوله چې په افغانستان کې د امریکا موجودیت پای ته ورسوي."

د نوموړي په خبره، ټولو ګاونډیو هېوادونو ځانګړې شبکې درلودې چې پر بنسټ یې منظم تبلیغات کول.

هغه وویل: "طلوع ته وګورئ څه رقم دري یې په افغانستان کې راوسته او کوم اقدام د حکومت و، چې دوی ستایلی وي؟"

د وروستي جمهوري دولت ولسمشر وايي چې په افغانستان کې د مخدره توکو تبلیغاتي جګړه هم روانه وه او نږدې سل میلیارده ډالره ګټه یې درلوده.

محمد اشرف غني زیاتوي، چې د ملي اردو او ملي پولیسو د روحیې د خرابولو په برخه کې هم سایبري حملې روانې وې او ان د موبایل له لارې افرادو ته زنګ وهل کېده.

دا لومړی ځل نه دی چې د وروستي جمهوري دولت ولسمشر د ده او د هغه د حکومت په اړه د خپرو شویو تبلیغاتو او رسنیزو حملو په تړاو خبرې کوي بلکې له دې وړاندې هم نوموړي ویلي و، چې د جمهوري دولت پر وړاندې د ګاونډیو او داخلي کړیو تبلیغات ډېر چټک وو.