طالبان: تېره میاشت مو له ۱۰۰ زیاتې ښځې د جبري نکاح او تاوتریخوالي له قضیو خلاصې کړي
د طالبانو د امر بالمعروف وزارت وايي، په تېره یوه میاشت کې یې د لسګونو ښځو د جبري نکاح د مخنیوي ترڅنګ، ښځي له کورني تاوتریخوالي او په بدو کې له ورکولو څخه ژغورلي دي.
د طالبانو د امر بالمعروف وزارت وايي، په تېره یوه میاشت کې یې د لسګونو ښځو د جبري نکاح د مخنیوي ترڅنګ، ښځي له کورني تاوتریخوالي او په بدو کې له ورکولو څخه ژغورلي دي.
د طالبانو د دغه جنجالي وزارت ویاند سیف الاسلام خېبر وايي، چې په بېلابېلو ولایتونو کې یې په غوايي میاشت کې د ۳۸ مېرمنو د جبري نکاح مخه نیولې، ۲۴ مېرمنو ته یې د میراث حق سپارلی، ۴۰ مېرمنې یې له کورني تاوتریخوالي ژغورلي، ۲۲ مېرمنو ته یې د مهر حق اخېستی او ۸ مېرمنې یې په بدو کې له ورکولو ژغورلي دي. خو نوموړي د دغو قضیو په تړاو د هغوی په اړه، چې د قانون سرغړونه یې کړې او پر ښځو یې تاوتریخوالی کړی، نور جزییات نه دي وړاندې کړي.
د وزارت ویاند ویلي، چې ۴۱ کوډګر او جادوګر یې هم نیولي دي.
د طالبانو امر بالمعروف وزارت ویلي، چې د ښځو شرعي حقونو ورکړې ته ژمن دی.
دغه وزارت په داسې حال کې د ښځو د حقونو د ورکړې ادعا کوي، چې د دغې ډلې په واکمنېدو سره په افغانستان کې په مېلیونونو ښځي او نجونې د زده کړو، کار، له کور څخه د بهر وتلو او ټولنیزو حقونو څخه بې برخې شوي دي.
سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د محمد امیر توسولي په نوم د افغانستان د پوځ یو پخواني پیلوټ د ایران په مشهد کې د اېستلو د پاڼې ترلاسه کولو وروسته ځان وژنه کړې ده. د افغانستان ژغورنې د مقاومت شورا غړي محمد محقق د یادې پیښې په اړه خواشیني ښودلي ده.
د مشهد د اور وژنې د څانګې مشر حمید رضا کافینیا تایید کړې ده، چې تېره یکشنبه د غوايي میاشتې په ۲۷مه نېټه د مشهد په ګلشهر کې یو ۴۰ کلن سړی د ځان سوځولو له امله مړ شوی دی.
نوموړي رسنیو ته ویلي، چې یاده پېښه د یکشنبې په غرمه د مشهد د ګلشهر سیمي په یوه کور کې رامنځته شوې. حمید رضا د وژل شوي کس د هویت په اړه څه نه دې ویلي، خو وايي، چې د ژغورنې ډلې له رسیدو مخکې له سختي سوځیدنې له امله مړ شوی دی.
سرچdنو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې محمد امیر توسلي د خپل استوګنې پاڼې د نوې کولو لپاره د کفالت دفتر ته مراجعه کړې وه، خو ایراني چارواکو د هغه د استوګنې پاڼه د نامعلومو دلایلو له امله نه وه نوې کړې.
سرچیني وايي، چې دغه پخواني پیلوټ له ایران څخه د شړلو او د طالبانو د غچ اخېستنې له ویرې خپل ژوند پای ته رسولی.
د افغانستان د ژغورنې د مقاومت شورا غړي محمد محقق ویلي، چې د ایران چارواکو د شورا له پلاوي سره په یوه غونډه کې هوکړه کړې وه، چې زیانمنونکي افغان کډوال به نه شړي.
نوموړي د جمعې په ورځ د دغه پخواني افغان پیلوټ په مرګ خواشیني څرګنده کړې او د ایران له چارواکو یې غوښتنه کړې، چې له کډوالو سره په ځانګړې توګه د پخواني حکومت له نظامیانو او زیان منونکو ډلو سره «د اسلامي رحم او شفقت سره چلند وکړي ترڅو د ورته پیښو مخه ونیول شي.»
دا په داسې حال کې ده، چې ایران هغه افغانان چې د استوګنې اسناد نلري بېرته افغانستان ته شړي او په زرګونو سرتېري او پخواني حکومتي کارمندان چې د طالبانو له واکمنېدو وروسته په ایران کې اوسیږي بېرته افغانستان ته د شړلو له ګواښ سره مخ دي.
د راپورنو پر بنسټ ایران د نړیوالو سازمانونو له خوا د بیا کتنې، پیژندنې او تصویب وروسته د افغانستان د تېر نظام سرتېرو د استوګنې موده د شپږو میاشتو لپاره غځوي، خو پخواني افغان نظامیان وايي، چې د استوګنې د جوازونو د نوي کولو پورسه خورا ستونزمنه ده.
د طالبانو د ریاست الوزرا اداري مرستیال عبدالسلام حنفي تېره ورځ د بېلابېلو ولایتونو د فرهنګیانو او د رسنیو فعلانو سره په لیدنه کې ویلي، چې فرهنګیان او رسنیز فعالان زموږ د ټولنې واقعې مبارزین دي، په خپل قلم او فکري مبارزې د اذهانو په تنویر کې مهم رول لوبوي.
عبدالسلام حنفي دا څرګندونې په داسې حال کې کوي چې، د ملي ټلویزیون یو شمېر کارکوونکو د سې شنبه په ورځ (د غويي ۳۰مه) افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې طالبانو شاوخوا ۳۰۰ کسان چې پکې ۹۰ ښځې هم شاملې دي، تنقیض شوي او کورونو ته رخصت کړای شوي دي.
ورپسې د افغانستان له خبریالانو د ملاتړ سازمان په ډلییزه توګه د ملي راډیو ټلوېزیون د کابو ۳۰۰ کارکوونکو ګوښه کول د اندېښنې وړ وبلل او وې ویل، د طالبانو له خوا دا اقدام د رسنیو د ازادۍ ځپلو او له ټولنیزو ډګرونو په ځانګړي ډول له رسنیو د مېرمنو د سېسټماټیک لهمنځه وړلو پر لور یو بل ګام دی.
یاد سازمان د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې په ګوښه کړل شویو کسانو کې داسې خبریالان هم شته، چې د کلونو مسلکي تجربهلرونکي دي او د ملي رسنیو په وده او دوام کې یې مهم رول لوبولی دی.
دغه سازمان وایي، چې د یاد شمېر خبریالانو پروړاندې د طالبانو چلند د دې کسانو تجربې او هڅو ته څرګنده بېاحترامي ده او د افغانستان د ازادې اطلاعرسونې راتلونکي ته نه جبرانېدونکی زیان دی.
طالبانو د یادې لیدنې په اړه کوم انځور نه دی خپور او دا هم نه ده څرګنده چې په دغه لیدنه کې د ازادو رسنیو استازو هم ګډون درلود او کنه.
یاده دې وي، چې د طالبانو له واک ته رسېدو وروسته تر دې دمه د خبریالانو او رسنیو کارکوونکو پر ضد د تاوتریخوالي ۵۲۵ قضیې ثبت شوې دي.
دغه پېښې له وهلو ټکولو، ګواښلو، سپکاوي، نیولو، تر جبري اعترافونو او ان بنديکېدو پورې رسېږي.
همدا اوس لږ تر لږه ۹ خبریالان د طالبانو په زندانونو کې دي، چې د خپل کار او مسلکي فعالیت له امله نیول شوي دي.
د طالبانود چاپېریال ساتنې ملي ادارې عمومي رییس، په روسیه کې د اذربایجان د ایکولوژۍ او طبیعي سرچینو له وزیر او د ولسمشر له ځانګړي استازي مختار بابایف سره کتلي، نوموړي له دغه هېواده غوښتي چې د اقلیمي بدلون په ۳۰م کنفرانس (کاپ ۳۰) کې دې طالب پلاوي ته د ګډون زمینه برابره کړي.
د طالبانو تر واک لاندې د باختر اژانس د راپور له مخې، د چاپېریال ساتنې ملي ادارې مسولین وايي، په دې لیدنه کې مختار بابایف د نووسکي په یولسم نړیوال کانګرس کې د افغان پلاوي ګډون یو مثبت او اغېزمن ګام بللیاو د دوی د حضور هرکلی یې کړی.
مطیعالحق خالص بیا د د اقلیمي بدلون په ۲۹م (کاپ ۲۹) کنفرانس چې اذربایجان یې کوربهتوب کاوه، افغانستان ته د بلنې له امله مننه وکړه. نوموړي همداراز له اذربایجان څخه وغوښتل، چې د راتلونکي (کاپ ۳۰) کنفرانس لپاره چې په برازیل کې ترسره کېږي، د افغان پلاوي د ګډون زمینې برابرې کړي او په سیمهییزو او نړیوالو غونډو کې د افغانستان د فعال حضور ملاتړ وکړي.
په دې کتنه کې دواړو لوریو د چاپېریال ساتنې، هوکړهلیکونو، ظرفیت لوړونې پروګرامونو او متقابلې همکارۍ په اړه بحث وکړ. د اذربایجان د ایکولوژۍ وزیر له افغانستان سره په دغو ټولو برخو کې د ګډو همکاریو ژمنه وکړه.
چېدواړو خواوو د چاپېریالي مسایلو په برخه کې د لا زیاتې همغږۍ او همکاریو پر اړتیا ټینګار وکړ.
خالص د ترکیې په شمول، په دې وروستیو کې د بېلابېلو هېوادونو له استازو سره په کتنه کې غوښتي، چې افغانستان ته هم په یاد کنفرانس کې د ګډون لپاره بلنه ورکړل شي.
که څه هم د طالبانو یوه پلاوي د باکو د اقلیمي بدلون په ۲۹مه غونډه (کاپ ۲۹) کې ګډون کړی و، خو هغه وخت د اذربایجان یوې ډېپلوماتیکې سرچینې ویلي و، چې د دې ډلې پلاوي ته د غړو هېوادونو په عمومي ناستو کې د ګډون اجازه نه وه ورکړل شوې.
د یادولو ده، چې طالبان اوسمهال له روانې وچکالۍ او په افغانستان کې د اقلیم د بدلون له امله اندېښمن دي او په وار-وار یې له نړۍوالو غوښتي، چې په دې برخه کې له دې ډلې سره همکاري وکړي.
د طالبانو د سوداګرۍ وزیر وايي، چې له روسیې سره په خبرو بوخت دي، څو د میلیونونو ډالرو په ارزښت سوداګریزې راکړې ورکړې د دواړو هېوادونو په ملي اسعارو ترسره شي. نورالدین عزیزي رویټرز خبري اژانس ته ویلي، چې په دې برخه کې یې له چین سره هم خبرې پیل کړې دي.
عزیزي ویلي، چې له روسیې سره دا وړاندیز د دواړو لوریو د تخنیکي ډلو تر ارزونې لاندې دی.
نورالدین عزیزي وايي: «موږ دا مهال په تخصصي خبرو بوخت یوو، چې پکې د سیمې او نړۍ اقتصادي وضعیت، بندیزونه او هغه ننګونې چې افغانستان او روسیه ورسره مخ دي، په پام کې نیول کېږي.»
خو د چین د بهرنیو چارو وزارت او د روسیې مرکزی بانک تر اوسه په دې اړه څه نه دي ویلي.
عزیزي زیاتوي، چې د افغانستان او روسیې ترمنځ کلنۍ دوه اړخیزه سوداګري نږدی ۳۰۰ میلیونه ډالرو ته رسیږي او د پانګونو د زیاتوالي له امله ښايي دا ارقام نور هم لوړ شي. هغه تمه لري، چې افغانستان له روسیې څخه د تېلو محصولات او پلاستیکي توکو واردات ډېر کړي. هغه وویل: «زه باور لرم چې دا یو ډېر ښه انتخاب دی. موږ دا انتخاب د خپل ملت او هېواد د ګټې لپاره کارولی شو.»
د طالبانو د سوداګرۍ وزیر دا هم ویلي، چې له چین سره هر کال شاوخوا یو میلیارد ډالره سوداګري لري او غواړي له دغه هېواد سره هم په سیمهییزو اسعارو راکړې ورکړې لپاره ګامونه واخلي.
نوموړی وايي، چې دغې ډلې د سوداګرۍ وزارت او د چین سفارت غړو یو ګډ تخنیکي ټیم جوړ کړی او په دې اړه یې خبرې روانې کړې دي.
په افغانستان د طالبانو له واکمنېدو وروسته له نړیوال بانکي نظام سره د افغانستان مالي سکتور اړیکې محدودي شوي دي او که طالبان د روسیې او چین سره پر ملي اسعارو د سوداګرۍ هوکړې ته ورسیږي، نو د ډالرو پر ځای به روبل او یوان سره سوداګرۍ ته دوام ورکړي.
سره له دې چې تر اوسه هېڅ هېواد د طالبانو حکومت په رسمیت نه دی پېژندلی، خو په وروستيو اوونيو کې د دغې ډلې پراخې ډېپلوماټیکې هڅې ښيي، چې د سيمې هېوادونه هڅه کوي له طالبانو سره اړيکې پراخې کړي. هم مهاله سهیل شاهین وایي، پاکستان اوس پوه شوی، چې پر طالبانو یې خپل نفوذ بایللی.
د الجزيرې شبکې د راپور له مخې، طالبان داسې مهال له نړۍوالې انزوا څخه راوځي، چې اړيکې یې له ځينو مهمو هېوادونو په تېره بیا له پاکستان سره له تاوتريخوالي ډکې دي.
له دې سره سره، د چين، پاکستان او طالبانو درې اړخيزې ناستې په بېجینګ کې وشوې. همدا راز له هندي چارواکو سره اړیکې او ايران ته سفر، د دغې ډلې بې سارې سياسي خوځښتونه د بحث وړ ګرځولي.
په قطر کې د طالبانو سفیر سهیل شاهین الجزیزې ته ويلي: «پاکستان او ايران پخوا فکر کاوه چې طالبان د دوی تر نفوذ لاندې دي، خو اوس پوی شوي، چې دا انګېرنه یې ناسمه وه. د دې حقيقت درک کول د دې سبب شوي، چې دوی اوس واقعي او عملي لاره خپله کړي، چې د ټولو خواوو په ګټه ده.»
نوموړي زياته کړه: «موږ د ننني افغانستان واقعيت يو، ځکه د هېواد ټوله خاوره او پولې زموږ تر کنټرول لاندې دي. د سيمې هېوادونه دې حقيقت ته رسېدلي او له طالبانو سره یې تعامل غوره کړی.»
شاهين ټينګار وکړ، چې د طالبانو د رسمیت پېژندلو په برخه کې هر ډول ځنډ بې ځایه دی او باید ژر تر ژره ختم شي، د هغه په خبره: «موږ باور لرو چې د حل لاره له تعامله راټوکېږي.»
پاکستان چې د طالبانو د لومړۍ واکمنۍ (۱۹۹۶–۲۰۰۱) يو له مهمو ملاتړو څخه و، اوس د تحریک طالبان پاکستان (TTP) له خوا له ګڼو خونړیو بریدونو سره مخ دی چې اسلام اباد ادعا کوي له افغانستان پلان کېږي.
طالبان دا تورونه ردوي، خو د دواړو هېوادونو ترمنځ اړيکې د همدې مسالې له کبله سختې کړکېچنې شوې دي.
راپور کې د کارپوهانو له قوله لیکل شوي، چې د پاکستان د بهرنيو چارو وزير او د طالبانو د چارواکو وروستۍ ليدنې تر ډېره تاکتيکي بڼه لري او د سټراټېژیکو ژمنو څرک په کې نه لیدل کېږي.
رابعه اختر چې د لاهور پوهنتون د امنيتي پاليسۍ مرکز مشره ده، الجزيرې ته ويلي، د پاکستان اندېښنه د افغانستان او هند د ممکنه همکارۍ په اړه ده، چې همدا اندېښنه اسلاماباد هڅوي، څو خپله لوېديځه پوله مدیريت کړي.
له بلې خوا د پاکستان له لوري د افغان کډوالو د جبري ايستلو دوام او په تکراري توګه د پولو بندول چې دوه اړخيزې سوداګرۍ ته یې هم زيانونه رسولي د تاوتریخوالي پر دغه اور لا نور تېل پاشي.
د دواړو هېوادونو د اړيکو راتلونکی ښايي تر ټولو ډېر د کډوالو مسالې پورې تړلی وي.
ورته مهال ایران چې يو وخت له طالبانو سره د جګړې تر بريده رسېدلی و، اوس هڅه کوي له دې ډلې سره په کابل کې همکاري وکړي.
د دغه بدلون له دلايلو څخه يو د داعش خراسان (ISKP) پر ضد مبارزه، سوداګريزې پراختياوې او د اوبو شخړو حل ګڼل کېږي.
شنونکي وايي، تهران هم، لکه څنګه چې نوي ډيلي، دې پایلې ته رسېدلی چې له طالبانو سره تعامل، که څه هم ستونزمن دی، خو ناشونی نه دی.
الجزیره کاږي، داسې ښکاري چې افغانستان، که څه هم د نړۍوالې ټولنې له رسمي مشروعيت څخه برخمن نه دی، خو د طالبانو تر حاکميت لاندې، عملاً د سيمه ييزو اړيکو پر یو مهم لوبغاړي بدل شوی دی. هغه بدلون چې شنونکي يې د سيمې د قدرتونو د تازه واقعیتونو د درک کیدو پايله بولي.