ملګري ملتونه: د افغانستان ۹۷ سلنه خلک د برېښنا له کمښت سره مخامخ دي

دواړه خواوو په کابل او اسلام اباد کې د سفیرانو کچې ته ډېپلوماټیک ماموریتونه لوړول مثبت ګام بللی.

طالبانو زیاته کړې، د دغه ماموریتونو پړاوونه به ډېر ژر ترسره شي. اسحاق ډار او متقي هیله څرګنده کړې، چې دغه چاره به د دواړو لوریو ترمنځ په ګڼو برخو کې د همکاریو پراختیا ته لاره هواره کړي.

افغانستان انټرنشنل ته سرچینو معلومات ورکړی، چې ښايي د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر ډېر ژر اسلام اباد ته سفر وکړي.

د دغه راتلونکي سفر مهم ټکي د طالبانو تر سیوري لاندې د افغانستان په خاوره کې د «ټي‌ټي‌پي» مهارول یاد شوي.

همدا راز موندنو ښودلې، چې طالبانو د اسلام اباد په غوښتنه خپل هغه غړي نیولي چې د پاکستاني طالبانو لپاره یې جلب او جذب کاوه.

له دې سره، سره تازه د چین په منځګړیتوب د طالبانو او اسلام اباد ترمنځ دوستانه اړیکو د پیاوړتیا نوې څپه هم پیل شوې ده.

چین غواړي طالبان او اسلام اباد یو وار بیا نږدې کړي؛ څو په دې سره په افغانستان کې د هند د نفوذ مخه ونېسي.

د طالبانو تر واک لاندې د باختر اژانس د راپور له مخې؛ په دغه راستنو شویو کورنیو کې ۹۵ کورنۍ د ننګرهار د تورخم له لارۍ، ۶۴ کورنۍ د سپین بولدک له لارۍ، ۹۷ کورنۍ د ورېښمو پله له لارۍ، ۱۲ کورنۍ د هلمند د بهرامچې له لارۍ او ۴۷۷ کورنۍ د اسلام کلا له لارې هېواد ته راستنې شوې دي.

بل خوا د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت ویلي، چې پاکستان د شنبې‌ په ورځ د (غبرګولي ۱۰مه) ۳۴ تنه افغان کډوال په دغه هېواد کې تر زنداني کېدو وروسته د سپین بولدک له لارې افغانستان ته ستانه کړي دي.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې دغه کسانو د پاکستان په زندانونو کې له دوو څخه تر درېیو ورځو له تېرولو وروسته هېواد ته ستانه کړای شوي دي.

د یادولو وړ ده، چې پاکستان او ایران د افغانستان هغه دوه ګاونډی هېوادونه دي چې د نورو هېوادونو پرتله په کې ډېر شمېر افغان کډوال مېشت دي او دواړو هېوادونو په دې وروستیو کې په جبري توګه د کډوالو د شړلو لړۍ چټکه کړې، چې هره ورځ په سلګونه افغانان په جبري ډول ستنېدو ته اړ باسي.

د «راتلونکې جوړونه» تر سرلیک لاندې دا درېیمه نړۍواله غونډه ده، چې د بېلابېلو هېوادونو د پوهنې وزیرانو ترمنځ د (غبرګولي ۲۱مه او ۲۲مه) نېټه ترسره کېږي.

که څه هم لا تر اوسه څرګنده نه ده، چې طالبان به په کومه کچه د دغې غونډې برخه‌وال وي؛ خو د طالبانو پوهنې وزیر د (۱۴۰۳ لمریز کال) هم په ورته غونډه کې ګډون کړی و.

د طالبانو د لوړو زده‌کړو وزیر د ۱۴۰۲ لمریز کال په غبرګولي میاشت کې په همدې ډول یوې نړۍوالې غونډه کې برخه اخیستې وه.

په افغانستان کې د روسیې د سوداګریزو اړیکو د مرکز مشر رستم خبیبولین ویلي، چې طالبان تل په فعاله ډول په دې غونډو کې برخه اخلي.

نوموړي زیاته کړې، چې په روانه غونډه کې به د ځوانانو د زده‌‌کړو اړوند مهم موضوعات تر بحث لاندې ونیول شي.

په افغانستان کې د نجونو د زده‌کړو دوامداره بندیز پراخ نړۍوال غبرګونونه راپارولي دي.

ډېر نوموتي کسان، سیاسي مشران او نړۍوال سازمانونه لکه د بښنې نړۍوال سازمان او یونېسف له طالبانو غوښتي، چې د نجونو ښوونځي بېرته پرانیزي.

خو طالبانو تر اوسه د دغو غوښتنو مثبت ځواب نه دی ورکړی او دا څلورم پرلپسې کال دی، چې نجونې له شپږم ټولګي پورته ښوونځیو او پوهنتونونو ته د تګ اجازه نه لري.

له بل پلوه د طالبانو سخت دریځه مشر ملا هبت الله ورځ تر بلې پر ښځو او نجونو خپل محدودیتونه پراخوي.

یاد وزارت زیاته کړې، یوازې هلکان کولای شي چې په فارمسي، عالي نرسنګ او طبي ټکنالوژیو کې نوم لیکنه وکړي.

دا په داسې حال کې ده، چې څو میاشتې وړاندې د طالبانو د مشر ملا هبت الله په امر په روغتیايي برخه کې هم د نجونو پر نیمه او لوړو زده‌کړو بندیزونه ولګېدل.

یو شمېر روغتیایي بنسټونو اندېښنه ښوولې، چې د طالبانو د دغه پرېکړې له امله په بېلابېلو ولایتونو کې د ښځینه ناروغانو ستونزې ډېرې شوې او روغتیاپالانې هم مخ په کمېدو دي.

د بندیز دغه پرېکړه د افغانستان روغتیایي سکټور او په ځانګړې توګه ښځینه ناروغانو ته په راتلونکي کې جدي ګواښ بلل شوی دی.

طالبانو تر دې پرېکړې وړاندې له شپږم ټولګي پورته د نجونو پر ښوونځیو هم بندیز لګولی و او د دغې ډلې تر واک لاندې د پوهنتون دروازې هم د نجونو پر مخ په بشپړه توګه بندې دي.

که څه هم د اسلامي هېوادونو په بېلابېلو ناستو کې د طالبانو دا کار له شرعي اصولو سره په ټکر کې بلل شوی او له دغه ډلې یې غوښتې، چې د نجونو زده‌کړو ته اجازه ورکړي؛ خو د طالبانو سختدریځه مشر نه یوازې دا چې د زده‌کړو په برخه کې یې بندیزونه ختم نه کړل؛ بلکې پر نجونو او ښځو یې لا ډېر محدودیتونه ولګول.

د طالبانو یاد وزارت په خبرپاڼه کې راغلي، چې وزیر یې نجیب الله حیات حقاني دغو درېیو ولایتونو ته د سفر پر مهال له ځايي طالب چارواکو او خلکو سره دغه تازه ژمنې کړې دي.

خبرپاڼه زیاتوي، یوازې «۴۶سایټونه په خوست ولایت کې د نوموړي له لوري د خلکو په غوښتنه منظور شول.

د هېواد په لرو پرتو غرنیو سیمو کې مخابراتي ستونزې یوه لویه او جدي‌ ننګونه ده، چې له کبله یې خلک د اړیکو په برخه کې له ستونزو سره مخ دي.

د طالبانو دغه وزارت پخوا هم په بېلابېلو سیمو کې دغه ډول ژمنې کړې وې؛ خو لا هم دغه ستونزې پر خپل ځای پاتې دي.

له دې ور هاخوا نورستان یو له هغو ولایتونو دی، چې د مخابراتي شبکو پوښښ په کې خورا کم رنګه دی او ځايي اوسېدونکو یې څو، څو ځله په دې تړاو شکایتونه کړي؛ خو لا یې هم ستونزې نه دي حل شوې.

د یاد ولایت د مرکز پارون په ځینو سیمو کې ان لا مخابراتي شبکې پوښښ نه لري او خلک اړ دي، چې له خپلو کورونو څخه په واټن کې نورو سیمو ته د ټلېفوني اړیکو لپاره لاړ شي.

د مخابراتي شبکو په انټرنېټي خدمتونو هم سختې نیوکې شته. طالبانو که څه هم څو، څو ځله د دغو خدمتونو د ښه کېدو او بیو د کموالي اعلانونه کړي؛ خو خلک شکایت کوي چې په عملي توګه یې د دغو اقداماتو هېڅ څرک نه دی لیدلی.

د مخابراتي چارو کارپوهان وايي، که څه هم په افغانستان کې مخابراتي شبکې د 4G خدمتونو د وړاندې کولو ادعا کوي؛ خو لا هم په رېښتینې توګه هېڅ شبکه په دغه سرعت انټرنېټ نه لري.