طالبانو په ننګرهار کې د «حاجي قدير ښارګوټي» ځمکه دولتي وګرځوله

د می میاشتې پر ۲۷مه په قطر کې د افغانستان لپاره د جرمني سفارت چارسمبالي رولف دیټر راینهارډ د طالبانو له سفیر سهیل شاهین سره وکتل او وروسته طالبانو اعلان وکړ، چې دواړو خواوو پر مهمو سیاسي مسایلو، دوه اړخیزو اړیکو او په جرمني کې میشتو افغانانو ته د کونسلي خدمتونو د وړاندې کولو په اړه خبرې اترې کړې دي.

د جرمني د بهرنیو چارو وزارت تاز رسنۍ ته ویلي، چې دوی له طالبانو سره په سیاسي کچه د اړیکو ټینګولو پلان نه لري، خو تخنیکي تماسونه یې شته دي.

طالبانو له دې وړاندې هم د لوېدیزو هېوادونو له استازو سره د ورته ناستو خبرونه ورکړي.

د فرانسې استازي هم په می میاشت کې له شاهین سره لیدلي و او د خبرو پر مهال یې عکسونه هم خپاره شوي.

همداراز د اسپانیا سفیر هم یوه ورځ وروسته له شاهین سره ولیدل او د کونسلي چارو پر سر یې خبرې وکړې. سویس حکومت د مارچ په پای کې په کابل کې یو بشري دفتر پرانیست.

همدا اونۍ، پاکستان او طالبانو خپل استازي د سفیرانو کچې ته لوړ کړل او روسیې اعلان وکړ، چې په مسکو کې یې ددې ډلې سفیر منلی دی.

جرمنی د نورو لویدیزو هېوادونو په څېر د طالبانو حکومت په رسمیت نه پېژني، خو، برلین له دې ډلې سره تخنیکي تماسونه ساتلي دي.

د جرمني سفارت لا هم په کابل کې تړلی دی او رولف راینهارډ په قطر کې دنده لري.

تاز وايي، دغه تماسونه د جرمني حکومت د پلان یوه برخه ګڼل کېدای شي، چې غواړي یو ځل بیا افغان پناه‌ غوښتونکي بیرته افغانستان ته واستوي.

د جرمني حکومت په نوې ایتلافي هوکړه کې راغلي چې دوی به بیېرته استونې له مجرمانو او قانون اخلال کوونکو پیل کړي.

د دغې موخې لپاره له طالبانو سره مستقیم ديپلوماتیک تماس ضروري ګڼل کېږي، څو د اسنادو تثبیت او د سفر د موقتي سندونو برابرولو چاره ترسره شي.

یاده رسنۍ وايي، اوس هم د جرمني او طالبانو ترمنځ د اړیکو یو چینل فعاله دی او هغه د طالبانو تر کنټرول لاندې د مونشن کونسلګري ده. جرمني له دې وړاندې هم د افغانستان له اوسنیو واکمنانو سره اړیکې تخنیکي بللې دي.

تېر کال طالبانو اعلان وکړ چې د هغو سفارتونو اسناد نه‌مني چې پخواني ډيپلوماتان یې اداره کوي. خو مونشن او مادرید یې مستثنا کړل، ځکه دغه کونسلګرۍ د کابل له لوري لارښوونې ترلاسه کوي.

یاده رسنۍ وايي، د طالبانو له خوا له رینهارډ سره د خبرو اترو لومړی خبر ممکن د جرمني لوري باندې د فشار راوړلو هڅه وي چې د «عادي کولو» په لور ډیر څه وکړي او دا رسمي کړي، خو د افغانانو لویه برخه ویره لري چې تش په نامه تخنیکي اړیکې کولی شي د طالبانو رژیم «عادي کولو» ته لار پرانیزي او په دې توګه د بشري حقونو سرغړونې پټې کړي.

عیني شاهدانو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د طالبانو د ناحیې مسوولینو له خوا د سرک غاړې کراچیو تر ټولولو وروسته یوه کراچيوان ددې کار په غبرګون کې خپل ځان د کوټه سنګي پل څخه لاندې راغورځولی دی.

عیني شاهدان وايي:« کله یې چې ځان را وغورځاوه، خلک پرې ور ټول شول، خو هغه خپل ژوند له لاسه ورکړی و.»

تر اوسه پورې طالبانو ددغه کس د مړینې او ددې پیښې رامنځته کېدو په اړه کوم غبرګون نه دی ښودلی.

د عیني شاهدانو په وینا، یاد کس له اقتصادي ستونزو سره لاس او ګرېوان و او د خپلې کورنۍ د نفقې ګټلو لپاره یې په لاسي کراچۍ کې بېلابېل توکي پلورل.

یو عیني شاهد په یوه ویډیويي پېغام کې وویل:« په افغانستان کې دندې نشته خو څوک چې د خپل ځان لپاره یو کاروبار جوړوي بیا د ناحیې او ښاروالۍ له خوا ورڅخه پیسې اخیستل کېږي او کار ته نه پرېښودل کېږي.»

دوی نیوکه کوي، چې د فلسطین په پرتله په افغانستان کې زیات ظلم روان دی.

دوی همداراز زیاتوي:« موږ په کابل کې ژوند کوو، باید د کور او برېښنا پیسې تحویل کړو. چې کار ونه کړو نو د شپې به مو اولادونه څه خوري.»

دوی نیوکه کوي، چې د طالبانو په واکمنۍ کې هغه څوک خوښ دي، چې دندې لري ، خو ۹۰ سلنه نور ولس له دغه حکومت څخه واټن اخیستی دی.

دوی طالبانو ته خبرداری ورکوي چې که وضعیت همداسې ادامه پیدا کړي لرې نه ده، چې یوه ورځ به خلک د طالبانو پرضد پاڅون وکړي.

د سویلي پښتونخوا ملت پاله سیاستوال او د پښتونخوا ملي عوامي ګوند مشر محمود خان اڅکزي تېره ورځ د غبرګولي ۱۱مه په سوات کې ددغه ګوند له خوا د ولسي جرګې تر نامه لاندې جوړې شوې غونډې ته وویل چې پښتون قوم د نړیوالو سیاسي او اقتصادي جګړو او همدارنګه د پاکستاني دولت د تش په نامه دفاعي او ستراتیژیکو سیاستونو قرباني شوی دی.

100%

محمود خان اچکزي وویل:« نن ورځ پښتانه د افراطیانو او تروریستانو په توګه انځورول کیږي، سره له دې چې له دې بحرانونو تر ټولو ډیر زیانمن شوي دي.»

اڅکزي همدراز په خپله وینا کې ویلي چې «زموږ غوښتنه نه یوازې له نړیوالو قوانینو سره بلکې له اسلامي اصولو سره هم سمون لري».

هغه یوځل بیا وویل چې «موږ د پاکستان د ماتولو په لټه کې نه یو، خو غلامي به په هیڅ صورت نه منو».

اڅکزي وویل، چې برابري، مساوي فرصتونه او پرمختګ اساسي قانون او بشري حقونه دي.

محمود خان اڅکزي اعلان وکړ، چې له ستر اختر وروسته د «تحريک تحفظ قانون پاکستان» تر نامه لاندې په ټول هېواد کې عوامي تحريک پيلوي چې مقصد يې د قانون، جمهوريت او قامي حاکميت تامین دی.

د یاد وزارت ویاند قاري منصور احمد حمزه ددې ډلې تر واک لاندې ملي ټلویزیون ته وویل، چې ۲۴۶زره ښوونکي دا مهال په ښوونځیو کې تدریس کوي او شاوخوا ۷۰زره مدرسان د دیني مدرسو له لارې اسلامي تعلیمات وړاندې کوي.

د طالبانو د پوهنې وزارت د معلوماتو له مخې، اوس مهال ۱۸،۶۸۹ ښوونځي د ښارونو او لرې پرتو سیمو په کچه فعال دي، چې ښوونیز خدمات وړاندې کوي.

نوموړی وايي، د طالبانو له واک ته رسېدو (اګست ۲۰۲۱) راهیسې د پوهنې وزارت د مشرتابه او د بشري سرچینو ریاست په هڅو، تر ۱۳۴ زرو زیات استادان، مدرسان او اداري کارکوونکي په رسمي ډول ګومارل شوي او دا مهال په ښوونځیو، دیني مدرسو او د سواد زده کړې په مرکزونوکې په تدریس بوخت دي.

دا شمېرې په داسې حال کې وړاندې کېږي چې طالبانو په ټول هېواد کې له شپږم ټولګي پورته د نجونو پر زده کړو بندیز لګولی او ښځې په ټولنیز ژوند کې له سختو بندیزونو او محدودیتونو سره مخ دي.

د یورو اېشیا وېب پاڼې د مقالې له مخې د دغو مسایلو د حل لپاره په بېجینګ کې د طالبانو، پاکستان او چین د بهرنیو چارو وزارت غونډه خورا مهمه وه. په یاده ناسته کې د دواړو لوریو ترمنځ پر همکارۍ ټینګار شوی دی.

په مقاله کې راغلي،‌ که څه هم په تېرو لسیزو کې پاکستان له خپل ګاونډي افغانستان سره ژور امنېتي، سیاسي او اقتصادي کشالې لرلې؛ خو اوس یې درک کړې چې د دوی پرمختګ د افغانستان له ټیکاو سره تړلی دی.

همدا راز زیاته شوې، له پاکستان سره د چین په منځګړتوب خبرې د طالبانو مشرتابه ته دا په ډاګه کړې، چې بېجنیګ ورته یو بې بدیله ملاتړ دی.

د دغو لوریو ترمنځ کېدونکې مثبتې خبرې په سیمه کې د بدلونونو لپاره هم ګټورې بلل شوې دي. یادې وېب پاڼې زیاته کړې، چې لا هم د «ټي‌ټي‌پي» مسله د اسلام اباد او طالبانو ترمنځ په بشپړه توګه حل نه ده او تر هغې چې طالبان د یادې ډلې ضد پرېکنده اقدامات ونه کړي؛ نو د بشپړ باور چاپېریال نشي رامنځته کېدلای.

همدا رنګه د طالبانو او پاکستان ترمنځ نږدې همکاري يوازې د دغو دوو هېوادونو ترمنځ نه محدودېږي. د افغانستان ټیکاو کولای شي د تاوتريخوالي کچه راټيټه کړي، سوداګري زياته کړي او د سيمې امنيت ښه کړي. له افغانستان سره د نورو هېوادونو اقتصادي نښلول، د ټولي سوېلي اسيا لپاره يو ګټور ګام ګڼل کېږي.

مقاله په پای کې کاږي، که طالبان خپلې سیاسي او اقتصادي ستونزې اداره کړي؛ نو د پاکستان ملاتړ به په سیمه‌ییزه همکارۍ او د ټولې سیمې په راتلونکې ژورې اغېزې ولري.

له دې مقالې ور هاخوا بیا ویل کېږي، چې چین او پاکستان هڅه کوي؛ څو په افغانستان کې د هند د پراخېدونکي نفوذ مخه ونېسي.

نوي ډیلي په دې وروستیو کې هڅې کړې، چې د مخکیني جمهوري نظام تر پرځېدو وروسته ځنډنۍ شوې ډېپلوماټیکې اړیکې بیا را ژوندۍ کړي او له طالبانو سره خپل تعاملات پراخ کړي.

په تازه اقدام کې هند د افغانانو لپاره د ویزو ورکړې بهیر یو ځل بیا پیل کړ او ژمنې یې کړې، چې د بشري مرستو تر څنګ به په افغانستان کې خپلې نیمګړې پروژې بیا پیل کړي.

بېجینګ او اسلام اباد د هند له دې هڅو سره همغږي نه دي او له طالبانو یې غوښتي، چې په افغانستان کې د یاد هېواد د نفوذ مخه ډب کړي.