پر ایران د اسراییل له بریدونو لس ورځې وروسته علي خامنهيي له ولادیمیر پوتین څخه د مرستې غوښتنه کړې ده. رویټرز خبري اژانس د دوشنبې په ورځ خبر ورکړی چې د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي د خامنهيي د مرستې غوښتنې لیک پوتین ته رسولی دی.
خو تر دې دمه د ایران او روسیې حکومتونو په رسمي ډول له مسکو څخه د تهران د مرستې غوښتنه نه ده تایید کړې.
په یوه خپره شوې ویډیو کې لیدل کېږي چې عراقچي د علي خامنهيي او مسعود پزشکيان «تاوده سلامونه» پوتین ته رسوي.
د پاکستان د جمیعت علمای اسلام (ف) مشر مولانا فضل الرحمن له پاکستاني حکومت نه وغوښتل چې د سولې نوبل جایزې ته د ډونالډ ټرمپ د نومولو وړاندیز ژر تر ژره بیرته واخلي. هغه وویل چې پاکستان له امریکا سره دوستي غواړي، خو دا دوستي باید د خپلواکۍ په بیه ونه شي.
مولانا فضل الرحمن د جمعیت علمای اسلام د پنجاب عمومي شورا غونډې ته وویل، «موږ له امریکا سره دوستي غواړو، خو نه په دې معنا چې خپله خپلواکي قربان کړو».
هغه ټرمپ په فلسطین، عراق او افغانستان کې د وینو بهېدلو مسوول وباله او پر ایران د امریکا وروستی برید یې له ملي او نړیوالو قوانینو سرغړونه وبلله.
مولانا فضل الرحمن د پوښتنې په ډول وویل: «که موږ له ایران سره ولاړ نه شو، نو ایا باید د اسراییل ترڅنګ ودرېږو؟ موږ په بشپړ ډول د ایران ملاتړ کوو».
د پاکستان یو شمېر نورو مخکښو سیاستوالو هم نوبل جایزې ته د ټرمپ د نومولو لغو کول غوښتي دي.
پخواني سناتور افراسیاب خټک دغه نومول د بې حیثیتۍ سیاست بللی او وايي، چې دا کار د نړیوالو دیپلوماتیکو معیارونو خلاف دی.
د پاکستان مذهبي عالم مفتي تقي عثماني پر ایراني اتومي تاسیساتو د امریکا برید غندلی او د نوبل جایزې ته یې د هغه نومول تر پوښتنې لاندې راوستي.
د طالبانو د ننګرهار د امر بالمعروف، نهی عن المنکر او شکایتونو اورېدو ریاست مسوولین وایي چې په تېرو دریو میاشتو کې یې د ۱۳ جبري ودونو مخنیوی کړی دی. دوی همدراز زیاتوي چې په یاده موده کې یې د مېرمنو اړوندو ۶۵ شرعي او قانوني حقونو ته ریده ګي کړې ده.
د طالبانو د ننګرهار د امر بالمعروف، نهی عن المنکر او شکایتونو اورېدو ریاست رییس نن دوشنبه د جنګاښ ۲مه د طالبانو تر واک لاندې باختر اژانس ته ویلي چې په وروستیو دریو میاشتو کې د ولایت په کچه ۵۲ مېرمنو ته، چې د میراث له حقه بې برخې شوې وې، د اسلامي اصولو مطابق حقونه ورکړل شوي دي.
مولوي محمد زاهد وفا زیاته کړه، چې د ټولنې د اصلاح، د اسلامي ارزښتونو د ټينګښت او د نارینه وو او ښځو د روا حقونو د تامین لپاره خپلې هڅې دوامدارې ساتي.
طالبان په داسې حال کې د ښځو د روا حقونو یادونه کوي، چې دې ډلې په بیاځلي واک ته رسېدو سره په ټول هېواد کې له شپږم پورته ښوونځي د نجونو پرمخ تړلي او مېرمنې یې له کار نه محرومې کړې دي.
د ایران د قم ولایت چارواکو اعلان کړی چې له پروني برید وروسته نن اسراییلي ځواکونو پر فردو اتومي تاسیساتو یوځل بیا هوايي برید کړی. د ایران د اټومي انرژۍ سازمان د مسوولینو په وینا، دغه بریدونه د ښار د اوسېدونکو لپاره کوم مستقیم خطر نه لري.
تېره ورځ هم امریکايي الوتکو پر دغه اتومي مرکز برید کړی و.
دغه راز اسراییلي الوتکو د ایران د بسیج ځواکونو مرکز، سیدالشهدا قرارګاه، د البرز ولایت سپاه، د پولیسو عمومي قوماندانۍ د استخباراتو څانګه او د پولیسو استخباراتي مرکز په نښه کړي دي.
اسراییلي رسنیو ددغه هېواد د پوځي سرچینو له خولې ویلي، چې د فردو پر لور تللی سړک یې په نښه کړی، خو اتومي تاسیسات یې نه دي هدف ګرځولي.
د ایران پر نطنز، فردو او اصفهان اټومي تاسیساتو د متحده ایالاتونو تر لویو بریدونو وروسته ایران خبرداری ورکړی، چې له امریکا نه به غچ واخلي. د رویټرز خبري اژانس د راپور پر بنسټ؛ ایران ښايي د منځني ختیځ په ځینو هېوادونو کې د امریکا پوځي اډې په نښه کړي.
د دغه اژانس د راپور لهمخې، د منځني ختیځ او شمالي افریقا په ۱۲ هېوادونو کې لږترلږه ۳۴ امریکایي پوځي اډې شته. په دې اډو کې هوايي، ځمکني، سمندري او رادار تاسیسات شامل دي.
په منځني ختیځ کې د امریکا د پوځي اډو موقعیت
سعودي عربستان
د سعودي عربستان پاچاهي چې په سیمه کې د ایران یو له اصلي سیالانو نه دی؛ په لږ تر لږه شپږو پوځي اډو کې د ۲ زره او ۳۲۱ امریکایي سرتېرو کوربهتوب کوي.
امریکایي ځواکونه د سعودي عربستان په ریاض، مدینه، جده او تبوک ښارونو کې په درېیو هوايي اډو، دوو سمندري اډو او یوه ځمکنۍ اډه کې حضور لري.
رویټرز د سپینې ماڼۍ د اسنادو په حواله لیکلي، چې دا ځواکونه د سعودي له حکومت سره په همغږۍ کې د هوايي او توغندیو دفاعي وړتیاوو د برابرېدو او د امریکا د پوځي الوتکو د عملیاتو د ملاتړ په برخو کې کار کوي.
همداراز یو شمېر امریکايي ځواکونه د ریاض ښار په سوېل کې د شهزاده سلطان په هوایي اډې کې ځای پر ځای شوي، چې د امریکا د پوځ د هوايي دفاعي سیسټمونو لکه پاټریوټ توغندیو او ټاډ دفاعي سیستم ملاتړ کوي.
عراق
سره له دې چې له عراق نه د ډېرو امریکايي ځواکونو تر وتلو وروسته یو شمېر امریکايي ځواکونه لاهم په دغه هېواد کې دي، اوسمهال په عراق کې یوه ځمکنۍ اډه او درې هوايي اډې فعالې دي.
امریکا د عراق په لوېدیځ کې د انبار سیمې په عین الاسد هوايي اډه کې پوځي حضور لري.
رویټرز د سپینې ماڼۍ له قوله ویلي، چې دغه اډه د عراقي امنیتي ځواکونو ملاتړ کوي او د ناټو په ماموریت کې هم برخه اخلي.
دا اډه په ۲۰۲۰ کال کې د امریکا په هوايي برید کې د سپاه پاسداران د قدس ځواک قوماندان قاسم سلیماني تر وژل کېدو وروسته، د ایران تر توغندیزو بریدونو لاندې هم راغلې ده.
د عین الاسد سربېره، د عراق په شمال کې د کردستان په نیمه خپلواکه سیمه کې د اربیل هوايي اډه د امریکا او اېتلافي ځواکونو لپاره د عملیاتي مرکز په توګه کار کوي. دغه اډه د پوځي روزنې او جنګي مانورونو لپاره کارول کېږي.
کويټ
متحده ایالات په کویټ کې دوه هوايي اډې او یوه ځمکنۍ اډه لري. عریفجان کمپ، علي السالم او بیورینګ کمپ په دغه هېواد کې د امریکا مهمې اډې بلل کېږي.
بحرین
متحده ایالات په بحرین کې دوه هوايي اډې او یوه سمندري اډه لري. دغه هېواد د متحده ایالاتو د سمندري ځواکونو د پنځمې بېړۍ مرکزي دفتر هم په دغه هېواد کې دی.
قطر
په منځني ختیځ کې د امریکا تر ټولو لویه اډه العدید نومېږي، چې د قطر پلازمېنې دوحې ته نږدې موقعیت لري. دغه اډه شاوخوا ۱۰ زره امریکایي سرتېري لري او په سیمه کې د امریکا د عملیاتو مرکزي قومنداني ده.
متحده عربي امارات
د الظفره هوايي اډه د ابوظبي په سوېل کې موقعیت لري او له متحده عربي اماراتو سره شریکه ده. په دوبۍ کې د جبل علي بندر هم د امریکا د سمندري ځواکونو لپاره یو له مهمو بندرونو نه دی.
عمان
متحده ایالات په عمان کې پنځه پوځي اډې لري، چې څلور هوايي اډې او یوه سمندري اډه پکې شامله ده.
اردن
امریکا په اردن کې دوه پوځي اډې لري، چې یوه یې هوايي او بله یې ځمکنۍ ده.
اسرايیل
امریکا په اسراییل کې دوه اډې لري، چې یوه یې ځمکنۍ بله یې رادار ده.
مصر او جیبوتي
امریکا په دې دوو شمالي افریقایي هېوادونو کې دوه سمندري اډې لري.
ترکیه
هداراز امریکا په ترکیه کې هم دوه هوايي اډې لري.
د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت وایي، د ایران او اسراییل تر منځ روانې جګړې د افغانستان پر بازارونو او سوداګرۍ هیڅ اغېز نه دی کړی.
د دغه وزارت ویاند عبدالسلام جواد د طالبانو تر ادارې لاندې د افغانستان ملي راډیو ته ویلي: «د توکو واردات، ټرانزیټ او بازار ته عرضه عادي روانه ده او د لومړنیو توکو نرخونه نه دي بدل شوي. خلک باید اندېښنه ونه لري».
نوموړي زیاته کړه، د خوراکي توکو د کمښت په اړه خپاره شوي راپورونه یوازې د خلکو شخصي نظرونه دي او د رسمي معلوماتو جنبه نه لري؛ خو له دې مخکې د طالبانو د کرنې وزیر عطاالله عمري د روسیې په اقتصادي کنفرانس کې ویلي و، چې دوی له روسیې سره د ځینو خوراکي توکو د وارداتو په اړه خبرې پیل کړې دي.
د دغه اقدام لامل یې دا ښوولی، که د ایران او اسراییل ترمنځ جګړه اوږده او پراخه شي؛ نو دا به د افغانستان پر وارداتو هم اغېز وکړي.
عمري ویلي و: «موږ لا هم پر هغو توکو تکیه لرو، چې له ایران نه راځي. که هلته ستونزه پېښه شي، پر موږ به هم اغېز وکړي».
ایران افغانستان ته لبنیات او نور خوراکي توکي صادروي او د جګړې د دوام له امله دا وېره شته، چې په دغه سوداګرۍ کې ځنډ و خنډ رامنځته شي.
روسیه په نړۍ کې د غنمو تر ټولو لوی صادروونکی هېواد دی، چې قزاقستان او مسکور دواړه د افغانستان د اوړو اصلي تامینوونکي دي.
روسیه له دې ور هاخوا غوړي او بوره هم افغانستان ته صادروي.