پخوانی ایراني ډیپلومات: په ایران کې د افغانانو لپاره باید د «کډوال» کلمه ونه کارول شي

محمد صادق خان په خپل اېکس کې ویلي، چې دا یوه مهمه غېر رسمي ناسته وه، چې د درېیو هېوادونو ګډو ژمنو ته انعکاس ورکوي.

نوموړي زیاته کړې: «نن مې په دوحه کې د چین او روسیې له ځانګړو استازو سره په یوه مهم غېر رسمي بحث کې ګډون وکړ. دا ناسته زموږ د ګډ تعهد څرګندونه کوي، څو د افغانستان په تړاو سیمه‌ییزه همکاري لا پیاوړې شي.»

که څه هم د دغې ناستې په اړه بشپړ معلومات نه دي خپاره شوي، خو د لیدنې ماهیت ته په پام سره، شنونکي باور لري، چې د دې درېیو هېوادونو ترمنځ دا ډول تماسونه د طالبانو له حکومت سره د اړیکو تنظیم، د ترهګرۍ مخنیوی، د اقتصادي همکاریو پراخول او د افغانستان له لارې د سیمه‌ییز اتصال مسایلو ته ځانګړې پاملرنه لري.

د یادونې وړ ده، چې پاکستان، روسیه او چین د طالبانو له حکومت سره نږدې اړیکې لري، خو تر اوسه یې دغه رژیم په رسمي توګه نه دی پېژندلی.

د دغو هېوادونو استازي وار له مخه څو ځله له طالبانو سره د امنیتي او اقتصادي همکاریو په اړه ناستې کړې دي.

د یادونې ده، دوحه چې د طالبانو د سیاسي دفتر کوربه دی، له اوږدې مودې راهیسې د افغانستان اړوند نړۍوالو او سیمه‌ییزو ناستو لپاره یو مهم ډیپلوماټیک مرکز بلل کېږي.

که څه هم په دې ناسته کې د کوم مشخصې هوکړې یا اعلامیې یادونه نه ده شوې، خو دا ډول غېر رسمي لیدنې ښيي، چې سیمه‌ییز قدرتونه هڅه کوي د طالبانو په اړه یو ګډ دریځ رامنځته کړي، تر څو د ثبات، اتصال او سیمه‌ییز امنیت لپاره همغږي رامنځته شي.

په کونړ کې سیمه ییزو سرچینو نن دوشنبه د چنګاښ ۹مه افغانستان انټرنشنل ته وویل چې په دې جګړه د کونړ د استخباراتو قطعې برخه درلوده.

ویل کیږي دې نښتې ۶ ساعته دوام درلود.

ياده پيښه کې طالبانو ته هم مرګ ژوبله اوښتې ده خو د کره شمېر په اړه یې معلومات نشته.

تر اوسه طالبانو او داعش وسله والو ډلو ددې پېښې رسمي پخلی نه دی کړی.

د یاد سازمان د غړو هېوادونو وزیرانو د دوشنبې په ورځ د قرغیزستان په چولپاناتا ښار کې په یوه اعلامیه کې وویل، « موږ خپل تعهد تکراروو، چې له افغانستان سره په یوه سوله‌ییز او باثباته هېواد د بدلېدو برخه کې مرسته وکړو».

اعلامیه وايي، چې سازمان چمتو دی د افغانستان د پراختیا لپاره په نړیوالو هڅو کې برخه واخلي.

په دې غونډه کې د سازمان سرمنشي ایمانګلي تاسماګامبیټوف هم ګډون کړی و.

په غونډه کې ترهګرۍ او افراطیت ته د لاره هوارونکي رادیکالیزم پر ضد اقداماتو او له شانګهای همکارۍ سازمان سره د ګډو همکاریو په اړه هم خبرې شوې دي.

سازمان پر نړیوالې ټولنې غږ کړی چې له افغان ولس سره خپلې بشردوستانه مرستې زیاتې کړي.

د وزیرانو له قوله، د ملګرو ملتونو د دوامداره پراختیا موخو (SDGs) لپاره د منځنۍ اسیا او افغانستان په کچه د یو سیمه‌ییز مرکز جوړېدل به د اوراسیا په سیمه کې د سولې او همغږۍ د پیاوړتیا لپاره ګټور تمام شي.

د یاد سازمان د غړو هېوادونو د بهرنیو چارو وزیرانو اعلامیه کې راغلي، « موږ باور لرو چې دا مرکز به د خپلو صلاحیتونو په چوکاټ کې، د هغو پرمختیایي پروګرامونو د همغږۍ پیاوړې برخه شي چې د بې‌بندره [په وچه ایسارو] پرمختیایي هېوادونو لپاره ترتیب شوي دي».

دغه امنیتي سازمان چې مشري‌ یې روسیه کوي او د پخواني شوروي اتحادیې څو هېوادونه‌ یې غړي دي، وخت ناوخته د افغانستان د وضعیت په اړه اندېښنې څرګندوي.

د جرمني لومړي وزیر فریدریښ میرڅ د خپل ټاکنیز کمپاین په جریان کې ژمنه کړې وه، چې د غیرقانوني کډوالو پرمخ به د جرمني پولې وتړي او دا پروسه یې د خپلې دندې په لومړیو ورځو کې پیل کړه.

مېرکل د ډبلیو ډي ار شبکې په یوه ټلویزیوني پروګرام کې چې پنځو کډوالو هم پکې ګډون کړی و، ټینګار وکړ، « که څوک د جرمني په پولو کې د پناه غوښتنه وکړي، نو قانوني پروسه باید د دوی لپاره تعقیب شي. دا پروسه پخپله په پوله کې ترسره کیدای شي، خو په هر حالت کې، دا باید ترسره شي».

په ورته وخت کې، هغې د افغانستان په قضیه کې د هغو کسانو د اخراج پالیسي تایید کړه چې پناه غوښتنه یې رد شوې وي، خو په دې شرط چې دا په عزتمندانه او انساني ډول ترسره شي. هغې وویل چې جرمنی باید «یو حل ومومي او که امکان ولري، خلک بیرته خپل هیواد ته ستانه کړي».

هغې وویل، چې د انساني قاچاق وړونکو د نفوذ مخنیوی اړین دی، مګر په ورته وخت کې دا باید وڅېړل شي چې څوک د نورو په پرتله ډیر ملاتړ ته اړتیا لري.

مېرکل د کډوالۍ پالیسۍ په ټاکلو کې د کار بازار رول او په اروپایی کچه د همغږۍ اړتیا باندې هم ټینګار کړی دی.

دا څرګندونې په داسې حال کې کیږي، چې په ۲۰۲۴ کال کې په جرمني کې د کډوالو شمېر د تیر کال په پرتله ۴،۱ سلنه زیات شوی او ۳،۳ میلیونه کسانو ته رسیدلی دی.

د ملګرو ملتونو د کډوالۍ نړیوال سازمان د معلوماتو له مخې، د ۲۰۲۳ کال د سپټمبر له میاشتې د ۲۰۲۵ کال د جون تر ۷مې پورې یو میلیون او ۸۸ زره او ۱۳۳ افغان کډوال بېرته افغانستان ته شړل شوي دي.

د بښنې نړیوال سازمان وایي، چې دا عمل د نړیوالو قوانینو په ځانګړې توګه نه ستنولو د اصل نقض دی. یاد اصل له هېوادونو غواړي چې پناه‌غوښتونکي یا کډوال داسې ځای ته بېرته ونه لیږي چې هلته له شکنجې، وژنې، یا د نورو بشري ضد جرمونو له خطر سره مخ وي.

سازمان وايي، پاکستان، د مدني او سیاسي حقونو نړیوال تړون او د شکنجې ضد کنوانسیون لاسلیک کوونکی هېواد دی، چې دا اصل پکې شاملیږي.

د بښنې نړیوال سازمان خبرداری ورکوي، چې که پي او ار کارتونه تمدید نه شي، دا به زرګونه کسان له نیونې، ځورونې او د جبري شړلو له خطر سره مخ کړي.

سازمان وايي، تر ټولو ډېر ګواښ د ښځو، نجونو، خبریالانو، بشري حقونو فعالانو، د پخواني حکومت مامورینو او هنرمندانو ژوند ته متوجه دی.

د بښنې نړیوال سازمان له پاکستاني حکومت، په ځانګړې توګه ددغه هېواد د کورنیو چارو وزیر سید محسن رضا نقوي څخه غوښتنه کړې، چې د پي او ار کارتونو اعتبار موده وغځوي، له افغان کډوالو سره زور زیاتی پای ته ورسوي او د غیر قانوني بهرنیانو د اېستلو پلان لغو کړي.