د ورجینیا قاضي له قانوني صلاحیت پرته افغان ماشومه امریکایي سرتیري ته سپارلې

ټرمپ له جزیاتو پرته وویل: «نن ډيرې ښې خبرې وشوې، چې د روسیې-اوکراین پورې اړه لري. کېدای شي څه پېښ شي.»

د راپورونو له مخې، د امریکا او اوکراین د مذاکره‌کوونکو ترمنځ د مارچ میاشتې لپاره د سولې یو لوی هدف ټاکل شوی، چې روسیه او اوکراین پرې سلا شي. خو سرچینې وايي، د ځمکو پر سر د موافقې نه شتون دا مهال د مهالویش د بشپړولو مخه نیسي. د خبرو پر مهال د ممکنه ریفرنډم او د می میاشتې د ټاکنو امکانات هم بحث شوي دي.

د ټرمپ ځانګړي استازي، سټیف وټکاف، ویلي، د امریکا، اوکراین او روسیې پلاویو په ګډه د ۳۱۴ بندیانو تبادلې موافقه کړې ده.

والټز ویلي: «تاسې به ډېر ژر زموږ د کلني سهم یوه مهمه برخه وګورئ. دا یوازې د پورونو لومړنی قسط دی، خو یوه څرګنده نښه ده چې موږ د ملګرو ملتونو د اصلاحاتو ملاتړ کوو.»

هغه زیاته کړې چې امریکا غواړي ملګري ملتونه اغیزمن، تمرکزي او بې‌ځایه څانګې کمې کړي او پر هغو برخو تمرکز وکړي چې د سولې، امنیت او بشري حقونو ساتنه یې تضمینوي.

د ملګرو ملتونو چارواکي وایي، د عادي بودیجې ۹۵ فیصده پور پر امریکا لري، او د سوله‌ییزو ماموریتونو لپاره شاوخوا ۲.۴ میلیارد ډالر پاتې دي.

هغه زیاته کړې چې دا خبرې نه دي درېدلې او ټاکل شوې ده چې د راتلونکې اوونۍ په پیل کې د مذاکراتو بل پړاو هم ترسره شي.

ورته مهال، ټرمپ خبرداری ورکړی چې که ایران د خپل اټومي پروګرام په اړه کومې هوکړې ته ونه رسېږي، نو له «ډېرو سختو پایلو» سره به مخ شي.

دا په داسې حال کې ده چې تازه سپینې ماڼۍ ویلي، چې ډونالډ ټرمپ د جمعې په ورځ د یوه نوي اجراییوي فرمان په لاسلیک کولو سره د ایران پروړاندې «ملي بېړنی حالت» تمدید کړ او ورسره جوخت یې د هغو هېوادو پر وړاندې د تعرفې لګولو نوی میکانیزم رامنځته کړ، چې له ایران سره راکړه ورکړه لري.

سپینې مانۍ ایران د نړۍ په کچه د «ترهګرۍ تر ټولو لوی دولتي ملاتړی» بللی او پر تهران یې د اټومي وړتیاوو، بالسټیک توغندیو د پروګرام پراختیا، په منځني ختیځ کې د نیابتي ډلو له لارې د بې‌ثباتۍ رامنځته کولو، د کورنیو اعتراضونو خونړۍ ځپنې، د ایران د سرچینو ناسم مدیریت او د خلکو د معیشت پر ځای پر پوځي پروګرامونو لګښت تورونه پورې کړې دي.

اندېشه په ایکس لیکلي، چې د طالبانو ویاند په هم‌مهاله ډول د روسیې د بهرنیو چارو وزیر څرګندونې، د ملګرو ملتونو د امنیت شورا راپورونه، د جمعي امنیت تړون سازمان او د شانګهای همکارۍ سازمان ارزونې «بې‌اساس» ګڼي.

د هغه په وینا، طالبان داسې چلند کوي لکه په یوه موازي نړۍ کې چې ژوند کوي، داسې نړۍ چې نه پکې د افغانستان د خلکو غږ اورېدل کېږي او نه د نړیوال نظام اصول منل کېږي.

هغه ټینګار کړی، چې د طالبانو په دې لیدلوري کې هېڅ انتقاد مشروع نه بلل کېږي او دوی ځانونه د ځمکې پر مخ یوازیني حق‌لرونکي ګڼي.

اندېشه ویلي: «دا پرله‌پسې انکارونه د ځواک نښه نه ده، بلکې د بې‌مشروعیتۍ او سیاسي یوازیتوب څرګند پیغام لري.»

د افغانستان دایمي استازي خبرداری ورکړی، چې د تاریخ تجربې ښيي، د ایډیالوژیکو رژیمونو ویاندان تل د حقیقت له منلو تېښته کوي، خو دا وضعیت دایمي نه وي.

هغه زیاته کړې: «هغه ورځ به راورسي، چې د طالبانو نننی ویاند به هم د نورو ایډیالوژیکو نظامونو د ویاندانو په څېر ووایي: ‘زه یوازې مامور وم’.»

یاده دې وي چې، د ملګرو ملتونو د امنیت شورا، د شانګهای همکارۍ سازمان او د جمعي امنیت تړون سازمان په وروستیو راپورونو کې په افغانستان کې د ترهګرو ډلو د دوامدار حضور، د بشري حقونو د سرغړونو، د ښځو او نجونو پر حقونو د محدودیتونو او د سیمې پر امنیت د احتمالي ګواښونو په اړه اندېښنه څرګنده کړې ده.

د روسیې د بهرنیو چارو وزیر هم تازه ټینګار کړی، چې د طالبانو سیاستونه نه یوازې د افغانستان دننه بې‌ثباتي زیاتوي، بلکې سیمه‌ییز امنیت ته هم خطر پېښوي. طالبان بیا دا ټولې اندېښنې «بې‌اساس» بولي او ردوي یې، د طالبانو دې دریځ د نړیوالو بنسټونو او طالبانو ترمنځ واټن لا ژور کړی دی.

صیقل د ایکس په ټولنیزه شبکه کې په یوه تازه پوسټ کې ویلي، راپورونه ښيي چې ځینې هېوادونه طالبان د نغدو پیسو او نورو امتیازونو په بدل کې هڅوي، څو هغه افغانان ومني چې د کابل هوايي ډګر ته شړل کېږي. د هغه په وینا، طالبان له دغو امتیازونو د خپل واک د پیاوړتیا لپاره کار اخلي او ورسره د خلکو پر وړاندې لا زیات ځپونکي سیاستونه عملي کوي.

هغه لیکلي: «کله چې طالبان د دغو مالي او سیاسي هڅونو څخه ګټه اخلي او لا ډېر سخت‌دریځي کېږي، نو لا زیات افغانان تېښتې ته اړ کېږي. په دې توګه، افغانان د بې‌ځایه کېدو او زیان‌مننې په یوه نه ختمېدونکي کړۍ کې بند پاتې کېږي.»

د افغانستان پخواني دایمي استازي ټینګار کړی، چې د دغه کړکېچ د پای ته رسولو یوازینۍ پایدار لاره په افغانستان کې د یو مشروع، حساب‌ورکوونکي او ټولشموله حکومت رامنځته کول دي.

صیقل ویلي، دوی د دې هدف د پرمخ بېولو لپاره خپله هڅه کوي، خو له نړیوالې ټولنې یې غوښتي چې په ورته ژمنتیا او عملي اقدام سره غبرګون وښيي.

هغه زیاته کړې: «که نړیواله ټولنه په رښتیا د افغانانو د کړاوونو د پای ته رسولو اراده لري، نو باید د مسوولانه حکومتولۍ د ټینګښت لپاره خپله ونډه په جدي توګه ادا کړي.»

دا څرګندونې په داسې حال کې مطرح کېږي، چې په وروستیو میاشتو کې یو شمېر اروپایي هېوادونو د هغو افغان وګړو د بېرته ستنولو لړۍ پیل کړې، چې د دغو هېوادونو د چارواکو په وینا، په جنايي جرمونو کې یې لاس درلود.

اروپایي چارواکي وایي، دغه کسان د کوربه هېوادونو د قوانینو سرغړونه کړې او د قانون له مخې افغانستان ته ستنېږي. د بشري حقونو بنسټونه بیا خبرداری ورکوي، چې افغانستان ته د افغانانو جبري ستنېدل، په ځانګړي ډول د طالبانو تر واک لاندې، کولای شي هغوی له جدي امنیتي او بشري ګواښونو سره مخ کړي.