طالبان: په تېرو دوو ورځو کې ۷۳ زره افغان کډوال د اسلام کلا له لارې هېواد ته ستانه شوي

د طالبانو له پېښو سره د مبارزې او چمتووالي ادارې د یکشنبې په ورځ وویل، چې دغه میشتغالی د ورېښمو پله په ستراتیژیکه سیمه کې جوړېږي او موخه یې هم له ګاونډیو هېوادونو جبري راستنېدونکو کډوالو ته د یوه لنډمهالي او خوندي ځای برابرول دي.

د یادې ادارې په خبرپاڼه کې راغلي، چې په دغه میشتغالي کې د کډوالو لپاره ټولې بېړنۍ او لومړنۍ اړتیاوې په پام کې نیول شوې، چې تشنابونه، حمامونه، د څښاک د اوبو سیستم، برېښنايي تاسیسات، روغتیايي کلینیک، جومات او نور ورته خدمات پکې شامل دي.

خو په خبرپاڼه کې په دې اړه چې، پر دغه میشتغالي څومره لګښت راځي او د کوم بنسټ له لوري ورکول کېږي او همداراز په څومره موده کې به یې چارې بشپړې شي، څه نه دي ویل شوي.

په ټولنیزو رسنیو کې د یوه ایراني مذهبي کس ویډیو خپره شوې، چې د اخوندانو لونګۍ یې پر سر او توره چپنه یې اغوستې او د یوه مایک تر شا د خپلې وینا پر مهال له هېواده د اېستل کېدونکو افغانانو سره د ایراني پوځیانو د چلند په اړه د خپلو سترګو لیدلی حال بیانوي.

دی وايي: «یو افغان کډوال یې زما مخکې ونیوو او ما غوښتل چې د هغه د خوشې کېدو لپاره یو کار وکړم؛ خو کله چې کمپ ته ورسېدم نو سخت خواشینی شوم. زموږ پوځیان له افغانانو سره داسې چلند کوي، العیاذباالله لکه چې له حیواناتو سره چلند کوي، په دوامداره ډول یې په نظامي ,وسایلو پر سر سر وهي.»

نوموړی وايي، په یاد کمپ کې له افغان کډوالو هر څه د پوځیان له خوا اخیستل کېږي او بېرته نه ورکول کېږي.

هغه زیاتوي: «له وهلو وروسته هر څه چې ورسره په جېبونو کې وي اخیستل کېږي او بیا نه ورکول کېږي. ډېر د تاسف ځای دی. هغه هم انسانان دي.»

د نوموړي په وینا، یو بل افغان یې ولید چې پوځیانو ته یې په ژړا ویل، مېرمن یې مړه شوې او دوه واړه ماشومان یې په کور کې قلف کړي او ګاونډیانو ته یې ویلي چې کله کله د هغوی پوښتنه وکړي.

هغه وايي: «هلته وم، هلته مې حضور درلود، یو افغان یې راوست او ژړل یې؛ دوه واړه ماشومان لرم او مور یې هم په حق رسېدلې ده. هغوی مې یوه ګاونډي ته سپارلي او دروازه مې پرې قلف کړې او کلي مې ګاونډیانو ته سپارلې چې کله کله یې احوال واخلي. که ما وشړی نو زما د دغو دوو ماشومانو برخلیک به څنګه شي. یو پوځي ماسره ولېږئ چې هغوی هم له ځانه سره افغانستان ته ولېږدوم.»

د نوموړي په وینا، هر نیول کېدونکی افغان حق نه لري چې له خپل خپلوانو سره پر ټلیفون خبرې وکړي؛ څو د ځان د برخلیک په اړه هغو ته احوال ورکړي، بس له نیول کېدو دوه ساعته وروسته افغانستان ته لېږدول کېږي.

د ویلو ده، چې یو شمېر ایرانیانو له افغان کډوالو سره د دغه هېواد د دولت او په ځانګړې توګه د نظامیانو پر غېر انساني چلند سختې نیوکې کړي؛ خو ایران لا تر اوسه هم دغو نیوکو ته څه غوږ نه دی نیولی او لا هم دغه بهیر په ډېر ناوړه چلند سره دوام لري.

د ایران د خراسان رضوي ولایت مرستیال والي امیرالله شمغداري په یوه تازه اعلامیه کې ویلي، چې د دوغارون سرحد له لارې شاوخوا ۴۹۰،۰۰۰ افغان وګړو ایران پرې ایښی، چې د افغانانو د تګ تر ټولو ستره څپه ده.

شمغداري ټینګار کړی چې دا پروسه د بشپړ درناوي او بشري کرامت سره ترسره شوې ده.

نوموړي همداراز زیاته کړې، چې ۶۷سلنه د افغانانو تګ د دوغارون له لارې شوی دی.

شمغداري وویل: «اولویت هغو کورنیو ته ورکول کېږي چې په خپله خوښه ځانونه وړاندې کړي، نه هغو ته چې نیول شوي وي.»

هغه په دې اړه هم وویل، چې ایران د افغانانو د بېرته ستنېدو لپاره یو قانوني او منظم چوکاټ جوړوي.

خو په همدې حال کې ځیني راپورونه د افغان کډوالو وضعیت په اړه اندېښنې راپورته کوي.

په دې راپورونو کې ویل شوي، چې د ایران حکومت افغانان په جبري توګه د خپل هېواد پرېښودو ته اړ کړي دي.

ځیني کډوال او د بشري حقونو سازمانونه ادعا کوي، چې د کډوالو د ځای پر ځای کولو کمپونه د مناسب امکاناتو او شرایطو له کمبود سره مخ دي.

د کمپونو وضعیت
د دې راپورونو له مخې، په کمپونو کې افغان کډوالو ته د څښاک اوبو او حتی نورو حیاتي اړتیاوو رسولو کې ستونزې رامنځته شوي دي.

یو شمېر افغانانو ویلي دي، چې په دغه کمپونو کې ځیني انساني حقونه تر پښو لاندې شوي دي او د دوی په وینا، د کمپونو شرایط غېر انساني دي او له افغانانو سره تعصبي چلند کېږي.

شمغداري بیا افغان ضد تعصبي څرګندونې رد کړي او د ایران حکومت په اړه یې ویلي، چې د ایران او افغانستان ترمنځ ژورې تاریخي او کلتوري اړیکې شته.

نوموړي همدارنګه هغه راپورونه رد کړل، چې افغانانو له موساد سره د جاسوسۍ تړاو لري او دا یې د دوښمن له خوا له خوا تبلیغات یاد کړل.

د ایران له خوا د افغان کډوالو د ستنولو پروسه لا هم یوه پېچلې موضوع ده.

که څه هم ایران د دې پروسې د بشري کرامت او قانوني تګ په اړه ټينګار کوي، خو د کډوالو شکایتونه او د بشري حقونو سرغړونې د دې پروسې په اړه جدي پوښتنې راپورته کړي او ایراني پولیس یې له افغان کډوالو سره په غېرې انساني چلند تورن کړي دي.

احمد متقي زیاته کړې:« دا کډوال دهرات ولایت اسلام کلا له سرحدي دروازو څخه افغانستان ته داخل شوي چې ډیری یې هغه کسان دي چې یا خو له ایران څخه په زور شړل شوي، یا پخپله خوښه هېواد ته راستانه شوي دي.»

دغه طالب چارواکی زیاتوي، چې په راستانه شویو کډوالو کې یو شمېر کورنۍ، ښځې، ماشومان او ناروغان هم شامل دي، او د بېرته راستنېدنې پر مهال یې د هغوی لپاره لنډمهاله اسانتیاوې برابرې کړي دي.

ایران د اسراییل سره تر ۱۲ ورځنۍ نظامي شخړې وروسته په دغه هېواد کې د ناقانونه افغان کډوالو د نیولو او شړلو بهیر پیاوړی کړی، چې له امله یې هره ورځ زرګونه افغانان له ستونزو سره مخ کېږي او هېواد ته ستنېږي.

بلخوا په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمیشنرۍ استازي عارف جمال، هم ویلي چې دوی لا هم د «نه ستنولو» مشوره عملي ساتلې ده.
جمال زیاته کړې ده: « د افغانستان شرایط لا هم د ستنېدلو لپاره برابر نه دي. موږ له هېوادونو غواړو چې افغان کډوال په زور بېرته وانه ستوي.»

په همدې حال کې د جرمني د کورنیو چارو وزیر، الکساندر ډوبرینډټ،اعلان کړی چې هېواد یې هڅه کوي له طالبانو سره مستقیمې خبرې پېل کړي، تر څو هغه افغانان چې په جرمني کې په جرمونه تورن دي او د ایستلو پرېکړه پرې شوې، بیرته افغانستان ته واستول شي.

هغه د جرمني له فوکس مجلې سره په یوه مرکه کې وویل: « زما نظر دا دی چې موږ باید له طالبانو سره مستقیمې هوکړې ته ورسېږو، څو شړل (بیرته استول) ممکن شي، موږ لا هم دریمو اړخونو ته اړتیا لرو چې د طالبانو سره خبرې وکړي، خو دا باید تلپاتی حل نه وي.»

د یادونې وړ ده چې له تېرو څو میاشتو راهیسې له ایران او پاکستان څخه په زور د افغان کډوالو د ایستلو کچه لوړه شوې، چې دا کار د افغانستان د کډوالو وضعیت لا زیات کړکېچن کړی دی.

شمدساني زیاته کړې: « اوسنی وضعیت نامناسب دی، موږ هلته د بشري حقونو د سرغړونو دوام څارو، په ځانګړې توګه د ښځو پر حقونو سخت محدودیتونه، بندي کول او اعدامونه.»

د جرمني د کورنیو چارو وزیر، الکساندر ډوبرینډټ، تېره ورځ اعلان وکړ چې هېواد یې هڅه کوي له طالبانو سره مستقیمې خبرې پېل کړي، تر څو هغه افغانان چې په جرمني کې په جرمونو تورن دي او د ایستلو پرېکړه پرې شوې، بیرته افغانستان ته واستول شي.

هغه د جرمني له فوکس مجلې سره په یوه مرکه کې وویل: « زما نظر دا دی چې موږ باید له طالبانو سره مستقیمې هوکړې ته ورسېږو، څو شړل (بیرته استول) ممکن شي، موږ لا هم دریمو اړخونو ته اړتیا لرو چې د طالبانو سره خبرې وکړي، خو دا باید تلپاتی حل نه وي.»

د ۲۰۲۱م کال د اګست راهیسې، کله چې طالبان بیا واک ته ورسېدل، جرمني د تورنو افغانانو ایستل بند کړي و، خو د سږ کال په اګست میاشت کې یې بیا دا بهیر له سره پېل کړ، چې دا چاره د ځینو سیمه‌ییزو مهمو شریکانو په مرسته تر سره کېږي، خو اوس جرمني غواړي دا کار په مستقیم ډول د طالبانو سره د همکارۍ له لارې ترسره کړي.

بلخوا په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمیشنرۍ استازي عارف جمال، هم ویلي چې دوی لا هم د «نه ستنولو» مشوره عملي ساتلې ده.
جمال زیاته کړې ده: « د افغانستان شرایط لا هم د ستنېدلو لپاره برابر نه دي. موږ له هېوادونو غواړو چې افغان کدوال په زور بېرته ونه استوي.»

د یادونې وړ ده چې کډوالي په روان کال کې د جرمني د فدرالي ټاکنو اصلي بحث و، په ځانګړي ډول وروسته له هغې چې د افراطي ښي اړخ ګوندونو ملاتړ زیات شو او د کډوالو له خوا ځینې پېښې رامنځته شوې.

د تېر کال د احصایو له مخې، سوریایان او افغانان په جرمني کې د پناه غوښتونکو تر ټولو لوی نفوذ جوړوي، چې ۷۶،۷۶۵ سوریایان او ۳۴،۱۴۹ افغانان د پناه غوښتنه کړې وه.