د روسیې د ټرانسپورټ وزیر له مرګ مخکې د درغلیو له امله تر ګروېږنو لاندې و

د اسراییلي ورځپاڼې هاارتص د یوه تفصیلي تحقیقاتي راپور له مخې، چې د جمعې په ورځ خپور شوی، په غزه کې مېشتو اسراییلي سرتېرو ته امر شوی چې پر هغو بې‌وسلو فلسطیني ملکیانو ډزې وکړي، چې د بشري مرستو د ترلاسه کولو لپاره په لیکو کې ولاړ وي حتا که هغوی ګواښونکي هم نه وي.

راپور زیاتوي چې له سرتېرو سره د خبرو پر بنسټ، قوماندانانو پوځیانو ته دا امر کړی و چې پر خلکو ډزې وکړي، څو هغوی تیت او پرک کړي یا یې د مرستو له مرکزونو څخه لرې کړي، سره له دې چې واضح وه دغه خلک هېڅ خطر نه پېښوي.

یوه سرتېري هاارتص ته ویلي: «هلته هر څه د وژنو ډګر ته ورته دي.»

نوموړي ویلي چې د هغه د پوستې په سیمه کې هره ورځ له یو تر پنځو کسانو پورې وژل کېدل.

دا څرګندونې له هغو راپورونو وروسته شوې، چې د غزې د روغتیا وزارت ویلي و د مې له ۲۷مې راهیسې لږ تر لږه ۵۴۹ فلسطینیان وژل شوي او تر ۴۰۰۰ زیات نور د مرستو مرکزونو او د ملګرو ملتونو د خوړو د لاریو ترڅنګ ټپیان شوي دي.

د اسراییلي ورځپاڼې راپور له مخې، یوه اسراییلي ریزرف سرتېري اعتراف کړی چې «غزه نور هېچا ته مهمه نه ده» او دا سیمه یې «د قانون نه تابع ځای» بللې چې د انسان ژوند پکې هېڅ ارزښت نه لري.

یو بل لوړپوړي ریزرف افسر هاارتص ته ویلي: «کله چې مو وپوښتل ولې ډزې وشوې، موږ ته وویل شول چې دا له لوړ مقام څخه امر و، زه په پوره ډاډ سره ویلی شم چې خلک ځواکونو ته نږدې نه وو او هېڅ خطر یې نه پېښاوه. دا بې‌موخې کار و هغوی بې‌دلیله ووژل شول».

هغه زیاته کړې: «د بې‌ګناه انسانانو وژل اوس یوه عادي خبره ګرځېدلې ده».

راپور وایي چې د پوځ تګلاره کې دا هم شامله ده چې له هاوان، درندو وسلو، ټانکونو او مرمیو څخه دې استفاده وشي.

په ځینو پېښو کې د خبرداري ډزې مستقیماً وژونکو بریدونو ته اوښتې.

یو سرتېری وایي چې ورته امر شوی و څو د ساحل ترڅنګ پر یوه ګڼه ګوڼه د توپ مرمۍ فایر کړي. هغه وویل: «هر ځل چې ډزې کوو، مرګ ژوبله حتمي ده او که څوک وپوښتي چې ولې باید مرمۍ استعمال شي، هېڅ قانع کوونکی ځواب نه وي».

هاارتص لیکي چې د اسراییلي پوځ د پلټنو ادارې ته لارښوونه شوې چې د دې پېښو اړوند ممکنه جنګي جرمونه وڅېړي.

یوې حقوقي سرچینې هاارتص ته ویلي: «دا یوازې د څو کسانو د وژل کېدو خبره نه ده، دلته هره ورځ په لسګونو کسان وژل کېږي».

د هغو واحدونو له ډلې چې تر څار لاندې نیول شوي، یوه ۲۵۲مه لوا ده چې د جنرال یهودا واخ تر قوماندې لاندې ده. هاارتص لیکي چې نوموړي مستقیماً امر کړی چې پر هغو ملکیانو دې ډزې وشي چې د ملګرو ملتونو د مرستو لاریو ترڅنګ راټول شوي.

د هغه تر قوماندې لاندې سرتېري وایي چې دا پالېسي بې له پوښتنې منل شوې وه.

یو افسر ویلي: «هدف دا و چې خلک له سیمې ووځي، ان که یوازې د خوړو لپاره هم راغلي وي.»

عاصم منیر تېره ورځ د اسلام اباد له ملي دفاعي پوهنتون څخه تازه فارغو شویو افسرانو ته په وینا کې د هند د هغو د څرګندونو په تړاو، چې د وروستۍ جګړې پر مهال پاکستان بهرنی ملاتړ ترلاسه کړی و، وویل، دا د هند د تلپاتې نه‌منلو ذهنیت ښکارندویي کوي، ځکه دوی نه‌غواړي د پاکستان خپله داخلي وړتیا او قوت ومني.

نوموړي همداراز دغو تازه فارغو شویو افسرانو په وینا کې د جګړې د بدلېدونکو ځانګړتیاوو په اړه خبرې وکړې او ذهني چمتووالی، عملیاتي وضاحت او مسلکیتوب یې د ستراتیژیکو ننګونو پر وړاندې مهم عناصر وبلل.

هغه دا خبره یو ځل بیا تکرار کړه چې پاکستان یو اصولي دریځ لري،« هر ډول تېری یا د خاورې خلاف عمل ته به له ځنډ پرته کلک او پرېکنده ځواب ورکړي».

عاصم منیر همداراز په ډاګه کړې، چې « زموږ د خلکو، پوځي اډو، اقتصادي مرکزونو او بندرونو د په نښه کولو هر ډول هڅه به سملاسي داسې سخت ځواب شي چې بریدګر ته به ډېر درد ورسېږي. د جګړې د زیاتوالي مسوولیت به په مستقیم ډول د یرغلګر وي، چې د خپل عمل له عواقبو ناخبره دی او له یوه اټومي دولت سره دا ډول عمل کوي».

د نوموړي په باور، هند د "سندور عملیاتو" پر مهال خپل اعلان شوي اهداف نه‌دي ترلاسه کړي، نو اوس هڅې کوي خپله ناکامي په فلسفي توجیهاتو توجیه کړي، چې دده په وینا، دا د دوی د ستراتیژیک لید د نشتوالي ښکارندويي کوي.

همدا تېره اونۍ د هند د پوځ مرستیال راهول سېنګ وویل، چې چین د څلور ورځنۍ جګړې پر مهال پاکستان ته د هند د موقعیتونو په اړه "ژوندي استخباراتي معلومات" ورکړي وو، خو په اړه یې نور جزییات نه دي ورکړي.

عاصم منیر همداراز ویلي، هند هڅې کوي دغې دوه اړخیزې جګړې ته درېیم لوری ور ګډ کړي او په وینا یې دا یوه ناکامه سیاسي لوبه ده، څو د هند د ناکامو بریدونو پړه پر نورو واچول شي او ځان د سیمې د امنیت تضمینوونکي په توګه وپېژني.

د ویلو ده چې، په کشمیر کې د وسله والو په برید کې د یو شمېر سیلانیانو له وژل کېدو وروسته هند د می پر ۷مه پر پاکستان برید وکړ او پاکستان هم ځوابي برید وکړ او په دې څو ورځنۍ جګړه کې دواړو خواو ته مرګ ژوبله هم اوښتې وه.

د وزارت ویاندې ماو نینګ دا څرګندونې د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو له څرګندونو وروسته کړې دي.

ماو نینګ د خبري غونډې پر مهال وویل: « دالای لاما یو سیاسي تبعیدي دی، چې د دین تر سیوري لاندې د چین ضد بېلتون‌پالو فعالیتونو ته ادامه ورکوي. هغه د تبت د خلکو د استازیتوب یا د سیمې د راتلونکې د ټاکلو هېڅ حق نه لري».

هغې زیاته کړه، « موږ له امریکا غواړو چې د تبت اړوند موضوعاتو اهمیت او حساسیت په پوره توګه درک کړي او دا ومني چې د دالای ډلې سیاست د چین ضد بېلتون غوښتنه ده».

مارکو روبیو په خپل پیغام کې ویلي وو چې دالای لاما لا هم د "یووالي، سولې، او شفقت" پیغام سره خلک هڅوي.

هغه دا هم ویلي چې امریکا هڅې کوي څو د تبتیانو د ځانګړي ژبني، کلتوري او مذهبي میراث ساتنه وکړي.

تېره اونۍ، دالای لاما خپلو پلویانو ته ډاډ ورکړ چې له مړینې وروسته به بیا وزیږي او دده ځایناستی به دده خیریه ټولنه ټاکي، نه د چین حکومت.

بیجینګ وايي چې چین د مذهب د ازادۍ سیاست پلی کوي او د امپراتورۍ له وختونو راهیسې دا حق لري چې د دالای لاما ځای ناستی وټاکي.

که څه هم د ټرمپ پر ټروټ پاڼه جوړجاړي ته اشاره شوې؛ خو هغه دا هم ویلي، چې د امریکا د تعرفو پر ضد هر ډول غچ ‌اخیستونکی اقدام به له ورته غبرګون سره مخ شي.

هغه جاپان او سوېلي کوریا ته په خطاب کې ویلي: «که تاسې په هره اندازه پر موږ تعرفې لوړې کړئ، موږ به پر تاسو ۲۵ سلنه تعرفې لوړې کړو.»

سوېلي کوریا د ټرمپ د دغه اعلان په غبرګون کې ویلي، چې له امریکا سره به خپلې سوداګریزې خبرې اترې ګړندۍ کړي.

د ټرمپ له‌خوا پر ۱۴ هېوادونو د تعرفو لوړولو تر اعلان وروسته د امریکا مالي بازارونه راولوېدل.

د ایران بهرنیو چارو وزارت څخه په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې په دې لیدنه کې عراقچي د ملګروملتونو سرمنشي ته د امریکا او اسراییل له خوا د ایران پر ضد د نظامي بریدونو او د نړۍوالو قوانینو د ښکاره نقض په اړه معلومات ورکړي دي.

عباس عراقچي وویل: «دغه بریدونه په ځانګړې توګه پر ملکي سیمو، د پوهنتون پر استادانو، علمي شخصیتونو او د عامه وګړو وژنه او همداراز د ایران د سوله‌ییزو اټومي تاسیساتو موخه ګرځول، د نړۍوالو حقونو ښکاره سرغړونې دي.»

په خبرپاڼه کې راغلي، د ایران د بهرنیو چارو وزیر د ملګرو ملتونو پر امنیت شورا سختې نیوکې وکړې او ویې ویل، چې دغه شورا د امریکا او اسراییل له خوا د ترسره شویو ښکاره «تجاوزونو» پر وړاندې چوپه خوله پاتې ده.

هغه ټینګار وکړ، چې د امریکا له لوري د اټومي تاسیساتو په نښه کول، نه یوازې د ایران پر رژیم سخته ضربه ده، بلکې د ملګرو ملتونو د ۲۲۳۱مې پرېکړه‌لیک ښکاره نقض هم دی.

عراقچي له سرمنشي څخه وغوښتل، چې د ۴۸۷مې پرېکړه‌لیک پر بنسټ، په دې اړه لازم ګامونه واخلي او د ایران تاوانونه جبران کړي.

د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوترېش د وروستیو نظامي بریدونو او د ایران پروړاندې د تاوتریخوالي له زیاتوالي ژوره اندېښنه وښوده.

نوموړي وویل،چې دا حالت نه یوازې د سیمې، بلکې د نړۍوال امنیت لپاره جدي ګواښونه رامنځته کولی شي.