د ایران د ولسمشر مرستیاله: نور په ایران کې د افغان کډوالو د کوربتوب ظرفیت نه لرو

هرات کې د طالبانو د والي دفتر ویلي، د یوناما مشر ژمنه کړې چې هڅه به وکړي د اړوندو نړیوالو ادارو سره کار وکړي، څو د راستنېدونکو کډوالو غږ د نړیوالې ټولنې غوږونو ته ورسوي او د دې بهیر د ښه تنظیم لپاره لازمه همکاري برابر شي.

د هرات والي نور احمد اسلام جار، له د یوناما له مشر څخه وغوښتل چې د افغان کډوالو وضعیت له نږدې وڅېړي او د هغوی د اړتیاوو د پوره کولو په برخه کې لازم ګامونه پورته کړي.

تر دې وړاندې، د طالبانو د کډوالو د چارو عالي کمېسیون اعلان کړی و چې په تېرو ۱۹ ورځو کې له نیم میلیون څخه ډېر افغانان له ایران څخه اېستل شوي دي.

عبیدي دا څرګندونې د جرمني د لایپزیګ پوهنتون په کوربتوب د افغان جلا وطنه څېړونکو او خبریالانو څېړنیز کنفرانس کې کړي.

نوموړي د جلا وطنه خبریالانو د کار د شرایطو په اړه د خپلې څېړنې په شریکولو سره ویلي: «له افغانستان څخه بهر میشتو ۱۴۷ افغان خبریالانو سره د مرکې پر بنسټ، ۹۵ سلنه خبریالان د واتساپ، ټلګرام او سیګنال په څېر کوډ شویو اپلیکیشنونه کاروي. څېړنه ښيي، چې ۷۱ سلنه خبریالان د امنیتي اندېښنو له امله ځان سانسور کوي، ۹۷ سلنه خپلې سرچینې پټې ساتي او ۹۰ سلنه بیا د سرچینو د خوندیتوب لپاره ځینې خبرونه نه خپروي.»

100%

عبیدي زیاته کړه: «سره له دې چې دغه خبریالان له ګڼو خطرونو سره مخ دي، خو هڅه کوي، چې د افغانستان غږ د نړۍ غوږونو ته ورسوي. موږ باید دوی ته دوامدار ملاتړ چمتو کړو.»

د جرمني د لایپزیګ پوهنتون په کوربتوب د افغان جلا وطنه څېړونکو او خبریالانو څېړنیز کنفرانس پرون (جمعه د جولای ۱۱مه) جوړ شوی و، چې پکې د دیني زده کړو، کډوالۍ، رسنیو او علمي برخو اړوند نوې څېړنې وړاندې شوې.

په کنفرانس کې د پوهنتون استاد ډاکټر حضرت بهار هم د جلا وطنۍ په شرایطو کې د خبریالانو پر کار څېړنه کړې وه. هغه ټینګار وکړ، چې کوربه هېوادونه باید د افغان خبریالانو او څېړونکو له ظرفیتونو اغېزمنه استفاده وکړي: «ډېر افغان پوهان چې جرمني ته راغلي، لا هم د علمي فضا برخه نه دي ګرځېدلي.»

په دې کنفرانس کې څېړونکي ډاکټر کفایت حمیدي وویل: «هغه کسان چې له افغانستان سره د ژوند تجربه لري، باید یوازې د څېړنې موضوع نه، بلکې د علمي تولید اصلي محور باید وګرځي.»

د غونډې یو بل ګډونوال ابو مسلم خراساني، د افغانستان د دیني مدرسو پر تحولاتو څېړنه کړې وه. نوموړي وویل، چې اوس دیني مدرسې د ټولنیزو شبکو له لارې زرګونه بهر مېشتو افغان کډوالو ماشومانو ته انلاین زده کړې ورکوي: «دا یو مهم تحول دی، چې د دیني نظام د نوي جوړښت نښه ده.»

د خراساني د څېړنې پر بنسټ، د ۵ تر ۱۷ کلونو ترمنځ زرګونه ماشومان، چې په اروپا او امریکا کې ژوند کوي، له افغانستان څخه انلاین دیني زده کړې ترلاسه کوي او د دوی په منځ کې د نجونو شمېر هم د پام وړ دی.

په دغه علمي ناسته کې د افغان څېړونکو او خبریالانو لپاره د فعالیت دوامداره فرصتونو رامنځته کولو، د تبعید په حال کې د علمي تولید پېژندلو، د پالیسۍ جوړونې او د علم پر بنسټ د کډوالو اړتیاوو د ارزونې پر اړتیا ټینګار وشو.

په ننګرهار کې د خورشید تلویزیون د پخواني خبریال کورنۍ نن د شنبې په ورځ « د چنګاښ ۲۱مه» افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې سهار لس بجې د طالبانو د استخباراتو غړو د جلال اباد ښار په لومړۍ ناحیه کې د عزیز وطنوال پر کور چاپه وهلې او نوموړی یې له ځان سره وړی دی.

د عزیز وطنوال کورنۍ وايي، د طالبانو د استخباراتو غړو د حاجي موسی زوی او حضرت الدین په نوم د هغه دوه ملګري هم له ځان سره وړي دي.

د دغه پخواني خبریال خپلوانو ویلي، چې له تېرو څو ورځو راهیسې عزیز وطنوال د طالب استخباراتو تر څار لاندې و او دوی د ثبوت په توګه هغه انځورونه هم له افغانستان انټرنشنل سره شریک کړي، چې پر موټرسایکل سپرو دوو طالب وسله‌والو پکې نوموړی څو ځله د کور تر دروازې څارلی دی.

100%

د طالب استخباراتو له خوا د عزیز وطنوال د نیولو لامل لا څرګند نه دی او تردې مهاله په ننګرهار کې ځايي طالب چارواکو هم څه نه دي ویلي.

د افغانستان د تحلیلګرانو شبکې د څېړنیز راپور له مخې، د طالبانو په دوره کې خلک د جمهوري دورې په پرتله ډېر لېواله دي، چې خپل هویت کارتونه، پاسپورټونه، د واده سندونه او نور هویت اسناد ترلاسه کړي.

د دې څېړنې موندنې ښیي چې د کډوالۍ لپاره د خلکو د هڅو له امله د اسنادو غوښتنه زیاته شوې ده.

له بېلاېلو سیمو کې مرکه کونکو وویل چې دوی باید د واده سندونو ترلاسه کولو لپاره لږترلږه شپږ پیچلي او سخت ګامونه پورته کړي.

راپور زیاتوي چې د طالبانو د ادارې د بې کفایتۍ له امله، د اسنادو ترلاسه کولو پروسه د نه ختمیدونکي کاغذپارانۍ، په قطارونو کې اوږد انتظار، ګڼه ګوڼه او اوږدو سفرونو سره مل ده.

راپور کې ویل شوي چې پیچلي بیوروکراسۍ د اسنادو ترلاسه کولو لګښت زیات کړی دی.

ښاریانو ویلي چې نه یوازې د طالبانو ادارې ته د ورکړې فیسونه زیات شوي، بلکې د کورنۍ د نارینه غړي سره د سفر لګښتونه، لکه د هوټل لګښتونه او نور هم زیات شوي دي.

یو شمیر افغان وګړو د تحلیلګرانو شبکې سره په مرکو کې ویلي چې دوی اړ شوي چې د رسمي سند ترلاسه کولو لپاره د مختلفو مرحلو څخه د تېریدو لپاره طالب چارواکو ته رشوت ورکړي.

دا راپورونه په داسې حال کې خپریږي، چې طالبان تل ادعاوې کوي، چې د دوی تر واک لاندې ادارو کې فساد او رشوت ختم شوی خو ډېری افغانان د طالبانو دا ادعا ناسمه بولي او وايي چې اوس هم ادارو کې پراخ فساد موجود دی.

امین ګنډاپور په اسلام اباد کې د طالبانو له سفیر سردار احمد شکیب سره په لېدنه کې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د دوه اړخیزو اړیکو، متقابلې همکارۍ او سیمه ییز ثبات په اړه خبرې کړي دي.

په دغه لېدنه کې دواړیو لوریو د اړیکو د لا پیاوړتیا، په ځانګړي ډول د کرنې په پرخه کې د همکارۍ د پراخېدو پر اړتیا ټینګار کړی.

ګنډاپور د دې لېدنې پرمهال د طالبانو استازي سره ژمنه کړي، چې د افغانستان لپاره د یو سرطاني روغتون جوړولو کې به همکاري وکړي.

د پاکستان رسنیو د ګنډاپور له قوله ویلي:«پاکستان او افغانستان باید د بهرنیو ګواښونو پر ضد په ګډه اقدام وکړي او د راتلونکو نسلونو لپاره د یو باثباته او سوله‌ییز راتلونکي د جوړېدو لپاره همکاري وکړي.»

پر همدغه مهال په اسلام اباد کې د طالبانو سفیر ویلي، چې د خېبر پښتونخوا اعلی وزیر سره یې د لېدنې پرمهال د دوه اړخیزو اړیکو او سوداګرۍ ترڅنګ د افغان کډوالو په اړه هم خبرې کړې دي.