د طالبانو تر واک لاندې د برېښنا شرکت رییس عبدالباري عمر سره په ناسته کې قزاقستاني او ازبک پانګهوالو لېوالتیا ښوولې، چې د برېښنا د تولید او ظرفیتونو د روزنې په برخو کې له دغه ډلې سره همکارۍ پیل کړي. طالبانو د دغه پانګهوالو طرحې اورېدلې او هرکلی یې ترې کړی.
د یکشنبې په ورځ د (چنګاښ ۲۲مه) د دغه ادارې خبرپاڼه کې زیاته شوې، چې عبدالباري عمر قزاقستاني او ازبک پانګهوالو ته د بشپړې همکارۍ ډاډ ورکړی او افغانستان کې یې د برېښنا تولید برخه کې شته فرصتونه مهم بللي دي.
دا په داسې حال کې ده، چې افغانستان له ازبکستان او ترکمنستان سره هم د برېښنا په برخو کې تړونونه لري.
افغانستان لا تر اوسه هم د برېښنا په برخه کې یادو هېوادونو ته اړ دی او ترې رالېږدول شوې وارداتي برېښنا په کور دننه په لویه بیه تمامېږي.
په ننګرهار ولایت کې د طالبانو د قومونو، سرحدونو او قبایلو چارو ریاست خبر ورکړی، چې په تېرو ۱۵ میاشتو کې یې د دغه ولایت په بېلابېلو ولسوالیو کې ۵۲۲ شخصي دوښمنۍ د جرګو له لارې حل کړې دي.
د یکشنبې په ورځ د (چنګاښ ۲۲مه) د یادې ادارې مشر رحمت الله غازي عمر د چپرهار ولسوالۍ اړوند په دولت زیو کلي کې د یوې شخصي دوښمنۍ د حل په موخه د جرګې پر مهال دغه څرګندونې کړې دي.
هغه د طالبانو تر واک لاندې ملي ټلوېزیون ته زیاته کړې، چې د دوی په واکمنۍ سره په ننګرهار ولایت کې زرګونه شخصي دوښمنۍ ختمې شوې دي.
طالبان دغه ادعاوي داسې مهال کوي، چې ویل کېږي د همدې ډلې جنګیالیو او قوماندانانو په لرو پرتو یا کلیوالو سیمو کې شخصي دوښمنیو ته لاره هواره کړې ده.
په ننګرهار کې د مخکني جمهوري نظام پر مهال د بېلابېلو ولسوالیو ولسوال حاجي غالب نږدې دوه کاله مخکې په یوه وېډیوي پېغام کې دا په ډاګه کړې وه، چې نوموړی د یوې شخصي دوښمنۍ د حل لپاره په زوره مجبور کړای شوی و.
هغه ویلي و، د طالبانو یو ځایي قوماندان یې د کورنۍ شل غړي وژلي او د ده کورنۍ ورسره شخصي دوښمني لري؛ خو نوموړی په زوره مجبور کړای شوی، څو ورسره د یوې جرګې له لارې روغه وکړي.
د راپورونو له مخې؛ د هېواد په بېلابېلو ولایتونو کې طالبان په دوښمنیو کې ښکېل دي او د خپل حاکمیت په لاسته راوړلو سره خلک مجبوري؛ څو ورسره دغه ستونزې د جرګو له لارې حل کړي.
ځینې کورنۍ نیوکې کوي، چې طالب جنګیالیو یې د کورنۍ غړي وژلي او د دې پر ځای چې عدالت پرې پلی شي؛ نو د زور له لارې یې جرګو او روغې جوړې ته مجبوروي.
په افغانستان کې د تازه مېوو فصل په رارسېدو د خواله رسنیو ځینو کاروونکو د لنډو ویډیويي پیغامونه خپرولو یو کمپاین پیل کړی، چې خلک د دغه مېوو کارونې ته وهڅوي.
د ولسي جرګې پخواني غړي سید احمد سېلاب د تازه میوو ډک پتنوس په لاس ویډیويي پیغام کې ویلي، چې افغانان باید له بزګرانو او بڼوالو د ملاتړ لپاره تازه میوې واخلي.
هغه وایي:« بېلابېلې تازه مېوې بازار ته راوتلې دي، چې بیې یې ډېرې مناسبې او ارزانه دي، له دغه میوو څخه استفاده د بزګرانو او بڼوالو د ملاتړ سربېره د فقر او بې وزلۍ پر وړاندې مبارزه ده.»
په ورته وخت کې د افغانستان د تازه میوو د انجمن مشر فاروق احمدي هم پر افغانانو غږ کړی، چې له تازه مېوو دې ګټه واخلي.
هغه ویلي:« ګیلاس، زردالو، شفتالو او زموږ نورې ډېرې میوې په کمه بیه پلورل کېږي، له ټولو هېوادوالو هیله کوم، چې دغه مېوې واخلي څو زموږ بزګران یو څه پیسې لاس ته راوړي او لا پسې وهڅېږي.»
یو شمېر بزګرانو او بڼوالو وړاندې له افغانستان انټرنشل ـ پښتو سره په خبرو کې د تازه مېوو له سړو بازارونو شکایت کړی و او ویلي یې و، چې تازه مېوې یې خلک په نشت بیه ترې غواړي.
د تازه میوو فصل په رارسېدو د افغانستان بازارونه په ډول، ډول مېوو لکه شفتالو، زردالو، الوبالو، هندواڼو، خټکيو او نورو رنګینو مېوو ښکلي کېږي.
د متحده ایالتونو ولسمشر ډونالډ ټرمپ منلې، چې پر اوکراین د پاټریوټ نومي هوایي دفاع سیسټمونه پلوري او اوکراین هم ورسره ژمنه کړې چې د دغه سیسټم ټول لګښتونه به د امریکا حکومت ته ورکړي.
ټرمپ د یکشنبې په ورځ د (چنګاښ ۲۲مه) له نیو جرسي څخه سپینې ماڼۍ ته د بېرته تګ پر مهال د مرېلینډ په ادروز پوځي هوايي اډه کې دغه څرګندونې کړې دي.
هغه د دغه دفاعي وسلو او سیسټم د کره شمېر یادونه ونهکړه؛ خو په ټینګار سره یې وویل، چې امریکا نور اوکراین ته بودجه نه ورکوي.
هغه زیاته کړې، چې د شدیدې اړتیا لهمخې اوکراین ته د پاټریوټ هوایي دفاع سیسټم ورکوي.
ټرمپ همدا راز وویل، چې د روسې له ولسمشر ولادیمیر پوتن څخه سخت نهیلی شوی دی.
د هغه په خبره: «پوتین ښایسته خبرې کوي؛ خو د شپې بیا خلک بمباروي.»
د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ تر پرېکړې وړاندې له افغانستان سره د بهرنیو مرستو تر ۴۰ سلنه ډېرې بشري مرستې امریکا کولې؛ خو اوس مرستندویه بنسټونه خبرداری ورکوي، چې د دغه مرستو بندېدل به پر افغانستان ناوړه اغېزې ولري.
واشنګټن پوسټ ورځپاڼې راپور ورکړی، چې په افغانستان کې د تېر جمهوري نظام پر مهال چې د طالبانو پر ضد جګړه روانه وه؛ د امریکا څو ولسمشرانو په پرله پسې توګه ویل، چې افغانستان به یوازې نه پرېږدي.
کله چې په ۲۰۲۱ کال له افغانستان څخه امریکایي ځواکونه ووتل او طالبان بیا واک ته ورسېدل، امریکایانو بیا هم له افغانستان سره خپلو بشري مرستو ته دوام ورکړ.
دغه مرستې له لوږې سره د مبارزې او روغتیايي خدمتونو په برخو کې وې، چې په ناڅاپي ډول بندې شوې.
سپينې ماڼۍ وویل، چې دا مرستې د امریکا له ګټو سره اړخ نه لګوي او د دوی له ارزښتونو سره ټکر لري.
د اپرېل پر اتمه نېټه د امریکا د بهرنیو چارو وزارت اعلان وکړ، چې نور د افغانستان لپاره د خوړو نړۍوال پروګرام (WFP) ته پیسې نه ورکوي؛ د دوی په باور له دې مرستو څخه ترهګرې ډلې استفاده کوي.
مرستندویه ادارې خبرداری ورکوي، چې دغه پرېکړه به د عامو افغانانو لپاره خورا خطرناکې پایلې ولري، په ځانګړي ډول د هغو افغانانو له پاره چې له ګاونډیو هېوادونو څخه په زور را اېستل شوي او یانور هغه افغانان چې د هغوی پر سفرونو د ټرمپ د وروستي فرمان له امله په نورو هېوادونو کې بند پاتې دي.
سپينې ماڼۍ د خپل نظر ننګه وکړه او په یوه اعلامیه کې یې وویل: «موږ کافي شواهد لرو، چې د امریکا مرستې د بېوزله خلکو پر ځای د طالبانو جېبونو ته ځي؛ خو نه یې دا شواهد وړاندې کړل او نه یې هم په دې اړه د چا پوښتنو ته ځواب ورکړ.»
ځینې طالب چارواکي وايي، چې دوی نور د لوېدیځ مرستو ته اړتیا نه لري؛ خو اوس لیدل کېږي، چې د افغانستان اقتصاد ویجاړ دی، روغتونونه خدمات نه لري او د طالبانو دې سیاست د ملت غوسه راپارولی دی.
د روغتیا نړۍوال سازمان وایي، چې د جون تر میاشتې پورې د ۴۲۰ روغتیايي مرکزونو فعالیتونه ټکني شوي او یا په ټپه درېدلي دي.
دغه سازمان اټکل کوي، چې له دې امله تر درې مېلیونه ډېرو خلکو ته زیان اوښتی دی.
که څه هم افغان چارواکي وايي، چې ځینې روغتونونه د نورو مرستندویه بنسټونو په مرسته بېرته فعال شوي؛ خو واشنګټن پوست له اتو روغتیايي مرکزونو له کارکوونکو سره مرکې کړې دي او هغوی ورته ویلي، چې په افغانستان کې روغتیايي وضعیت ورځ په ورځ پسې ویجاړېږي.
نوې وېره دا ده، چې ډېر ژر به روغتیايي مرکزونه د خوارځواکۍ له ناروغانو ډک شي.
د خوړو نړۍوال پروګرام چې درېیمه برخه بودجه یې امریکا ورکوله وايي، چې دا مهال یوازې له یو مېلیون افغانانو سره مرسته کولای شي؛ حال دا چې لس مېلیونه خلک بېړنیو خوړو ته اړتیا لري.
د دې سازمان مشر جان ایليف وویل:« په افغانستان کې د ۲۰۲۵ کال له پيل څخه بیا تر دې مهاله د ثبت شویو خوارځواکو ناروغانو ګراف خورا لوړ دی، چې لامل یې د بهرنیو مرستو بندېدل دي. خلک خپل ماشومان روغتون ته بیايي؛ خو روغتون د بودجې د نشتوالي له امله تړل شوی وي.»
له افغانستان سره د مرستو د څار بنسټ یا سيګار د راپور له مخې؛ د ټرمپ له بیا ولسمشر کېدو سره په افغانستان کې د ۵۰۰ مېلیون ډالرو په ارزښت پروژې بندې شوې دي.
د بېځایه شویو نړۍوال سازمان تازه په یوې خبرپاڼه کې د ملګرو ملتونو د کډوالو له عالي کمېشنرۍ غوښتي، چې په قرغزستان کې د افغان پناه غوښتونکو وضعیت ته جدي پاملرنه وکړي.
یاد سازمان نن دوشنبه د ( چنګاښ ۲۳مه) پر اېکس پاڼه کې د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې په قرغزستان کې افغان پناه غوښتونکي له ګڼو ننګونو سره مخامخ دي او دغه وضعیت د منلو نه دی.
په خبرپاڼه کې په قرغزستان کې د افغان پناه غوښتونکو کم شمېر ته په اشارې سره ویل شوي، چې په درېیمو هېوادونو کې د دوی بیا مېشتېدل دومره ستونزمنه چاره نه ده او د کډوالو عالي کمېشنري باید له ځنډ پرته د دوی د ستونزو حل لپاره ګامونه پورته کړي.
په خبرپاڼه کې دا نه دي ویل شوي، چې دا مهال څومره افغان پناه غوښتونکي په یاد هېواد کې مېشت دي؛ خو نیوکه شوې، که څه هم دغه پناه غوښتونکي له کلونو راهیسې په قرغزستان کې مېشت دي؛ خو له یاده اېستل شوي دي.
د کډوالۍ په چارو کې د ملګرو ملتونو د عالي کمېشنرۍ د معلوماتو له مخې؛ دوی په قرغزستان کې شاوخوا ۲۳۶۸۱ ثبت شوي پېښې لري چې ډېری یې افغان پناه غوښتونکي دي.
د یادونې ده، چې تر دې وړاندې په اندونیزیا او هند کې هم د افغان پناه غوښتونکو د ستونزو او کړاو په اړه راپورونه خپاره شوي او په یادو هېوادونو کې افغانانو د ملګرو ملتونو دفترونو مخې ته لاریونونه هم کړي دي.
دوی وایي، چې کلونه کېږي په یادو هېوادونو کې بې برخلیکه پراته دي او درېیمو هېوادنو ته یې د لېږد چارې مخ ته نه دي تللې.