ملګري ملتونه: په جبري ډول د افغان کډوالو ستنول باید سمدستي ودرول شي

یوې برېتانوۍ ورځپاڼې د شنبې په ورځ په یوه راپور کې د دغه هېواد د دفاع وزارت د ویاند له قوله لیکلي: «حکومت به د تاوان د ورکړې یا قانوني دعوا پروړاندې پیاوړې دفاع وکړي او دا یوازې فرضي ادعاوې دي.»

د دغه هېواد دفاع وزارت همداراز ویلي، چې دوی به د اوس لپاره زیانمنو کسانو ته هېڅ تاوان ور نه کړي.

دا په داسې حال کې ده، چې تر دې وړاندې د برېتانیوي ځواکونو یو شمېر پخواني افغان همکاران چې تازه یې نومونه افشا شوي، ویلي و چې د خپل ځان او کورنۍ د امنیت په اړه ډېر اندېښمن دي.

دوی له افغانستان انټرنشنل-پښتو سره د خپل هویت د پټ ساتلو په شرط خبرو کې خبرداری ورکړی، چې د زیان رسېدو په صورت کې به نړۍوالو محکمو ته شکایت وکړي.

د ۲۰۲۲ کال په فبرورۍ کې د برېتانیا د دفاع وزارت د یوه کارکوونکي له‌خوا په ناپامۍ سره د دغه هېواد ځواکونو د افغان همکارانو معلومات چې له برېتانیا یې د پناه غوښتنه کړې وه، د یوه برېښنالیک له لارې شریک شول.

د راپورونو له مخې، په دې افشا شوي نوملړ کې نږدې ۲۵ زره کسان شامل دي او په بېلابېلو برخو کې یې له برېتانیوي ځواکونو سره همکاري کړې ده.

صالح د غني هغه پخوانۍ څرګندونې بیا خپرې کړې چې ویلي یې وو، سیاسي منتقدانو یې او د جمهوري نظام مخالفینو "کبر او ناشکري" وکړه.

رنګین دادفر سپنتا چې د ملي امنیت پخوانی سلاکار و، په خپل اېکس کې اشرف غني «ذاتي دروغ‌ویونکی» او «رواني ناروغ» بللی او صالح ته یې خطاب کړی: «زما ملګریه، په تاسو څه شوي؟ د هېواد او ملت لپاره نور بس کړئ.»

سپنتا لیکلي: «تر کومه باید د یوه دروغجن او رواني ناروغ ملاتړ وشي؟ داسې څوک چې ډېرو خلکو ته دا باور پیدا شوی چې ځای یې په دولت کې نه، بلکې په رواني روغتون کې دی.»

له دې سره، رحمت‌الله نبیل چې د ملي امنیت پخوانی رییس و، پر امرالله صالح نیوکه کړې او خپل هغه پرانیستی لیک یې چې په ۲۰۱۹ کال کې یې ورته لیکلی و، بیا خپور کړی دی.

هغه ویلي: «هغه مصیبتونه چې د اشرف غني تر مشرتابه لاندې په تېرو کلونو کې د عمومي اخلاقو پر وضعیت اغېز وکړ، په تېرو پنځوسو کلونو کې بې‌ساري وو. د افغانستان د شریفو قومونو ترمنځ ژور درز رامنځته شو، او وضعیت له عادي حالت څخه فاجعې ته ولاړ. د دولت او ملت ترمنځ بې‌باوري له یوه نازک پله په یو فولادي دېوال بدله شوه.»

امرالله صالح تر دې وړاندې هم د دوحې تړون چې د امریکا او طالبانو ترمنځ شوی و، د پخواني حکومت د سقوط اصلي لامل بللی او د اشرف غني سیاسي مخالفین او جهادي مشران یې د نظام په ړنګېدو کې شریک ګڼلي دي.

فضل محمد حقاني دغه پېښه «یوه دردناکه او غمجنه» وبلله او ټینګار یې وکړ، چې «دا موضوع د ایران له اړوندو چارواکو سره جدي شریکه شوې، څو د دې نه بښونکي جنایت عاملین د قانون له مخې مجازات شي.»

د سفارت له خوا په خپره شوې اعلامیه کې ویل شوي، چې «د داسې ظلم او تاوتریخوالي پېښې د دواړو هېوادونو پر اړیکو منفي اغېز لرلی شي» او له ایراني چارواکو یې غوښتي، چې دا موضوع بې‌پرې وڅېړي او عاملین یې عدلي او قضايي ارګانونو ته وسپاري.

د ایران حکومت ددغه پېښې په تړاو رسنیو ته ویلي، چې یاده پېښه د امنیتي ادارو له خوا د جدي تعقیب لاندې ده او د پېښې عاملین به ونیسي او د قانون منګولو ته به یې وسپاري.

دا په داسې حال کې ده، چې د امیر رضايي په نوم د یو افغان جسد څو ورځې وړاندې په داسې حال کې په یوه باغ کې وموندل شو، چې لاسونه یې تړل شوي وو.

رضايي د سکواتور چلولو لپاره د جولای په ۲مه له کوره وتلی و او څو ورځې وروسته یې له کورنۍ سره اړېکه پرې شوې وه چې وروسته یې مړ جسد په یو باغ کې وموندل شو.

پر همدغه مهال ځايي خلکو ویلي، چې مړی په داسې حال کې موندل شوی، چې لاسونه یې تړلي وو او سر یې پرې شوی و.

د طالبانو مرستیال ویاند حمدالله فطرت د شنبې په ورځ (د چنګاښ ۲۸مه) په خپل اېکس کې لیکلي، چې د دوی اړوند د مالي او روغتيايي چارو د تنظيم کمېټو له دغو کورنيو سره په بېلابېلو برخو کې مرستې هم کړې دي.

د نوموړي په وینا، د هرات د اسلام‌کلا له لارې ۱۶۶۵ کورنۍ چې شمېر یې ۱۰،۰۱۸ کسانو ته رسېږي، د نیمروز له ورېښمو له لارې ۷۷۱ کورنۍ چې ۳۸۲۱ کسان کېږي، د کندهار له سپین‌بولدک څخه ۷۵ کورنۍ چې ۳۹۴ غړي لري، د ننګرهار له تورخم څخه ۴۰ کورنۍ چې ۲۱۱ غړي لري، د پکتیکا له انګور اډې څخه د یوې کورنۍ ۸ غړي او همداراز د یو شمېر نورو فرعي لارو له لارې یو شمېر افغان کډوال هېواد ته راستانه شوي دي.

فطرت ویلي، چې دغه کورنۍ يې د ټرانسپورټ د ځانګړې کمېټې له خوا خپلو ولایتونو او سيمو ته لېږلې دي.

هغه زیاته کړې، چې کډوالو ته یې د مالي مرستو، لنډمهاله مېشتېدو، د خپل نظام، کډوالۍ، صبر او زغم په اړه لازمې لارښوونې هم کړې دي.

د کډوالو په چارو کې د ملګرو ملتونو عالي کمېشنر فیلیپو ګرانډي نن د طالبانو د کډوالو چارو وزیر عبدالکبیر سره په لیدنه کې ویلي، چې له ایران او پاکستان څخه د افغان کډوالو جبري اېستلو وضعیت به له نړۍوالو سره هم شریک کړي.

طالبانو ویلي، چې هغه به هرات او له هغه وروسته ایران ته سفر وکړي.

د یادونې وړ ده، چې په دې وروستیو میاشتو کې د پاکستان او ایران څخه د افغان کډوالو د جبري اېستلو پروسه چټکه شوې ده، خو په افغانستان کې د سرپناه نشتون د دې کډواله له تر ټولو لویو ستونزو څخه بلل کېږي.

نوموړی وایي، چې د طالبانو دغو کړنو هېواد د بېوزلۍ، ناامنۍ او فاجعې پر لور بېولی دی.

په ملګرو ملتونو کې د افغانستان د دايمي استازولۍ سرپرست نصیر احمد فایق د شنبې په ورځ (د چنګاښ ۲۸مه) پر خپلې اېکس پاڼې لیکلي دي: «د عدالت، د قانون حاکمیت، مشروع، ملي، ځواب ویونکي او مسوول نظام نشتوالی د دې لامل شوی، چې د افغانانو حقونه، ازادۍ او انساني کرامت هم دننه او هم بهر تر پښو لاندې شي.»

د نوموړي په خبره، د طالبانو له خوا د خلکو شکنجه، ظلم او د وینې توییول او په ټولنه کې د دغه ډلې «غېرانساني او غېر اسلامي کړنې» بهرنیانو ته د ترخو واقعیتونو یو ثبوت دی.

نوموړي په غور کې د طالبانو له خوا د ۶۰۰ کورنيو جبري اېستل، په بادغیس کې د پخواني حکومت د چارواکو قصدي وژنه او په کابل کې د ښځو او نجونو زنداني کول د بېلګې په ډول یاد کړي او دا یې د افغانستان «د خلکو د فرهنګ خلاف کړنه» ګڼلې ده.

د فایق په وینا، د افغانانو او نړۍوالې ټولنې غوښتنو ته بې‌پامې او د ښځو او ټولنې پر وړاندې ظالمانه سیاستونو د ملي یووالي، سولې او ثبات لاره تړلې ده او هېواد یې «د شدید فقر، ناامنۍ او فاجعې» پر لور بېولی دی.

نوموړي د طالب مشرانو څخه غوښتنه کړې، چې دا ناسم سیاستونه دې ختم کړي او د خلکو اساسي حقونو ته دې درناوی وکړي.