حنفي: هره ورځ له ايران نه زرګونه افغان کډوال په جبري توګه اېستل کېږي

د طالبانو خبرپاڼه کې په دې تړاو نور جزییات نه دي ورکړل شوي، خو له دې مخکې ویل شوي و چې هرات کې د‌ طالبانو والي او ورسره مل پلاوی به ایران کې له حکومتي چارواکو سره د افغان کډوالو د ستونزو په اړه خبرې وکړي.

د دغه سفر مهمه موخه د کډوالو باعزته ستنول، د ستونزو په نښه کول او پنډغالو کې د هغوی د مسایلو اورېدل ښودل شوي دي. د طالبانو دا پلاوی داسې مهال ایران ته سفر کوي چې هلته افغان کډوال له جدي ننګونو سره مخ دي او د ایراني ځواکونو له لوري نه یوازې اېستل کېږي، بلکې شکنجه او ځورول کېږي.

د راپورونو پر بنسټ، ایراني ځواکونو ان له افغان مېرمنو د هغوی د غاړو سره زر هم اخیستي او ځيني کډوال یې په وهلو ډبولو وژلي هم دي. د ایران او اسراییل تر کړکېچ وروسته په یاد هېواد کې د افغانانو ژوند تنګ او د اېستل کېدو لړۍ یې نږدې میاشت وړاندې پیل شوه چې د رسمي شمېرو له‌مخې، تر دې دمه یوازې په همدې موده کې تر ۵۰۰ زرو ډېر افغانان په جبري توګه افغانستان ته ستانه کړای شوي دي.

که څه هم طالبانو په وار وار له ایران نه غوښتي چې افغانان په تدریجي او باعزته توګه ستانه کړي، خو هغوی پرې غوږونه نه دي ګرولي او دا لړۍ یې همداسې ګړندۍ روانه ساتلې ده. کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو سازمان څو څو ځله اندېښنه ښودلې چې دغه ستنېدونکي افغانان په کور دننه د بې‌روزګارۍ تر څنګ د سرپناوو له ستونزو سره مخ کېږي.

ان د دغه ستنېدونکو افغانانو د کورنیو ښځینه غړو او نجونو په تړاو هم اندېښنې ښوول شوي چې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې به یې د ژوند ډېرې برخې محدودې شي.

طالبان چې له نړۍوالې انزوا سره مخ دي د کډوالو روان ناورین په مدیریت کې پاتې بلل شوي او ان د لومړنیو اسانتیاوو د چمتو کېدو په برخه کې هم ترې تازه ستنېدونکي راضي نه دي. هم‌مهاله یو شمېر افغان سیاست‌والو او ان خپله طالبانو له نړۍوالو مرستندویه ادارو نه غوښتي چې تازه ستنېدونکو سره خپلې بشري مرستې پراخې کړي.

دغه شرکت زیاته کړې، د یادې پروژې چارې نیمګړې پاتې وې چې دوی په ۴۲ ورځو کې د بهرنیو انجنیرانو له مرستې پرته بشپړې کړې دي.

د یاد شرکت چارواکو که څه هم ژمنه کړې چې د برېښنا د کمښت د ستونزې د حل لپاره هلې ځلې کوي، خو د کابل ښار ځینې اوسېدونکو بیا د برېښنا له زیاتې پرچاوۍ شکایت کوي.

د کابل ښار د احمد شاه بابا مینې « ارزان قیمت» اوسېدونکی رحمت الله « مستعارنوم» وايي چې دوی په شپه او ورځ کې یوازې له ۲ تر ۴ ساعتونو پورې برېښنا لري.

دوی وویل: «څو ورځې مخکې د سیمې ځینې اوسېدونکو د برېښنا شرکت ته ورغلي وو او ستونزه یې ورسره شریکه کړې، خو له هغې وروسته پرچاوي نوره هم زیاته شوې اوس له ډاره بیا ورتلی نه شو چې بیا به یې بیخي پرې کړي.»

ورته مهال، د کابل ښار یو بل اوسېدونکی محمدعزیز هم د ورته ستونزې په شریکولو سره وايي چې د طالبانو له ژمنو سره سره دوی سږکال د بې‌برقۍ له کبله له کړاوه ډک دوبی تیروي.

هغه افغانستان انټرنشل-پښتو ته وویل:« له یوې خوا هوا ډېره ګرمه شوې او له بل پلوه د برېښنا پرچاوي زیاته ده، له ستونزو سره یې مخامخ کړي یو هیله لرو چې په دې برخه کې کومې ژمنې کیږي هغه عملي شي او موږ ته اسانتیاوې برابرې شي.»

افغانستان نږدې ۸۰ سلنه برېښنا له ازبکستان، تاجکستان، ترکمنستان او ایرانه واردوي چې په یادو هېوادونو کې د اړتیا پرمهال افغانستان ته د برېښنا په کچه کې د پام وړ کموالی راځي.

د ایران ولسمشر مسعود پزشکیان د افغان کډوالو وضعت او ستنېدو ته په اشارې ویلي: «که څه هم دا بهیر ممکن ځیني ننګونې ولري؛ خو باید هڅه وشي، چې د دوی ستنېدل د انساني کرامت په ساتلو تر سره شي.»

پزشکیان پر هغو کسانو نیوکه وکړه، چې د بشري حقونو په پلمه د ایران پر سیاستونو نیوکه کوي؛ خو د افغان ښځو او ماشومانو د وژنو پر وړاندې چوپ پاتې دي.

د نوموړي له دې څرګندونو سره هممهاله په هرات ولایت کې د طالبانو د والي په مشرۍ د افغان چارواکو یو پلاوی مشهد ته تللی، ترڅو د هرات ـ خراسان رضوي ترمنځ د ګډې اقتصادي کمېټې په غونډه کې ګډون وکړي.

یاد پلاوي د کډوالو له کمپونو څخه لیدنه کړې او له ایراني چارواکو سره یې د کډوالو د ستنېدو د اسانتیاوو او د انساني حقونو د رعایت په اړه هم خبرې کړې دي.

د ایراني چارواکو په خبره، د کډوالو په ځانګړې توګه د افغان وګړو د تنظیم موضوع د حکومت او پارلمان له مهمو لومړیتوبونو څخه ده.

هغه ادعا وکړه، چې دې ډلې د رسمیت پېژندنې لپاره اړین معیارونه پوره کړي دي.

ترابي له شمشاد ټلویزیون سره په یوه مرکه کې وویل، چې د دوحې په خبرو کې د نجونو د زده کړو، د ښځو د کار او د ټولګډونه حکومت د جوړېدو مسایل مطرح شوي نه دي.

نوموړي دغه راز ادعا وکړه، چې د سیمې او نړۍ د حکومتونو جوړښت ته په کتو د طالبانو کابینه د بېلابېلو قومونو څخه جوړه ده او دده په وینا «ټولګډونه» ده.

ترابي په دې اړه وویل: «دوی د ښځو د زده کړو مسله راپورته کوي، په داسې حال کې چې دا موضوع د خبرو اترو څخه څو میاشتې وروسته راپورته شوه. کله چې په نړۍ کې انقلاب راشي، نو په دویمه یا درېیمه ورځ په رسمیت پېژندل کېږي. موږ وایو چې د ښځو د زده کړو مسله وروسته راپورته شوه، نو ولې دوی موږ هغه وخت په رسمیت ونه پېژندلو؟ که دوی ووایي، چې زموږ حکومت جامع نه دی، موږ ازبک، تاجک، بلوڅ او نور قومونه له ځان سره لرو. په امریکا، پاکستان او نورو ځایونو کې ټاکنې ترسره کېږي او ګټونکې ډله خپله کابینه جوړوي او خپل د خوښې وړ کسان ټاکي. زموږ په جوړښت کې د شمولیت شتوالی شته.»

هغه د جامع حکومت جوړول، له ترهګرۍ او نشه يي توکو سره د مبارزې، د ښځو لپاره د کاري شرایطو برابرول او د نجونو د زده کړو مسایل د افغانستان داخلي چارې وګڼلې او له بهرنیو هېوادونو یې وغوښتل، چې د دې هېواد په چارو کې لاسوهنه ونه کړي.

ترابي وویل، طالبان هڅه کوي چې لوېدیځ هېوادونه قانع کړي څو دوی په رسميت وپېژني.

هغه په دې اړه زياته کړې: «موږ هڅه کوو، چې د رسمیت پېژندنې لپاره له هر چا سره اړيکې او خبرې اترې ولرو؛ خو موږ هغوی ته وایو چې حل لاره دا نه ده، بلکي باید تعامل پيل شي تر څو ستونزې په خپله حل شي.»

ترابي د دوحې تړون په اړه وویل، چې په دې تړون کې د ملي او اسلامي ارزښتونو په اړه هېڅ جوړجاړی یا معامله نه ده شوې.

هغه زیاته کړه، چې د ملګرو ملتونو له تور نوملړ څخه د طالب چارواکو لرې کول د تړون یو له مهمو ټکو څخه و، چې تر اوسه نه دی پلي شوی.

نوموړي د تړون پټو مادو ته په اشارې وویل: «هېڅ پټې مادې نشته، ټول مواد له رسنیو سره شریک شوي دي.»

امریکا طالبان د دوحې تړون د مکلفیتونو په نه مراعات تورن کړي دي؛ بل خوا بیا طالبان هم امریکا تورنوي، چې د تړون څخه یې سرغړونې کړي.

تر دې وړاندې د طالبانو ویاند ویلي وو، چې د دوحې تړون په یوه ځانګړي پړاو پورې محدود و او نور د ډلې د عمل بنسټ نه ګڼل کېږي.

د دوحې په تړون کې دواړو خواوو ژمنې کړې وې.

امریکا ژمنه کړې وه، چې خپل ځواکونه به له یو ځانګړي مهال وېش سره سم له افغانستان څخه باسي او طالبانو هم منلې وه، چې د افغانستان خاوره به د سیمې او نړۍ د هېوادونو پر ضد نه کارول کېږي او دغه هېواد به بیا د ترهګرۍ پناه ځای نه ګرځي.

طالبانو د سیاسي او ټولنیزو غورځنګونو او ډلو سره د افغانانو ترمنځ خبرو اترو ته هم ژمنه کړې وه.

د شنونکو په باور د امریکایي ځواکونو له وتلو پرته د همدې تړون نورې مادې نه دي پلي شوي.

دغه څرګندونې تر هغه وروسته کېږي، چې طالبانو په تېرو څو ورځو کې لسګونه ښځې او نجونې د کابل په بېلابېلو سیمو کې نیولې دي.

د ازادۍ جبهې د سیاسي کمېټې مشر داوود ناجي پر خپلې اېکس پاڼې لیکلي: «طالب دوښمن دی، خو ان په دوښمنۍ کې هم ډېر کوچنی او حقير دی.»

هغه د طالبانو له خوا د ښځو او نجونو نیونې ته په اشارې زياته کړې: «هغه کسان چې د طالبانو د دې چلند پر وړاندې چوپ پاتې کېږي، د دوی په جنایت کې شریک دي.»

ناجي ټینګار کړی، چې د طالبانو کړنې د خلکو د زغم له حد څخه اوښتي دي.

نوموړي د پوښتنې په ډول ویلي: «ایا اوس د دې وخت نه دی راغلی، چې له ځانه وپوښتو چې دا زغم په کومه بیه؟ تر کله؟ تر کومه ځایه؟ د طالبانو پر وړاندې د زغم او شاتګ وروستۍ مرحله چېرې ده؟»

هغه زیاته کړې، چې طالبانو د خلکو د انساني وقار په نقض کولو سره ټول انساني، مذهبي، د عرف او دودیز حدودو څخه تېر شوي دي.

د ملي مقاومت جبهې د بهرنیو اړیکو مشر علي میثم نظري هم د ښځو او نجونو د نیولو په اړه غبرګون ښودلی دی.

هغه د طالبانو دغه کړنه «کرکجن» وباله او زياته یې کړه: «دا یوازې د هغه ظلم یوه کوچنۍ برخه ده چې پر افغان ښځو تېره شوې ده.»

نظري د کډوالو د جبري اېستلو او په افغانستان کې د بشري ناورين په اړه ویلي، چې د سیمې او نړۍ هېوادونه د اوسني وضعیت د اصلي لامل په اړه بې پروا دي.

د هغه په وینا، د دې وضعیت ریښه هغه ډله ده چې په سیستماتیک ډول د هېواد نیمایي نفوس له پامه غورځوي، ځوروي يې او ترور کوي يې.

هغه ټینګار وکړ، تر هغو چې افغانستان د طالبانو له «اشغال» څخه خلاص نه شي د دې هېواد ښځې به لا هم د امنیت او ښه ژوند په تمه بهرنيو هېوادونو ته مخه کوي.