فراه کې طالبان وايي، د ږیرې خرېیل د ښځې او نارینه ترمنځ توپیر ختموي

نوموړي دغه څرګندونې د پنج‌شنبې په ورځ د (زمري ۹مه) په لوګر کې د ۳۷۳مېلیونه ډالرو په ارزښت د برېښنا یوې پروژې په پرانېست غونډه کې کړې دي.

هغه زیاته کړې، چې په افغانستان کې د برېښنا په برخه کې د پانګونې لپاره وړ اسانتیاوې او فرصتونه هم برابر دي.

هغه وویل: «برېښنا د ژوند اساسي اړتیا ده، د اقتصادي پرمختګ په برخه کې د نړۍ له کاروانه د شاته پاتې کېدو لوی لامل د کافي برېښنا نشتوالی دی».

طالبانو د برېښنا شرکت مشر ډاکټر عبدالباري عمر په دغو مراستو کې د خپلې وینا پر مهال ادعا کړې، چې افغانستان کې یې د ۶۹مېلیونه ډالرو په ارزښت د تولیدي برېښنا پروژې روانې دي.

د هغه په خبره؛ په هېواد کې د بې روزګارۍ مساله پخوانۍ ریښې لري او طالبان د کاري فرصتونو رامنځته کېدو ته ژمن دي.

نوموړی داسې مهال دغه خبره کوي، چې د طالبانو په واکمنېدو سره سلګونه زره افغانانو دندې او روزګارونه له لاسه ورکړي یا هم همدې ډلې له دندو ګوښه کړي دي. په تېرو څلورو کلونو کې مېلیونونه افغانان ایران او پاکستان ته د مزدورۍ لپاره تللي او په هېواد کې د بې روزګارۍ پراخېدو له امله هره ورځ خلک کډوالۍ ته اړ کېږي.

تازه د قطر له لوري د ۲زره کارګرو د منلو له اعلان سره سم د نوم‌لیکنې په مرکزونو لسګونه زره کسانو ګڼه ګوڼه جوړه کړې. له دې دا ښکاري، چې خلک په افغانستان کې د روزګار د نشتوالي له امله چمتو دي؛ څو بهرنیو هېوادونو ته سفرونه وکړي.

د بشري حقونو نړۍوالو سازمانونو هم خبرداری ورکړی، چې په افغانستان کې د کاري فرصتونو د نشتوالي له امله لوږه، بې وزلي، اقتصادي ستونزې او له هېواده وتل ډېر شوي دي.

ښاغلي عثماني د طالبانو له لوري د نشه‌يي توکو پر خلاف مبارزه، د امنیت ټینګښت، د کرنیزو پروګرامونو پلي‌ کول او د بزګرانو ملاتړ مهم بللي او له نړۍوالې ټولنې یې د بدیل معیشت په برخه کې د عملي مرستو غوښتنه کړې ده.

هغه همداراز اندونیزیا ته د افغاني مېوو د صادراتو د اسانتیا او د اندونیزیایي پانګه‌والو د جذب غوښتنه هم کړې ده.

په کابل کې د اندونیزیا شارژدافیر نندا ایوالیست ژمنه کړې، چې د افغانستان د کرنیزو محصولاتو د صادراتو لپاره به له خپل حکومت او پانګه‌والو سره همغږي وکړي.

د چهارشنبې په ورځ د (زمري ۸مه) د طالبانو د یاد ریاست مشر مولوي محمد شیرین حقاني زیاته کړې، چې له دې پلور څخه دوی ۱۶مېلیونه عواید ترلاسه کړي دي. د ګران بیه ډبرو یو شمېر کاروباریان بیا نیوکه کوي، چې بهرنیو هېوادونو ته د صارداتو په برخه کې له ستونزو سره مخ دي.

د عبدالعظیم په نوم یو سوداګر چې کونړ کې یې د ګراان بیه ډبرو په بولۍ کې ګډون کړی و، وايي: «بهرنیو هېوادونو ته چې انتقال اسان شي؛ نو دا روزګار به لا پراخ شي».

کونړ د بیروج ډبرو له کبله خورا مشهور دی او نیوکې دا دي، چې هلته دغه کانونه په خورا نامسلکي او خپلسري توګه کېندل کېږي.

راپورونو څرګنده کړې، چې په کونړ کې یو شمېر ځايي طالب قوماندانان پرته له رسمي قراردادونو کانونه کېندي او ان د دغو کېندنو ډول هم مسلکي نه دی چې په راتلونکي کې د کانونو لپاره ګواښ هم دی.

هم‌مهاله نیوکې دا دي، چې طالبانو د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې پرته له کوم قانوني پروسیجره د کانونو قراردادونو کړي او اوږدمهاله اغېزې یې په پام کې نه دي نیولې؛ بلکې د خپلو عوایدو لوړېدو او لنډ مهاله ګټو لپاره یې د کاني زېرمو راتلونکی له ګواښ سره مخ کړی.

نړۍوالو رسنیو هم اندېښنې ښوولې، چې د افغانستان کانونو سره نامسلکي چلند کېږی او په شویو قراردادونو کې تخنیکي مسایل په پام کې نه دي نیول شوي. د کانونو بهیر له فساده هم خالي نه دی او طالبانو هغو کسانو ته قراردادونه ورکړي، چې د دوی د کورنیو غړي ورسره شریک دي یا یې هم خپله د استخراج لپاره ورته شرکتونه جوړ کړي.

د طالبانو د کانونو او پټرولیم پر پخواني وزیر شهاب الدین دلاور هم دا تور دی، چې د هغه په ګډون یې د کورنۍ غړو د کانونو په یو شمېر قراردادونو کې پراخې درغلۍ او فساد کړی دی.

نوموړې د دغه سفر پر مهال د عامې روغتیا اړوند لابراتوار سره ۷مېلیونه یورو مرسته هم اعلان کړې.

د چهارشنبې په ورځ د (زمري ۸مه) د یاد ولایت رسنیز دفتر په خبرپانه کې راغلي، چې د اروپايي ټولنې د معلوماتو له مخې؛ په ۲۸ ولایتونو کې اوس‌مهال د دوی په مالي ملاتړ روغتیایي خدمتونه هم وړاندې کېږي. بوسکوویچ ویلي، چې دغه خدمتونه اړمنو وګړو ته وړاندې کېږي او د لا پراختیا لپاره یې هم ژمن دي.

په یاده ناسته کې د طالبانو او د اروپايي ټولنې ترمنځ له ګاونډیو هېوادونو څخه د ستنېدونکو کډوالو په تړاو هم خبرې شوې دي او بوسکوویچ ډاډ ورکړی، چې په دې برخه کې به هم له طالبانو سره خپلو ځانګړو همکاریو ته دوام ورکړي.

نوموړې زیاته کړې، چې د سرپناه، روغتیا، زده‌کړو او نوور بنسټیزو خدمتونو په برخو کې به راستنېدونکو ته خدمتونه وړاندې کړي.

په خوست کې د‌ طالبانو والي عبدالقیوم روحاني د اروپايي ټولنې مرستې ستایلې دي او له اغلې بوسکوویچ یې غوښتي، چې د بشري مرستو په برخو کې خپلې همکارۍ لا پراخې کړي. د هغه په خبره؛ یاد ولایت کې د مرستندویه ادارو د فعالیت لپاره په ښه شان زمینه برابره ده.

د طالبانو په واکمنۍ کې افغانستان له سختې لوږې، انساني ناورین، فقر،‌ اقتصادي زوال او نړۍوالې انزوا سره مخ دی.

پرته له روسیې د نړۍ هېڅ هېواد له طالبانو سره رسمي تعامل نه‌لري او یو شمېر هېوادونه د خپلې مجبورۍ له امله ورسره اړیکې پالي. پر کابل د دغې واکمنې ډلې د بیان پر ازادۍ، ښځو، نجونو، ډیموکراټیکو او بشري ارزښتونو ته د نه درناوي له کبله خپل نړۍوال باور بایللی او ان نړۍوالو مرستندویه ادارو هم په کابل کې خپل دفترونه تړلي دي.

د پنجشنبې په ورځ د (چنګاښ ۹مه)‌ د یاد سازمان په خبرپاڼه کې راغلي: «امریکا باید له هغو کسانو سره په ککله ودرېږي، چې د ازادۍ، ترهګرۍ ضد، سختدریځۍ او جرمونو خلاف یې ورسره یو ځای مبارزه کړې». همدا راز زیاته شوې، چې په افغانستان کې انساني وضعیت ورځ تر بلې خرابېدونکی دی او د دغو کډوالو ستنول له کړاوونو خالي چاره نه ده.

د بې ځایه کېدونکو نړۍوال سازمان همدا راز اندېښنه ښوولې، چې د طالبانو په واکمنۍ کې پر خلکو فشارونه، وېره، سېسټماټیک محدودیتونه او د نجونو په ګډون پر ښځو بندیزونه ورځ تر بلې پراخېدونکي دي.

خبرپانه وړاندې کاږي: «ترهګري، فساد او جرمونه پرته له حساب ورکونې پراخ شوي دي».

ویل شوي، چې د افغانانو جبري ستنول نه یوازې بې رحمه کړنه ده؛ بلکې له نړۍوالو قوانینو څخه هم ښکاره سرغړونه ده او د هغوی ژوند له ګواښ سره مخ کولای شي.

یاد سازمان په داسې حال کې دغه اندېښنه څرګندوي، چې ټرمپ په امریکا کې د لنډمهالې مېشتېدنې اړوند د افغانانو د پناه غوښتنې لیکونه او اسناد لغوه کړي دي.

هغه خبرداری ورکړی، چې افغانان باید ژر تر ژره له دغه هېواده ووځي؛ خو د بشري حقونو یو شمېر سازمانونو او امریکایي سناتورانو د ټرمپ دغه پرېکړه نه یوازې غندلې؛ بلکې ننګوولې یې هم ده.

د دې تر څنګ ډونالډ ټرمپ د کډوالۍ پروګرامونه هم په بشپړه توګه د یو فرمان په لړ کې بند کړي، چې له امله یې د امریکایي ځواکونو او ادارو ۲۰۰زره افغان کارکوونکي له سخت ګواښ سره مخ دي. په همدې لړ کې یې ډېر شمېر په افغانستان او پاکستان کې اوسېږي؛ خو کم شمېر یې بیا په متحده عربي اماراتو کې د امریکایي ځواکونو د پنډغالو دننه بند پاتې دي.