نن د پاکستان ځايي چارواکو ویلي چې د بلوچستان په مستونګ ولسوالۍ کې روانه اونۍ کې دوه ځله د اورګاډي پر پټلۍ د چاودنې له امله د جعفر ایکسپریس شپږ ډبې (بوګې) له پټلۍ وتلې دي. تر اوسه په دې چاودنو کې د مرګ ژوبلې په اړه راپورونه نه دي ورکړل شوي.
د پاکستان ډان ورځپاڼې د خبر له مخې پیښه د مستونګ دشت تحصیل سپیزند تمځي سره نږدې هغه مهال رامنځته شوه چې یو ریل ګاډی له کویټې نه د پېښور تمځي ته روان و. په اورګاډي کې ۳۵۰ مسافر سپاره وو.
د یوه ځايي اوسېدونکي په وینا، د پاکستان امنيتي ځواکونه او د ژغورنې ډلې د پېښې په اړه له خبرېدو سره سم سيمې ته ورسېدل، او د سيمې له محاصرې وروسته يې د پلټنې عمليات پيل کړل.
تر اوسه کومې وسله والې ډلې ددې بریدونو مسوولیت نه دی منلی خو له دې وړاندې ورته بریدونه د بلوچو بېلتون غوښتونکو ډلو له خوا ترسره شوي دي.
په پاکستان کې مېشت افغانان وایي، پاکستاني پولیس هغه لیکونه نه مني چې ځینو سفارتونو افغان کېس لرونکو ته ورکړي دي. په دغه لیکونو کې د پاکستان له حکومت غوښتنه شوې، چې د ورکړل شوي ډاډ له مخې دې افغان کېس لرونکو ته د اوسېدو زمینه برابره کړي.
ځینې افغان کېس لرونکي بیا وايي، چې له دغو لیکونو سره، سره پولیسو نیولي دي. په اسلام اباد کې مېشته یوه افغانه شبانه «مستعارنوم» چې خپله هم د امریکا او فرانسې کېسونه لري وايي، پولیس د امریکا او جرمني پرته د نورو سفارتونو لیکونه نه مني.
نوموړې وايي، تازه د پولیسو لهخوا د ویزې د نه لرلو په تور نیول شوې وه؛ خو د امریکا سفارت او بهرنیو چارو وزارت د لیک په ښودلو پولیسو له دوو ورځو وروسته خوشې کړې ده.
د نوموړې په خبره:« پولیس یوه اوونۍ مخکې کورته راغلل، ویزه یې رانه وغوښته ما ورته وویل چې اوس خو له ټولو سره ویزې نشته؛ خو د فرانسې او امریکا سفارت لېټر لرم. خو زه یې ونیولم، چې موږ ستا لیټرې ګورو او ویریفېکشن یې کوو؛ خو د فرانسې هغه نه منو.»
اغلې شبانه زیاتوي، پولیسو د دې په ګډون د ډېرو هغه کسانو چې د فرانسې او نورو هېوادونو کېسونه یې لرل او لیکونه ورسره وو؛ د هغوی لیکونه ونه منل او ځینې ان د ډیپورټ نوملړ کې اضافه شول.
په اسلاماباد کې مېشت هغه افغانان چې د فرانسې کېسونه لري د فرانسې سفارت له لوري ورته داسې یو لیک ورکول کېږي، «په اسلاماباد کې د فرانسې سفارت دغه کسان چې په دغه لیک کې یې نومونه او د پاسپورټ نمبرونه ذکر شوي او افغانان دي دا مني، چې دوی د بشردوستانه اوږدمهاله ویزو لپاره غوښتنه کړې ده، د دوی مرکې شوې دي او چارې یې تر پروسس لاندې دي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت له لوري دا ډاډ ورکړل شوی، چې دغه کسان به په قانوني توګه په پاکستان کې د دوی د کارونو د پروسس او فرانسې ته ترتخیلې پاتې کېږي.»
فرانسې ته ورته د اروپايي ټولنې نورو هېوادونو او ځیني هغه هېوادونه چې افغان پناه غوښتونکي مني، دغه ډول لیکونه خپل کېس لرونکو ته ورکړي دي.
که څه هم په دې اړه کره شمېرې نشته، چې څومره افغانان په پاکستان کې نورو هېوادونه ته کېسونه لري؛ خو د ځینو راپورونو له مخې شمېر یې زرګونو ته رسېږي.
په ورته وخت کې په اسلاماباد کې مېشت یو بل مدني فعال ثناءالله رحیمي « مستعارنوم» هم د ورته ستونزې په شریکولو سره وايي، هره ورځ د افغان کډوالو په اړه د پاکستان حکومت دریځ بدلېږي. نوموړی وايي، میاشت وړاندې یې ځینې ملګري پولیسو نیولي وو چې د فرانسې په لیکونو یې راخوشې کړل؛ خو اوس بیا دغه لیکونه نه مني.
په پاکستان کې ډېرې هغه افغان کډوال چې نورو هېوادونو ته کېسونه لري په ویزو راغلي؛ خو له شاوخوا یوې میاشتې راهیسې یې د ویزو د تمدید لړۍ درېدلې ده.
د روان میلادي کال له پیله د پاکستان حکومت دلته د مېشتو افغان کډوالو لپاره د ویزو د تمدید موده یوې میاشتې ته راکمه کړې، چې د تمدید د لړۍ له بندېدو وروسته د ګڼو افغانانو د ویزو موده ختمه شوې ده. په ورته وخت کې په وروستیو څو ورځو کې د اسلاماباد په افغان مېشتو ښارګوټو او سیمو کې د پولیسو د نیولو لړۍ هم چټکه شوې ده.
د دغه لړۍ په دوام د ځینو مدني فعالانو او خبریالانو د نیولو په اړه هم خبرونه خپاره شوي دي.
د پاکستان پوځ د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې افغانستان ته څېرمه د بلوچستان ایالت د ژوب ولسوالۍ د سمبازه په سیمه کې د وسله والو پر پټنځایونو د عملیاتو پرمهال د وژل شویو وسلهوالو شمېر ۴۷ کسانو ته رسېدلی دی.
د پاکستان پوځ د عامه اړیکو ادارې له خوا په خپره شوې خبرپاڼه کې ویل شوي، چې تېره ورځ یې د عملیاتو پرمهال په سمبازه سیمه کې ۳۳ وسله وال وژلي وو او د یادو عملیاتو په دوام یې ۱۴ نور وسلهوال هم وژلي دي.
په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې په سیمه کې یې یو شمېر وسلې او مهمات هم نیولي دي.
د پاکستان پوځ د یادو عملیاتو پرمهال خپل لورې ته د اوښتي زیان په اړه کومه څرګندونه نه ده کړې، خو وژل شوي وسله وال یې “د هند نیابتي ډله او خوارج” بللي دي.
پر همدغه مهال د پاکستان د کورنیو چارو وزیر محسن نقوي د بلوچستان په ژوب ولسوالۍ کې د وسلهوالو پر ضد د پاکستان د پوځ د عملیاتو ستاینه کړي ده.
د پاکستان د پلازمینې اسلاماباد په افغان مېشتو ښارګوټو کې د پولیسو له لوري د افغانانو د نیولو لړۍ بیا زور اخیستی. دې سره جوخت په اسلاماباد کې افغان کډوال شکایت کوي، چې اوسمهال په دغه ښار کې د افغانانو نیونه پولیسو ته د عاید سرچینه ګرځېدلې.
په اسلاماباد کې مېشتو ځینو افغان کډوالو له افغانستان انټرنشل – پښتو سره په خبرو کې ویلي، چې پولیس د جمعې په ورځ (د زمري ۱۷مه) لسګونه کسان نیولي دي.
په ګلبرګ ګرین ښارګوټي مېشت افغان ثناءالله «مستعار نوم» وايي، د پولیسو له ډاره د جمعې لمانځه ته نه و تللی. هغه وایي:« د جمعې لمانځه ته په تیارۍ بوخت وم، چې ملګري راته زنګ وواهه چې د جومات خوا ته پولیس راغلي؛ مه راځه چې خلک بیايي.»
د ثناءالله د معلوماتو له مخې؛ پولیسو له دغه ځایه یوازې د جمعې په ورځ تر ۱۵ ډېر کسان نیولي دي.
د بارهکو په نامه په یوې بلې افغان مېشتې سیمه کې فرشته «مستعار نوم» وايي، اوس پولیس پوهېږي چې ګڼ افغانان ویزې نهلري او د نیولو لړۍ یې پراخه کړې ده. نوموړې وايي، د پولیسو له وېرې له خپلې وړې لور سره ټوله ورځ او ان ځینې شپې په پارکونو کې تېروي.
هغه زیاتوي:« د پاکستان په دې ګرمۍ کې مې لور راسره وي؛ کله په یوه پارک او کله په بل پارک سر یم، چې کور کې کېنم نو دوی به دې سرته ولاړ وي.»
له بل پلوه د اسلاماباد په «بي۱۷» ښارګوټي کې هم پولیسو ځینې کسان نیولي دي. په دغه سیمه کې مېشت افغان کډال ابراهیم وايي، د پاکستان حکومت له یوې خوا د ویزو د تمدید لړۍ درولې او ورسره هممهاله یې د نیولو لړۍ چټکه کړې ده.
هغه وایي:« ویزه نه راکوي، افغانستان ته بېرته نه شو تلای او په کوم سفارت چې مو انټریو ورکړې د هغوی راکړل شوی سند هم نه مني. نپوهېږم بیخي لالهانده یو او لاره رانه ورکه ده، چې څه وکړو؟»
په ورته وخت کې په دغه ښارګوټي کې د بصیر «مستعار نوم» په نوم مېشت یو افغان ادعا کړې، چې اوس د افغانانو نیونه پولیسو ته یو کاروبار او د عاید سرچینه ګرځېدلې ده. نوموړی وايي، پولیس هره ورځ افغانان نیسي؛ له ځینو ډېرې او له ځینو کمې پیسې اخلي او بیا یې بېرته خوشې کوي.
په اسلاماباد کې رسمي سرچینو تراوسه د دغه نیونو او د افغانانو د کړاو په اړه څه نهدي ویلي.
په پاکستان کې مېشت هغه افغانان چې په ویزو راغلي او ډېری یې نورو هېوادونو ته د تګ په تمه دي وايي، د پاکستان حکومت له تېرې یوې میاشتې راهیسې د ویزو د تمدید لړۍ درولې ده.
د پاکستان حکومت تازه په دغه هېواد کې مېشتو ۱.۴ مېلیونه هغو افغان کډوالو ته چې د پي او ار کارتونه لري خبرداری ورکړی، چې د روانې اګسټ میاشتې تر وروستۍ نېټې دې له دغه هېواده ووځي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د طالبانو د اوبو او برېښنا وزیر عبداللطیف منصور د وروستیو څرګندونو په اړه وايي، چې اسلاماباد په افغانستان کې د یوه پیاوړي حکومت غوښتونکی دی او په دې تړاو منفي څرګندونې بېبنسټه دي.
د دغه وزارت ویاند شفقت علي خان پرون جمعه (د زمري ۱۷مه) په اونیزه خبري غونډه کې د طالب وزیر وروستیو څرګندونو ته په اشارې سره ویلي، چې پاکستان یو سولهییز او باثباته افغانستان غواړي.
د طالبانو د اوبو او برېښنا وزیر عبداللطیف منصور تېره ورځ ویلي و، دوی دا درک کړې چې پاکستان په افغانستان کې پیاوړی مرکزي حکومت نه غواړي او د دغه هېواد لپاره د طالب او مجاهد تر منځ هېڅ توپیر نشته.
د هغه په وینا؛ پاکستان له هر هغه حکومت څخه وېره لري، چې د افغانستان خپلواکي او پر ځان بسیاينه ټینګه کړي.
نوموړي زیاته کړې وه، پاکستان فکر کوي چې د شخړو او کړکېچونو په پارولو سره به افغانستان کې خپلې سیاسي او اقتصادي موخې ترلاسه کړي.
هاخوا بیا شفقت علي خان په خیبر پښتونخوا کې وروستیو نا امنیو ته په اشارې سره ویلي، چې دوی په وار، وار له طالب لوري سره په افغانستان کې د پلانېدونکو ورانکاره فعالیتونو په اړه خبرې کړې او باید دغه موضوع جدي وګڼل شي.
خو د طالبانو دغه وزیر بیا وړاندې د اسلاماباد دغه تورونه رد کړي وو، چې ګوندې د پاکستاني طالبانو تحریک (ټيټيپي) غړي په افغانستان کې پناه ځایونه لري. هغه ټینګار کړی و، چې د دوی د بیا ځل واکمنۍ له پیل راهیسې «ټيټيپي» په افغانستان کې هېڅ پټنځای نه دی جوړ کړی.
د پاکستان بهرنیو چارو وزارت ویاند «شفقت علي خان» وایي چې اسلام اباد ته د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي د سفر پر نېټې لا تراوسه هوکړه نده شوې، خو کار پرې روان دی.
ټاکل شوې وه د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر د «زمري پر ۱۳مه» په یوه ۳ ورځني سفر پاکستان ته ولاړ شي، خو دغه سفر لا تراوسه ځنډېدلی دی.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند شفقت علي خان د جمعې په ورځ د (زمري په ۱۷مه) په اونیزه غونډه کې د یوې پوښتنې په ځواب کې، چې ایا ملګرو ملتونو اسلام اباد ته د امیرخان متقي د سفر په تړاو د پاکستان غوښتنه رد کړې وویل، د امیرخان متقي د سفر د لغوه کېدو او یا هم ځنډول کېدو په تړاو هېڅ پوښتنه نه رامنځته کېږي، ځکه لا تر اوسه په رسمي توګه د سفر پر نېټې توافق نه دی شوی خو کار پرې روان دی.
شفقت علي خان سره له دې چې د ملګرو ملتونو له لوري امیرخان متقي ته د سفر د محوز د ورکړې د څرنګوالي په تړاو په روښانه ټکو څه ونه ویل خو دومره یې په ډاګه کړه، چې د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت له خوا د امیرخان متقي د سفر د نېټې په تړاو رسمي اعلان نه دی شوی، نو په دې سره د سفر د ځنډېدو مساله هم نه رامنځته کېږي.
نوموړي زیاته کړه، «د سفر د نېټو پر موضوع لا هم کار روان دی، د افغان بهرنیو چارو وزیر د سفر د ځنډ موضوع چې مطرح شوې، باید ووایم، کله چې موږ د لوړپوړو چارواکو سفرونه پلان کوو، نو لومړی یوه ابتدایي نېټه ټاکل کېږي تر هغو چې دواړه هېوادونه پرې موافقه ونکړي، کوم رسمي اعلان نه کېږي. په دې اړه د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت له خوا کوم رسمي اعلان نه و شوی، نو د سفر د ځنډ خبره هم نه مطرح کېږي.»
تر دې مخکې د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت اړوند یوې سرچینې د تېرې یکشنبې په ورځ افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې پاکستان ته د امیرخان متقي سفر د تخنیکي ستونزو له امله ځنډول شوی، خو د دغو ستونزو په اړه یې نور وضاحت نه وو ورکړی.
تر دې وروسته بیا داسې راپورونه خپاره شول چې پاکستان ته د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر سفر د ملګرو ملتونو د بندیزونو کمېټې د معافیت د نشتوالي له امله ځنډېدلی دی.
دا معافیت معمولا کوربه هېواد وړاندیز کوي، خو داسې ښکاري چې پاکستان د متقي د سفر معافیت په ترلاسه کولو نه دی بریالی شوی.
د افغانستان انټرنشنل موندنې ښيي چې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د ۱۹۸۸ بندیزونو کمېټې تر اوسه پاکستان ته د سفر په تړاو د امیرخان متقي نوم د سفر د معافیت لرونکو کسانو په لېست کې نه دی شامل کړی.
د طالبانو هغه چارواکي چې د بندیزونو په نوملړ کې شامل دي، د ملګرو ملتونو د اصولو له مخې نشي کولای له معافیت پرته بهر ته سفر وکړي. دا معافیت یوازې د ملګرو ملتونو د بندیزونو کمېټې له تایید وروسته او د مشخصو موخو لکه رسمي ناستو، سولې خبرو یا عاجلو درملنو لپاره ورکول کېږي.