په پکتیا کې پخواني افغان نظامیان وايي چې طالبان یې په زور له خپلو کورونو باسي

ښاغلي اتمر (افغانستان تر څلور کلنې جبري کډوالۍ وروسته) کنفرانس ته په انلاین وینا کې وویل:« د افغان کډوالو شړل نه یوازې دا چې د بشري حقونو نقض او بې عدالتي ده؛ بلکې په راتلونکې کې افغانستان بې‌ثباته کولای شي.»

د هغه په وینا؛ په افغانستان کې ژوند کول سخت شوی، اقتصاد خراب دی، خلکو ته بنسټیز حقونه نه ورکول کېږي، د امریکا بشري مرستې بندې دي او کورنۍ پانګونه هم نشته.

هغه زیاته کړې، کله چې افغانان په داسې شرایطو کې افغانستان ته په زور شړل کېږي؛ نو ژوند، انساني کرامت او حقونه یې له ګواښ سره مخ کېږي.

ښاغلي اتمر طالبان د خلکو په اړه په بې‌غورۍ تورن کړي او ویلي یې دي:« طالبان نور په هره برخه کې پيسې لګوي؛ خو د خلکو د هوساینې لپاره یې نه لګوي.»

د هغه په وینا؛ طالبانو یوازې پر مدرسو پانګونه کړې ده، حال دا چې په هېواد کې نهیلي او بې‌کاري ډېره ده، نوي راستانه شوي افغانان مدرسو ته جذبېږي او په مدرسو کې له کرکې پرته هغوی ته بل څه نه ور زده کېږي.

امرالله صالح ادعا کړې، چې تر سلو زرو ډېرې بېلابېلې وسلې پاکستان ته قاچاق شوې او یا هلته پلورل شوې دي.

ښاغلي صالح پوښتنه کړې، چې د پاکستاني طالبانو شمېر شپږ زره اټکل شوی؛ خو پوښتنه دا ده چې د ناټو پر معیار برابرې پاتې زرګونه وسلې چېرې ځي؟

د امرالله صالح زرغون بهیر هم پرون په دې اړه پر اېکس پاڼه ورته څرګندونې کړې دي. زرغون بهیر لیکلي، د دوحې د تړون په ضمیمه کې لیکل شوي چې د وسلو د قاچاقو مخنیوی د طالبانو د دفاع وزارت دنده ده؛ خو اوس داسې برېښي چې دغه وزارت په دې برخه کې ناکامه شوی دی.

زرغون بهیر ادعا کوي، چې تر اوسه له سلو زرو ډېرې بېلابېلې وسلې پاکستان ته وړل شوې او دوی یې اسناد هم لري.

د تېر جمهوریت تر ړنګېدو وروسته له افغانستانه پاکستان ته د وسلو قاچاق نوې خبره نه‌ده؛ بلکې په دې اړه څو راپورونه خپاره شوي دي.

د روان لمریز کال (د روي په ۲۵مه نېټه) واشنګټن پوسټ یو څېړنیز راپور خپور کړ. په دې راپور کې راغلي، ۶۳ میله پرمختللې امریکایي وسلې چې په افغانستان کې پاتې شوې وې؛ د پاکستاني وسله‌والو لاس ته لوېدلې دي او په وژونکو ترهګریزو بریدونو کې ترې کار اخیستل کېږي. دغه امریکایي وسلې په تور بازار کې پلورل شوې، چې اوس پاکستاني طالبان، بلوڅ بېلتونپال او نورې وسله‌والې ډلې کار ترې اخلي.

افغانستان هم په نړۍ کې د هغو هېوادونو په کتار کې راځي، چې ډېری اوسېدونکي یې ځوانان دي.

د کابل ښار اوسېدونکی محمد عارف وايي، په افغانستان کې د ځوانانو لپاره د کار او پرمختګ اسانتیاوې په نشت حساب دي. هغه وایي:« ځوانان زموږ په هېواد کې د ټولنې د ملا تیر حیثیت لري؛ که دوی ته پاملرنه ونشي او ستونزې یې حل نه شي، فکر نه کوم چې ټولنه دې پرمختګ وکړای شي.»

بې وزلي، فقر، د کاري فرصتونو نشتوالی او د ځوانو نجونو پر وړاندې د زده‌کړو د دروازو تړل پاتې کېدل؛ په افغانستان کې د ځوانانو پر وړاندې لویې ننګوونې بلل کېږي.

خو دغه ورځ بیا هر کال د نړۍ په نورو هېوادونو کې نمانځل کېږي او د دغه ورځې سږنی شعار «د تل پاتو موخو لپاره د ځوانانو هڅې» دی.

یاده ورځ د یونسکو سازمان له لوري په ۱۹۹۹کال کې تایید او د لومړي ځل لپاره ۲۰۰۰ کال کې ونمانځل شوه. د ملګرو ملتونو له معیار سره سم؛ ځوانان هغه کسان دي، چې عمرونه یې د ۱۵ او ۲۴ کلونو تر منځ وي.

د ایران «شرق» ورځپاڼې د راپور له مخې؛ مجید پارسا ویلي، دا پرېکړه د ایران د کورنیو چارو وزارت د لارښوونې پر بنسټ شوې چې پر ټولو دولتي او نادولتي ښوونځيو به عملي کېږي.

ورځپاڼې لیکلي، چې دا پرېکړه به د روان کال د وږي تر میاشتې پورې عملي شي.

د رسمي شمېرو له مخې؛ تېر کال شاوخوا ۶۰زره افغان ماشومانو د تهران په ښوونځیو کې زده‌کړې کولې، خو اوس یوازې هغه ماشومان د نوم لیکنې حق لري، چې تایید شوي اسناد ولري.

ښاغلی پارسا وايي، د دې حکم له مخې به د تهران په ښوونځیو کې د زده‌کوونکو شمېر کم شي او په ټولګیو کې به د زده‌کوونکو شمېر هم لږ شي.
ایران وايي، په تېرو څلورو میاشتو کې یې له دغه هېواده تر یو مېلیون ډېر افغانان اېستلي دي. نړۍوالو بشري بنسټونو بیا راپور ورکړی، چې د دغه اېستل شویو کډوالو لویه برخه ماشومان جوړوي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ اعلان کړی، چې (د زمري په ۲۴مه نېټه) به په الاسکا ایالت کې د روسیې له ولسمشر ولادیمیر پوتین سره وویني. د پوتین یوه سلاکار هم دغه لیدنه تایید کړې او ویلي یې دي، چې پوتین او ټرمپ به په دې غونډه کې د اوکراین اوږمهاله کړکېچ او سوله‌يیز حل په اړه خبرې وکړي.

د امریکا د ملي امنیت پخواني سلاکار جان بولټن د شنبې په ورځ له سي‌اېن‌اېن سره په مرکه کې وویل، چې دغه غونډه د روسانو لپاره ستره بریا ده. هغه زیاته کړه: «دا غونډه کټ مټ هغه یاد راتازه کوي، لکه ټرمپ چې طالبان ډېويډ کمپ ته وربللي وو.»

ټرمپ د خپلې ولسمشرۍ په لومړۍ دوره کې په پټه طالبانو ته بلنه ورکړې وه، چې ډېوېډ کمپ ته ورشي او هلته له افغانستان څخه د امریکایي ځواکونو د وتلو او د سولې تړون په اړه له افغان حکومت سره خبرې وکړي.

خو دغې پرېکړې د ټرمپ د ټیم ترمنځ اختلاف رامنځته کړل او وروسته بیا ټرمپ دغه پلان لغوه کړ او ویې ویل، چې له طالبانو سره خبرې نه کوي؛ ځکه چې هغوی تازه یو امریکايي عسکر وژلی دی.

د ټرمپ دغه پرېکړه چې طالبان یې ډېوېډ کمپ ته وربللي وو، د جمهوري‌پالو او ډیموکراټانو له سخت غبرګون سره مخ شوه؛ نیوکه کوونکو د ټرمپ دغه اقدام په امریکا کې د ترهګرو لپاره مېلمستیا ته ورته وباله.