د ځوانانو نړۍواله ورځ؛ د افغان ځوانانو لپاره د کار او پرمختګ اسانتیاوې په نشت حساب دي

د ایران «شرق» ورځپاڼې د راپور له مخې؛ مجید پارسا ویلي، دا پرېکړه د ایران د کورنیو چارو وزارت د لارښوونې پر بنسټ شوې چې پر ټولو دولتي او نادولتي ښوونځيو به عملي کېږي.

ورځپاڼې لیکلي، چې دا پرېکړه به د روان کال د وږي تر میاشتې پورې عملي شي.

د رسمي شمېرو له مخې؛ تېر کال شاوخوا ۶۰زره افغان ماشومانو د تهران په ښوونځیو کې زده‌کړې کولې، خو اوس یوازې هغه ماشومان د نوم لیکنې حق لري، چې تایید شوي اسناد ولري.

ښاغلی پارسا وايي، د دې حکم له مخې به د تهران په ښوونځیو کې د زده‌کوونکو شمېر کم شي او په ټولګیو کې به د زده‌کوونکو شمېر هم لږ شي.
ایران وايي، په تېرو څلورو میاشتو کې یې له دغه هېواده تر یو مېلیون ډېر افغانان اېستلي دي. نړۍوالو بشري بنسټونو بیا راپور ورکړی، چې د دغه اېستل شویو کډوالو لویه برخه ماشومان جوړوي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ اعلان کړی، چې (د زمري په ۲۴مه نېټه) به په الاسکا ایالت کې د روسیې له ولسمشر ولادیمیر پوتین سره وویني. د پوتین یوه سلاکار هم دغه لیدنه تایید کړې او ویلي یې دي، چې پوتین او ټرمپ به په دې غونډه کې د اوکراین اوږمهاله کړکېچ او سوله‌يیز حل په اړه خبرې وکړي.

د امریکا د ملي امنیت پخواني سلاکار جان بولټن د شنبې په ورځ له سي‌اېن‌اېن سره په مرکه کې وویل، چې دغه غونډه د روسانو لپاره ستره بریا ده. هغه زیاته کړه: «دا غونډه کټ مټ هغه یاد راتازه کوي، لکه ټرمپ چې طالبان ډېويډ کمپ ته وربللي وو.»

ټرمپ د خپلې ولسمشرۍ په لومړۍ دوره کې په پټه طالبانو ته بلنه ورکړې وه، چې ډېوېډ کمپ ته ورشي او هلته له افغانستان څخه د امریکایي ځواکونو د وتلو او د سولې تړون په اړه له افغان حکومت سره خبرې وکړي.

خو دغې پرېکړې د ټرمپ د ټیم ترمنځ اختلاف رامنځته کړل او وروسته بیا ټرمپ دغه پلان لغوه کړ او ویې ویل، چې له طالبانو سره خبرې نه کوي؛ ځکه چې هغوی تازه یو امریکايي عسکر وژلی دی.

د ټرمپ دغه پرېکړه چې طالبان یې ډېوېډ کمپ ته وربللي وو، د جمهوري‌پالو او ډیموکراټانو له سخت غبرګون سره مخ شوه؛ نیوکه کوونکو د ټرمپ دغه اقدام په امریکا کې د ترهګرو لپاره مېلمستیا ته ورته وباله.

د ننګرهار د هسکې مېنې، اچین، سپین غر، کوټ، نازیان او دوربابا ولسوالیو اوسېدونکي چې د تېر جمهوریت پرمهال داعش سره جګړو کې زیان وراوښتی، تر اوسه هم بې‌سرپناه پاتې دي او برخلیک یې ناروښانه دی.

دغه زیانمن شوي خلک وايي، چې هم د تېر جمهوریت پر مهال او هم وروسته طالبانو د بیارغونې ژمنې ورسره کړې دي؛ خو بیا هم د دوی مېنې سپېرې پاتې دي او څوک د دوی غږ نه اوري.

دوی وايي، په دې جګړو کې یوازې د دوی کورونه نه دي ړنګ شوي؛ بلکې کرنیزه ځمکې، ښوونځي، جوماتونه او روغتیايي مرکزونه هم ویجاړ شوي دي.

دغه بې‌ځایه شوي خلک وايي، چې د دوی بازارونه هم سوځول شوي دي او له همدې امله د دوی کاروبار په ټپه درېدلې، ډېر مالي زیان وراوښتی؛ خو هیچا پام نه دی ورته کړی.

په دغه جګړو کې نه یوازې دا چې خلکو ته مالي زیان اوښتی؛ بلکې ډېر خلک وژل شوي، ټپيان شوي او معلول شوي هم دي، چې ډېره برخه یې شینواري دي.

د هسکې مېنې زیانمن شوي خلک وايي، چې تېر کال د طالبانو کډوالو چارو ریاست چارواکو دوی ته ویلي و چې د بهرنیو مرستندویه ادارو له لارې به د دوی سیمې بېرته ورغوي؛ خو تر هغه وروسته یې چا پوښتنه هم نه‌ده کړې.

د دغه بې‌ځایه شویو خلکو یوه برخه په کابل کمپ او د جلال اباد ښار په نورو سیمو کې اوسېږي؛ خو ځينې یې بېرته خپلو سيمو ته ستانه شوي. دغه ستانه شوي خلک اوس په کنډوالو کې اوسېږي او له ګڼو ستونزو سره لاس او ګرېوان دي.

د دې جګړو په پایله کې د بې‌ځایه شویو خلکو شمېر ۲۳زره کورنۍ اټکل شوی دی. د دې سیمو د خلکو یوه برخه هغه مهال پاکستان ته کډه شول؛ خو کله چې په وروستیو میاشتو کې پاکستان ډېر کډوال افغانستان ته وشړل، ځينې یې له مجبورۍ دغه سیمو ته هم ستانه شول.

ملا خیرالله خیرخواه د طالبانو تر واک لاندې له ملي نیوز ټلویزیون سره په ځانګړې مرکه کې زیاته کړې، چې په افغانستان کې د امریکا او د دوی د متحدینو شل کلن «اشغال» د عقیدوي، ادبي او کلتوري یرغل لامل و.

د نوموړي په باور، اوس په افغانستان کې خپلواک اسلامي نظام حاکم دی او د هېواد وقار هم بېرته راګرځېدلی دی.

خیرالله خیرخواه زیاتوي، افغانستان په بل چا نه جوړېږي، بلکې په خپله افغانان باید لاس په کار شي او په وینا یې افغانان پر دې مسالې پوه شوي او په خپله یې د هېواد ابادۍ ته مټې رانغاړلې دي.

د یادونې وړ ده، چې په افغانستان کې د طالبانو په بیا واکمنېدو سره پر خلکو ډېر محدودیتونه ولګول شول، چې له دې ډلې په کار پوه کسان یا له هېواده وتلو ته اړ شول او یا هم له دندو ګوښه کړای شول، د نجونو د زده کړو او د ښځو د کار د دوام مخه یې ونیوله او دې ته ورته نورو ډېرو محدودیتونو ځينې ځوانان ان ځان وژنې ته اړ کړي دي.

خیرخواه دغه څرګندونې په داسې حال کې کړي، چې ډېر شمېر طالب چارواکو په ځلونو ویلي، چې د بشري حقونو د دفاع سازمانونه او هېوادونه دې په افغانستان کې د لوېدیځو هېوادونو کلتور د بشري حقونو په نوم د پلي کېدو غوښتنه نه کوي.

دوی همداراز ویلي: «دوښمن د فزیکي جګړې ترڅنګ د فکري یرغل پر مټ غوښتل په ټولنه کې غربي کلتور او منکرات دود کړي.»

یاده دې وي، چې تر دې وړاندې خالد حنفي هم د یو شمېر نورو طالب چارواکو په څېر ادعا وکړه، چې لوېدیځ هېوادونه او ملاتړي یې هڅه کوي، چې په ناسمو او بېځایه تبليغاتو نړۍ ته د 'اسلامي نظام' غلط انځور وړاندې کړي.

ایراني رسنیو د نوموړي له قوله زیاته کړې: «هغه کار ورکونکي چې د بهرنیو ناقانونه مېشتو وګړو، په ځانګړي ډول افغانانو، په کار ګومارلو اقدام وکړي، د ورځې د مزد پنځه برابره جریمه به ورکوي.»

خدایاري د یکشنبې په ورځ د پردېس ښار د کډوالو د کار کولو د وضعیت د څار پر مهال وویل، د «کډوالو د ثبت کارټ» یا د تګ راتګ کارټ هېڅکله د کار کولو قانوني اجازه نه ده او هغه کاري جوازونه چې وخت یې تېر شوی یا د غېر اړوند کار لپاره کارول کېږي، هم د جریمو وړ دي.

هغه له خلکو وغوښتل، چې که د بې اسنادو افغان کډوالو د کار کولو پېښې ویني، باید د دې ښار د کار او ټولنیزو چارو د ادارې د تفتیش څانګې ته یې راپور ورکړي.

پردېس ښار چې له ۴۵۰زره ډېر نفوس لري، د تهران ختیځ کې موقعیت لري.

دا په داسې حال کې ده، چې ایران په وروستیو کې د افغان کډوالو د اجباري اېستلو بهیر لا چټک کړی دی؛ یو اقدام چې د سیمې او نړۍ د بشري حقونو د ډلو نیوکې یې راوپارولې دي. په ورته وخت کې یو شمېر افغانان شکایت کوي، چې د اخراج پر مهال د ایران د پولیسو له «شکنجې، سپکاوي او غېرانساني چلند» سره مخ کېږي.