مالي خان: د افغانستان خاوره د بل پر ضد نه کارول کېږي، په دې اړه څرګندونې بې‌بنسټه دي

دغې جبهې پر اېکس پاڼه د طالبانو څلور کلنه واکمني «نامشروع» بللې او ویلي یې دي، چې په دغه موده کې افغانستان د نړۍوالو ترهګرو په مرکز بدل شوی دی. د اعلامیې له مخې؛ طالبانو د افغانستان خلک د خپلو بنسټيزو حقونو څخه بې برخې کړي دي، لکه د ښځو زده‌کړې، کار او ټولنیز ژوند کې ګډون چې دا د جنسيتي توپیر ښکاره بڼه ده.

د ازادۍ جبهې ادعا کړې، چې د دوی د څېړنو له مخې په تېر یوه کال کې طالبانو ۲۰۹ پخواني امنيتي ځواکونه وژلي دي.

دغه جبهه وايي، چې د طالبانو د امر بالمعروف او نهې عن المنکر محتسبانو د افغان ښځو پر عزت تېری کړی؛ نو له همدې امله یادې جبهې هغوی په خپلو پوځي موخو کې شامل کړي دي.

په اعلامیه کې زیاته شوې، چې دوی د خپلو پوځي عملیاتو په لړ کې د روان کال پسرلي راهیسې ۱۴ محتسبان وژلي دي.

د افغانستان ازادۍ جبهې ادعا کړې، چې د روان کال په اوږدو کې یې د طالبانو پر پوځي تاسیساتو ۸۸ بریدونه کړي چې په پایله کې یې ۲۲۵ طالبان وژلي او ۱۷۴ نور یې ټپيان کړي دي.

د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا د طالبانو د واکمنۍ څلورمې کلیزې په اړه ويلي، چې د افغانستان خلک او په تېره بیا ښځې په پرله ‌پسې ډول له سختو بندیزونو سره مخ دي؛ ځکه طالبانو د جنسیتي ظلم یو منظم پلان عملي کړی دی. په اعلامیه کې راغلي، چې طالبان د بیان له ازادۍ، رسنیو، بشري حقونو او نړۍوالو قوانینو سره ښکاره دښمني کوي.

د دغې شورا په وینا؛ د «امر بالمعروف او نهې عن المنکر قانون» د ښځو او نجونو ژوند نور هم ګران کړی، چې دا د جنسیتي توپیر او بشري ضد جنایتونو ښکاره بڼه ده. دغه شورا زیاتوي، چې نجونې تر شپږم ټولګي پورته زده‌کړو ته نه پرېښودل کېږي او له کار، ازاد تګ راتګ، کلتوري او ټولنیز ژوند څخه هم بې برخې شوې دي.

په اعلامیه کې زیاته شوې، قومي او مذهبي لږکۍ، د بشري حقونو فعالان، خبریالان او هنرمندان د نیولو، شکنجو او ان د مرګ له ګواښ سره مخ دي. اعلامیه وړاندې کاږي، په عام محضر کې د خلکو په درو وهل او اعدامونه هم دوام لري، د مدني ټولنې فضا یو مخ له منځه تللې ده.

دغه شورا وايي: «په افغانستان کې د بشري ناورین کچه ورځ تر بلې پراخېږي؛ د مرستو کمښت، د طالبانو بندیزونه او د ایران او پاکستان له‌خوا د افغان کډوالو جبري اېستل افغانان نور هم له ګواښ سره مخ کړي دي. افغانان داسې مهال په زور افغانستان ته شړل کېږي، چې دغه هېواد د هغوی لپاره خوندي ځای نه‌دی.»

د دغې اعلامیې له مخې؛ «د ملګرو ملتونو کارپوهان سپارښتنه کوي، چې باید د دغه وضعیت د مهارولو لپاره ټول وسایل او امکانات په کار واچول شي؛ لکه نړۍوال فشار او حساب ورکول. باید د جنسیتي توپیر موضوع د جرم په توګه راپورته شي. باید د ښځینه حقونو ټولنو او کليوالو ښځو ملاتړ وشي، باید نویو راستانه شویو کډوالو ته بشري مرستې ورسول شي او په عمومي ډول د مدني ټولنې فضا را منځ ته شي.»

د ملګرو ملتونو شورا وايي، چې د طالبانو د حکومت له‌خوا ښځې له خپلو حقونو بې‌برخې کول باید عادي کار و نه ګڼل شي او باید په دې برخه کې عملي ګامونه واخيستل شي. دغه شورا وایي، که څه هم د افغانستان اوسنی وضعیت ډېر د اندېښنې وړ دی؛ خو دغه وضعیت به تل داسې نه وي او په دوامداره توګه نړۍواله همکاري اړینه ده، چې د طالبانو د ظلم د پراخېدو مخه ونیول شي.

په بیان کې راغلي، چې اېرلنډ به په افغانستان د بشري حقونو د ټینګښت په برخه کې له افغانانو خپل ملاتړ ته دوم ورکړي. دغه وزارت زیاته کړې، چې له ملګرو ملتونو، اورپايي ټولنې او په ټوله کې له نړۍوالو شریکانو سره به په افغانستان کې د مثبت بدلون په تړاو خپلو هڅو ته دوام ورکړي.

په بیان کې وړاندې راغلي، چې اېرلنډ د افغان کډوالو د بیا مېشتېدو پروګرام په لړ کې ځینې افغانان منلي او ژمنه یې کړې چې ۵۰ نورو افغانانو ته به هم په اېرلنډ کې د اوسېدو زمینه برابره کړي.

د طالبانو د بیا واکمنېدو څلورمې کلیزې په مناسبت بېلابېلو هېوادونو او سیاسي مشرانو په خپلو بیانونو کې د دوی پر سختدریځه سیاستونو نیوکې کړې وې؛ خو طالبان بیا خپله څلور کلنه دوره له لاسته راوړنو ډکه بولي او ادعا کوي، چې په دغه موده کې افغانستان ګڼ پرمختګونه کړي.

نوموړي ویلي، که څه هم صفر ته د جنايي جرمونو د کچې راټیټېدل شونې نه‌دي؛ خو دوی په دې برخه کې د پام وړ پرمختګونه کړي دي. هغه وایي:« د تېر کال پرتله ۲۵ سلنه د جرمونو کچه راکمه شوې، بشپړ له‌منځه وړل یې ګران دي؛ خو د کشف په برخه کې د پام وړ پرمختګ لرو.»

خو له بل پلوه د کابل ښار یوشمېر اوسېدونکي بیا وایي، چې اوس هم د غلو له وېرې د شپې له‌خوا په ځینو سیمو کې تګ راتګ نه‌شي کولای. نوید «مستعار نوم» چې د کابل په البرز بلاکونو کې اوسېږي، په دې اړه وايي:« زموږ د کور تر څنګ د ملنګ جان تپه ده، چې هوا تیاره شي بیا دلته کرځېدل له خطره خالي نه‌دي. له پخوا راهیسې دلته غله شته، چې له خلکو موبایلونه، پیسې او هرڅه چې ورسره وي اخلي.»

نوموړی وايي، پخوا به خلکو د جنايي جرمونو پېښې په خواله رسنیو کې شریکولې؛ خو اوس یې څوک د طالبانو له ډاره نه خپروي، نو داسې نه‌ده چې بیخي جنايي پېښې نه کېږي.

طالبان په داسې حال کې د جنايي جرمونو د کچې راکمېدو ادعا کوي، چې کابو هره ورځ یې ویاندویان په کابل او ولایتونو کې د بېلابېلو جنايي جرمونو په تور د ځینو کسانو د نیولو خبرونه خپروي.

په افغانستان کې بې‌وزلي او مخ پر زیاتېدونکی فقر د جنايي جرمونو له مهمو لاملونو څخه ګڼل کېږي.

دغه بنسټ د طالبانو د څلور کلنې واکمنۍ د غندنې په اړه ویلي، چې طالبانو په دې موده کې د افغانانو بشري حقونه تر پښو لاندې کړي دي. په اعلامیه کې ویل شوي، چې ﻃﺎﻟﺒﺎﻧﻮ بشري او ﻫﻐﻪ ﺣﻘﻮﻧﻪ چې په نړۍوالو الزامي اسنادو کې ثبت او نړۍوالو تړونونو کې یاد شوي؛ په منظم ډول نقض کړي دي.

دغه بنسټ زیاته کړې، چې د طالبانو له‌خوا عمومي عفوه د خلکو تېر اېستل دي؛ ځکه هغوی هره ورځ په منظم ډول د مخکيني دوﻟﺖ له کارکوونکو، د ﻫﻐﻮی د کورنیو له غړو، د بشري ﺣﻘﻮﻧﻮ فعالانو، د ښځینه فعالانو او خبریالانو غچ اخلي.

په اعلامیه کې وړاندې راغلي، چې خپلسرې نیونې، سپک چلند، زنداني کېدل، شکنجه کېدل، تري تم کېدل او له محاکمې پرته وژل له هیچا پټ نه‌دي.

د اعلامیې له مخې؛ ﻃﺎﻟﺒﺎﻧﻮ اﺳــﺎسي ﻗﺎﻧﻮن ﻟﻐﻮه کړی، نړۍوالو قوانین یې ځنډولي، عملا یې د افغانستان د خلکو بشري حقونو ملاتړ کوونکي بنسټونه له منځه وړي او په دې ډول یې عدالت غوښتنه ګرانه کړې ده.

دغه بنسټ د نړۍوالې جزايي محکمې (ICC) له‌خوا د طالبانو د مشر ملاهبت الله او د دغې ډلې قاضي القضات د نیولو حکم هم ستایلی دی.