طالبان وايي، په افغانستان کې د جنايي جرمونو کچه راکمه شوې

دغه بنسټ د طالبانو د څلور کلنې واکمنۍ د غندنې په اړه ویلي، چې طالبانو په دې موده کې د افغانانو بشري حقونه تر پښو لاندې کړي دي. په اعلامیه کې ویل شوي، چې ﻃﺎﻟﺒﺎﻧﻮ بشري او ﻫﻐﻪ ﺣﻘﻮﻧﻪ چې په نړۍوالو الزامي اسنادو کې ثبت او نړۍوالو تړونونو کې یاد شوي؛ په منظم ډول نقض کړي دي.

دغه بنسټ زیاته کړې، چې د طالبانو له‌خوا عمومي عفوه د خلکو تېر اېستل دي؛ ځکه هغوی هره ورځ په منظم ډول د مخکيني دوﻟﺖ له کارکوونکو، د ﻫﻐﻮی د کورنیو له غړو، د بشري ﺣﻘﻮﻧﻮ فعالانو، د ښځینه فعالانو او خبریالانو غچ اخلي.

په اعلامیه کې وړاندې راغلي، چې خپلسرې نیونې، سپک چلند، زنداني کېدل، شکنجه کېدل، تري تم کېدل او له محاکمې پرته وژل له هیچا پټ نه‌دي.

د اعلامیې له مخې؛ ﻃﺎﻟﺒﺎﻧﻮ اﺳــﺎسي ﻗﺎﻧﻮن ﻟﻐﻮه کړی، نړۍوالو قوانین یې ځنډولي، عملا یې د افغانستان د خلکو بشري حقونو ملاتړ کوونکي بنسټونه له منځه وړي او په دې ډول یې عدالت غوښتنه ګرانه کړې ده.

دغه بنسټ د نړۍوالې جزايي محکمې (ICC) له‌خوا د طالبانو د مشر ملاهبت الله او د دغې ډلې قاضي القضات د نیولو حکم هم ستایلی دی.

اسماعیل میاخېل زیاتوي، «د کابل سقوط چې د یوې دسیسې له مخې وشو او طالبان ورته د "الهي نصرت" نوم ورکوي، خو زه دا امریکايي نصرت بولم.»

د نوموړي په وینا، امریکا نه یوازې طالبانو ته د دوحې له هوکړې سره نړۍوال سټېج ورکړ، بلکې له واک ته رسولو وروسته یې له ۳ میلیاردو ډالرو زیاتې پیسې هم ور لېږلې دي.

د جمعې په ورځ (د زمري په ۲۴مه) په افغانستان کې طالبانو واک ته د رسېدو څلورم کال ونمانځه او د هبت الله په ګډون ټولو چارواکو یو ځل بیا امریکا او متحدین یې په افغانستان کې ماتې خوړلي وبلل او خپله بریا یې «فتح» وګڼله.

میاخېل په خواله رسنۍ ایکس لیکل: « طالبانو له څلورو کلونو راهیسې افغانان د ژوند په هره برخه کې له بحران سره مخ کړي او دوی د «فتحې» ادعاوې کوي، په داسې حال کې چې د امریکا په ګډون نړۍوالې ټولنې تر ۱۰ میلیارده ډالره ورکړي خو د روڼتیا او حساب د نشتوالي له امله روښانه نه ده، دغه پیسې څه شوې دي.»

د افغانستان د ملي راډيو ټلویزیون پخوانی مشر زیاتوي، له زده کړو د محرومو نږدې ۳ میلیونه نجونو په ګډون د افغانستان پوره نیمايي قشر له زده کړو، کار، اساسي حقونو او ازادیو محروم دی او په وینا یې دا د نړۍ په معاصره تاریخ کې د ښځو پر وړاندې تر ټول بد او تبعضي چلند دی.

اسماعیل میاخیل په ډاګه کړې، چې د طالبانو له عمومي عفوې سره سره په هېواد کې شکنجه، بې محاکمې وژنې او د وېرې خپرول دوام لري، چې تر ډېره یې د ملي پوځ سرتېري، مدني فعالان او خبریالان قربانیان دي.

د نوموړي په وینا، په افغانستان کې د بیان ازادي په بشپړه توګه فلج ده. ان که د عباس ستانکزي په څېر طالب چارواکي هم سالمه نیوکه وکړي ورکېږي او هغه طالب وزیران چې په ښکاره د هبت الله د ځینو تګلارو مخالف دي، د واک د لومړیو ورځو برعکس اوس په مناسبتي غونډو کې له وړاندې مشخصه اجنډا ورکول کېږي او خپلې خبرې یې سانسور کېږي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت سیاسي مرستیال شېر محمد عباس ستانکزی پر طالب مشرانو له پرلپسې نیوکو وروسته، هبت الله ته د وفاداره کسانو له لوري د نیول کېدو له وېرې دوبۍ ته تښتېدلی او لا هم همالته اوسېږي.

میاخېل له طالبانو سره د ځینو هېوادونو تعاملات د یادو هېوادونو د ګټو پر بنسټ ګڼلي، خو د جرمونو د نړۍوالې محکمې له لوري د هبت الله او د هغه د قاضي القضات د نیولو حکم صادرېدل او د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د سرپرست پر سفر بندیز د دې ښکارندوی وباله چې د دوی نړۍوال مشروعیت او ادعا شوې حکومتولي په حقیقي توګه ننګول شوې ده.

د افغانستان د ملي راډيو ټلویزیون د پخواني مشر اسماعیل میاخېل په باور، «طالبانو له افغانستان نه طالبستان جوړ کړی او ټول تمرکز یې یوازې د خپلې استبداي ډلې پر بقا دی، خو د افغانستان او نړۍ تاریخ ښودلې، چې مستبد او ناولسواک نظامونه او ډلې ډېرې ژر پاشل شوې دي او دوام نه شي کولای.»

د یادونې وړ ده، چې اسماعیل میاخېل خپل موقف لا هم په خپله اېکس پاڼه کې «د افغانستان د ملي راډیو ټلویزیون عمومي رييس» پرېښی دی.

د هسپانیې په مادرید ښار کې یو شمېر مدني فعالان، ژورنالیستان او افغان کډوال وايي، چې په افغانستان کې ښځې او نجونې د جنسیتي ظلم له سختو بڼو سره مخ دي او په سیستماتیک ډول له زده کړو، کار او ټولنیزو فعالیتونو څخه محرومې دي.

دوی د هسپانیې له حکومت، اروپايي ټولنې او نړیوالو ادارو څخه غوښتنه کړې، چې د طالبانو د ظالمانه کړونو په وړاندې اغېزمن اقدام وکړي.

دوی په یوه نهه مادیز پرېکړه لیک کې غوښتې چې طالبان باید په رسمیت ونه پېژندل شي، د جنسیتي توپير په وړاندې مبازره وشي او د رسنیو او خبریالانو په وړاندې رامنځ ته شوي بندیزونه او تهدیدونه لیري کړي.

په پرېکړه لیک کې د بشري حقونو په وړاندې د طالبانو جرمونه، جنسي او نژادي تبعیض او سرغړونې په تور د طالب مشرانو د مستند کېدو او محاکمه کېدو غوښتنه کړې.

په دې غونډه کې په اروپا کې د طالبانو کمپاین کوونکو ته خبردارۍ ورکړل شوی، چې د دې ډول فعالیتونو څخه لاس واخلي.

دوی ژمنه کړې، چې د خپلو هېوادوالو سره به مرستي کوي او مدني مقاومت، عدالت غوښتنې او د خلکو د بشري ستونزو د حل په برخه کې به هڅې کوي.

احمد مسعود زیاته کړه، د افغانستان په تاریخ کې د دغه هېواد لپاره هره بهرنۍ نسخه له تباهۍ پرته بله ګټه نه درلوده، په وینا یې، «د بهرنیو مرسته د افغانستان د ازادۍ او په هېواد کې د بدلون لپاره له تاکتیکي حل لارې پرته اساسي حل لاره نه ده.»

مسعود، په دې انلاین غونډه کې یو ځل بیا د طالبانو پر ضد په مبارزې ټينګار وکړ.

هغه وویل، «دا تمه چې طالبانو کې او یا هم له بهره څه بدلون راشي متاسفانه تېرو څلور کلونو وښوده چې دغه تمه غلطه ده. موږ پرته له مبارزې بله لاره نه لرو.»

احمد مسعود زیاته کړه، د افغانستان خلکو ته نه ښايي چې د خپل برخلیک پر وړاندې بې پروا واوسي او په هېواد کې یې د ښه او ازاد ژوند لپاره مبارزه د ټولو ګډ مسوولیت وباله.

نوموړي په افغانستان کې روان حالت د طالبانو د ظلم پایله وبلله او په وینا یې طالبانو پر افغانانو سربېره ان پر خپل ځان هم ظلم کوي. هغه زیاته کړه، «هغه څه چې اوس طالبان یې کوي، نه د خلکو اړتیاوې درک کوي او ان د خپلې راتلونکې په فکر کې هم نه دي.»

د احمد مسعود په وینا، دمګړۍ په افغانستان کې مشروع حکومت نشته او طالبانو په دې څلورو کلونو کې دا وښوده چې د افغانستان لپاره هېڅ ډول پلان نه لري او راتلونکې هم ورته مهمه نه ده.

نوموړي طالبان د دوی مخالفو جریانو له علماو سره بحث ته وبلل او په وینا یې که طالبان د دین او شریعت پر معیار برابر وو له هغوی سره یو ځاییږي او که پر معیار برابر نه وو د طالبانو علما باید له هبت الله خپل بیعت بېرته واخلي.

احمد مسعود زیاته کړه، «هغه څه چې طالب د دین په برخه کې ترسره کوي، د دین او شریعت خلاف دي. او زه هیله مند یم که هغوی واقعاً د دې ادعا لري چې د دین او شریعت استازي دي نو را دې شي د مخالفو جریانونو له علماو سره کیني که واقعاً د دین او شریعت مطابق وو، زه شخصاً حاضر یم له هغوی سره یو ځای شم. خو که هغوی مو قانع کړل او دا روښانه شوه چې د شریعت مطابق نه دي، نو لږ تر لږه خپل بیعت دې له هبت الله بېرته واخلي او را دې شي له سمې لارې سره یو ځای شي.»

مسعود همداراز د طالبانو پر مخالفو ډلو په نیوکې سره وویل، چې دغو مخالفو وسله والو په تېرو څلورو کلونو کې څه کړي دي.

هغه په ډاګه کړه چې په راتلونکو څو میاشتو کې به د خپلو تېرو څلورو کلونو فعالیتونه وارزوي او ان په دې به هم بحث وشي، «چې ایا د احمد مسعود په نوم کس پر دې بریالی شوی چې د خلکو د منفعت په مسیر کې مخته ولاړ شي او که نه.»

افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته د کابل له بېلابېلو سیمو څخه یو شمېر ښاریانو د طالبانو د بري د څلورم کال د ښار د مراسمو انځورونه رالېږلي، چې دا ځل یې د طالب نظامیانو پر ځای عام خلک نمانځي.

طالبانو سږ کال په ټولو ولایتونو کې نظامي تجهیزات ښارونو ته را ونه ایستل او یوازي عامو خلک د طالبانو له بیرغونو سره را ووتل.

په کابل کې یو شمېر ورزش کاران هم د دغه ورځې د نمانځلو لپاره سړکونو ته راواتلي وه.

دا په داسي حال کې ده چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ له څو میاشتو راهیسې دا خبره تکراروي چې «له طالبانو د امریکا پوځي تجهیزت باید بېرته ترلاسه شي» او راتلونکې مرستې دې له همدې شرط سره وتړل شي.

هغه دا څرګندونې د ۲۰۲۵ د جنورۍ پر ۲۰مه په واشنګټن کې د یوې وینا پر مهال هم بیا وکړې.

د طالب ډلې د واکنېدو د څلورم کال په مناسبت د طالبانو مشر هبت‌الله اخوندزاده د «اسلامي واکمنۍ د نعمت» د قدردانۍ غږ وکړ او خبرداری یې ورکړ چې «ناشکري» به د سخت الهي عذاب سبب شي.

هغه همداراز امر کړی چې له وزیرانو او چارواکو دې د «سرپرست» ټکی لېرې شي، څو د ادارې «دایمي» بڼه وښوول شي.