خلیلزاد: اسلام اباد کې د غېر طالب سیاستوالو له جوړېدونکې غونډې د پاکستان ملاتړ ناسم کار دی

د بیان د ازادۍ مرکز د شنبې په ورځ (د زمري ۲۵مه) په یوې خبرپاڼه کې د کاناډا له حکومته غوښتي: «د طالبانو د ظلمونو پر ضد او په افغانستان کې د خبریالانو په ګډون د ښځو، نجونو، هلکانو او نارینه‌وو د حقونو او ازادیو د خوندیتوب لپاره غږ پورته کړي.»

په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې د طالبانو تر واک لاندې د افغان خبریالانو ناسم وضعیت په نړۍ کې بې مثاله دی.

دوی لیکلي: «موږ د کاناډا له حکومته غوښتنه کوو، چې د هغو افغان خبریالانو د مېشتېدنې لپاره زمينه برابره کړی، چې دا مهال په پاکستان، ایران، ترکیه او نورو هېوادونو کې درېیمو هېوادونو ته د پناه غوښتلو لپاره په تمه دي.»

د بیان د ازادۍ مرکز ټينګار کړی، چې د جلاوطنه خبریالانو لپاره دې د بیان د ازادۍ د ژوندي‌ ساتلو او مبارزې لپاره همکارۍ زياتې شي.

دغه مرکز په کاناډا کې دی، چې د رسنیو د ازادۍ د ترویج، د افغان خبریالانو د ملاتړ او د بیان د ازادۍ د دفاع لپاره کار کوي.

واک ته د طالبانو له رسېدو را وروسته خبریالان او رسنۍ له ګڼو بندیزونو او محدودیتونو سره مخ دي او ان اوس هم یو شمېر خبریالان د طالبانو په زندانونو کې دي.

له دې سره، د افغانستان له رسنیو د ملاتړ سازمان بیا تېره اوونۍ د طالبانو د څلور کلنې واکمنۍ په لړ کې د خبریالانو پر وړاندې د تاوتریخوالي د ۵۳۹ ثبت شویو پېښو خبر ورکړ.

دغه سازمان د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې دغه پېښې د ۲۰۲۱کال د اګسټ له میاشتې څخه نیولې بیا د ۲۰۲۵کال د جولای تر میاشتې پورې ثبت شوې دي.

د خبرپاڼې له مخې؛ له دې ډلې ۲ خبریالان وژل شوي، ۲۰ ټپيان شوي، ۲۵۳ نيول شوي، ۷۹ ګواښل شوي، ۵۱ وهل شوي، ۵۹ خبریالانو سره ناقانونه چلند شوی، ۵ تښتول شوي، پر دوو خبريالانو د وژنې هڅې شوې او دغه ډول د خبريالانو د وېرولو او ځورولو نورې پېښې هم ثبت شوې دي.

د دغو ګواښونو له امله سلګونه خبریالان د هېواد پرېښودو ته اړ شوي، چې ډېری یې په ایران، پاکستان، ترکیه او د سیمې په یو شمېر نورو هېوادونو کې د نامعلوم برخلیک سره مخ دي او د اروپایي او امریکایي هېوادونو ته د لېږد په تمه دي.

پر همدغه مهال عاصم منیر خبرداری ورکړی، چې هند دې د نیابتي ډلو له لارې د پاکستان د ناامنه کولو هڅې ودروي.

د پاکستان پوځ مشر دا څرګندونې پر داسې مهال وکړې، چې د دواړو هېوادونو اړیکې د وروستیو میاشتو په ترڅ کې د تریخوالي او امنیتي اندېښنو له امله ترینګلې شوې دي.

اسلام‌اباد تل ویلي چې د افغانستان له خاورې د پاکستان پر خاوره بریدونه کېږي، خو طالبانو دغه تورونه رد کړي دي.

یوې سرچینې افغانستان انټرنشنل ته نن شنبه د «زمري ۲۵مه» ویلي، چې دغه غونډه د اګېست په ۲۵مه او ۲۶مه نېټه د پاکستان په پلازمېنه اسلام اباد کې ترسره کېږي.

د سرچینې د معلوماتو له مخې: «د افغانستان په وړاندې د پاکستان په چلند کې دا بنسټیز بدلون د دې څرګندویې کوي، چې پاکستان له کلونو وروسته غواړي افغانستان لکه څنګه چې دی هغسې وګوري، نه د یوې ډلې له نظره.»

تر اوسه د طالبانو هیڅ چارواکي د ډلې مخالفینو او یا د پاکستان حکومت په رسمي ډول د یادې غونډې په تړاو په رسمې ډول څه نه دي ویلي، خو پاکستان ویلي چې "طالبان ټول افغانستان نه دی".

دا به لومړی ځل وي، چې د پاکستان په کوربتوب د طالبانو پر ضد د افغانستان د ګڼو ګوندونو او جریانونو لومړۍ عامه غونډه ترسره کېږي.

که څه هم اسلام اباد او طالبانو په تیرو څلورو کلونو کې پراخي سیاسي اړیکې درلودې، خو په افغانستان کې د تحریک طالبان پاکستان (ټي ټي پي) وسله والو حضور د اسلام اباد او طالبانو ترمنځ د مخالفت سرچینه پاتې شوې ده خو طالبانو تل د پاکستان دا ادعا رد کړې ده.

سفارت زیاته کړې، چې په دې نمانځغونډه کې د امریکا د حضور او د دوی د وتلو په اړه جوړ شوی مستند فلم هم وړاندې شو.

همدا راز دوی زیاتوي چې په دې نمانځغونډه کې د بېلابېلو هېوادونو سفیرانو، ډېپلوماټانو، د کوربه هېواد چارواکو، ځینو اکاډیمیکو شخصیتونو، افغان تجارانو او محصلینو ګډون کړی و.

دوی زیاتوي، چې په دې جوړې شوې غونډه کې په چین کې د طالبانو سفیر بلال کریمي له چین سره د ډېپلوماټیکو او نورو همکاریو په اړه وینا وکړه.

طالبانو سفارت وايي چې د نمانځغونډې په بله برخه کې د چین ولسي جمهوریت د اسیا برخې مشر لیو جین سونگ وینا وکړه او د دې ورځې په اړوند یې طالبانو ته مبارکي ورکړې.

دوی د لیو جین سونګ په حواله لیکلي، چې هغه افغانستان د چین یو ښه گاونډی وباله او له خپله اړخه یې له افغانستان سره د اړیکو او بېلابېلو برخو کې د لا زیاتو همکاریو ډاډ ورکړ.

دا په داسې حال کې ده، چې طالبان هرکال د زمري۲۴مه د خپلې ډلې د بیاځلي واک ته رسېدو له امله د بریا ورځ په توګه نمانځي.

هغه زیاتوي چې هېڅ هېواد د هغې ډلې ملاتړ نه کوي، چې له القاعده سره اړیکې لري.

دغه لوړپوړی ډېپلومات چې د موضوع د حساسیت له امله یې نه غوښتل نوم یې واخېستل شي، افغانستان انټرنشنل ته وویل:« زه فکر کوم سراج الدین حقاني په دې هېڅ نه پوهېږي، خو هغه یو ستر زیان لیدلی دی.»

د یاد ډېپلومات په اند د طالبانو د کورنیو چارو وزیر د طالبانو له مشر هبت‌الله اخوندزاه څخه د دوو میاشتو لپاره په فاصله نیولو سره «ستره تېروتنه» وکړه.

د نوموړي په خبره د طالبانو مشر په دې موده کې د حقاني په اړه هېڅ پوښتنه ونه کړه او کله چې حقاني اړ شو بېر ته یې هبت‌الله ته مراجعه وکړه، خو د خپلې واکمنۍ یوه لویه برخه یې له لاسه ورکړې وه.

دغه ډېپلومات چې تر ډېره د افغانستان پر چارو تمرکز لري زیاته کړه، د حقاني ملګرو هغه ته ویلي وو، چې له هبت‌الله څخه باید نه وای لرې شوی او کله چې یې د لرې کېدو پرېکړه کړې وه، نو باید پر خپل پرېکړه ټینګ درېدلی وای.

نوموړی وايي، د حقاني نږدې کسان هم په دې باور لري، چې د هبت الله څخه په لرې کېدو سره، حقاني یوازې خپل سیاسي دریځ زیانمن کړی دی.

دغه لوېدیځ ډېپلومات زیاته کړې، چې د حقاني د انزوا پرمهال د طالبانو د کورنیو چارو وزارت مرستیال ابراهیم صدر چې د هبت‌الله نږدې کس دی، د وزارت ټول واکونه ترلاسه کړل او لا پیاوړی شو.

یاد ډېپلومات ټینګار کړی، چې سراج الدین حقاني باید خپلې اړیکې له القاعده او د پاکستاني طالبانو سره پرېکړي.

هغه دا هم وویل چې د معلوماتو له مخې، په وروستیو کې په پنجشیر او بغلان کې د القاعده حضور زیات شوی دی.