طالبانو په ننګرهار کې د داعش یو قوماندان وژلی

په دغه الکټرونیکي ارشیف یا وېب‌پاڼه کې لیکل شوي، چې راټول شوي اسناد «د جنسیتي توپیر تګلارې، سیسټماتیکه ځپنې او د طالبانو د نظام نامشروع وضعیت» افشا کوي.

د دغې مدني ټولنې په وېب‌پاڼه کې راغلي: «موږ د یوه ژوندي ارشیف په جوړولو بوخت یو، داسې یو ارشيف چې یوازې د پېښو زېرمه نه؛ بلکې د ملاتړ، حساب‌ورکولو او حقیقت ویلو وسیله هم وي.»

دغه ارشیف د افغان فعالانو په نوښت او د نړۍوالو شریکانو په همکارۍ جوړېږي، چې زېرمه شويو موادو ته به یې هر څوک لاسرسی لري. د دغه فعالانو په وینا؛ دا به د معلوماتو لپاره خپلواکه سرچینه وي.

په دغه ارشیف کې د طالبانو حکومتي فرمانونه او اسناد، عملي کارونه، د بشري حقونو په اړه راپورونه، د هغو کسانو شاهدي چې د طالبانو تر واک لاندې سیمو کې یې ژوند کړی او د کارپوهانو تحلیلونه شامل دي.

په افغانستان کې د بشري حقونو د سرغړونې په اړه د حساب‌ورکولو نشتوالی اوس هم یوه ستره ننګونه ده. تر دې وړاندې هم د بشري حقونو یوه سازمان مجازي موزیم جوړ کړی و.

د دغه ارشیف نوم «د افغانستان د خاطرو کور» و. په دغه ارشیف کې د افغانستان د جګړو د قربانیانو یاد او قرباني شویو خلکو د کورنیو او خپلوانو یادښتونه خوندي شوي وو.

ښاغلي مجاهد په دې اړه له یوې خصوصي رسنۍ سره په مرکه کې ویلي، چې سږکال هم په بګرام کې د پوځي پریډ او مراسمو د ترسره کولو طرحه وزیرانو شورا ته وړاندې شوې وه؛ خو دغه شورا د لګښتونو د مخنیوي لپاره ونه منله.

نوموړي ویلي، دا چې افغانستان په کم ساري ډول د کډوالو له راستنېدو سره مخامخ دی؛ نو هڅه کېږي چې په نورو ځایونو کې د لګښتونو مخنیوی وشي او پرځای یې د دوی لاسنیوي وکړي.

د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزیر خیرالله خیرخواه هم تر دې وړاندې د دغې ډلې تر واک لاندې ملي ټلوېزیون سره په مرکه کې ویلي و، چې دا ځل (د زمري ۲۴مه) چې دوی یې «د ازادۍ ورځ» بولي؛ د نمانځلو لګښت د تېرو کلونو پرتله کم دی.

خیرالله خیرخواه ویلي و:« سږکال کېدای شي د دغې ورځې په نمانځلو کې د وزارتونو په کچه دومره مصارف ونه شي لکه پخوا چې کېدل. هغه په دې خاطر چې هغه وروڼه چې له نورو هېوادونو افغانستان ته راځي یانې ایران او پاکستان څخه راځي، د هغوی د لګښتونو او اسانتیاوو رامنځته کېدو لپاره له مصارفو ډډه شوې ده.»

دا په داسې حال کې ده، چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ په وار، وار ویلي، چې له امریکايي وسلو سره د طالبانو پوځي ننداره نه شي زغملی. هغه ویلي، چې امریکايي وسلې په افغانستان کې پاتې شوې او طالبان یې په خپلو پوځي نندارو کې کاروي.

ولسشمر ټرمپ همدا راز ویلي، چې بګرام «د نړۍ تر ټولو پیاوړې هوایي اډه» ده او متحده ایالاتو باید دغه اډه له ځانه سره ساتلې وای.

د طالبانو ریاست الوزراء اقتصادي معاونیت نن شنبه ( د زمري ۲۵مه) پر اېکس پاڼه کاږلي، چې د سره زرو، کرومایت، سپينو زرو، مرمرو، سرب، جستو، چونې، ګچ، پرپنتین، تالک، د ډبرو سکرو، مالګې، رخام، یاقوت، مس، اوسپنې او د باریتو د لویو او وړو کانونو د کېندنې چارې روانې دي چې په‌کې په مستقیم او نامستقیمه توګه ۱۷۰ کسان په کار بوخت دي.

دا په داسې حال کې ده، چې وړاندې د اقتصادي چارو ځینو کارپوهانو له افغانستان انټرنشل – پښتو سره په خبرو کې نیوکه کړې وه، چې طالبان په نامعیاري توګه د کانونو کېندنه کوي.

دوی ویلي و، د نړۍوالو معیارونو او د کېندونکو کانونو د منرالونو لوړې بیې ته په نه پاملرنې طالبان هڅه کوي چې د لنډمهاله کمې ګټې لپاره اوږدمهاله ډېره ګټه قرباني کړي.

طالبان په داسې حال کې د کانونو د کېندنو په چارو کې د ۱۷۰زره کسانو د بوختیا خبره کوي، چې ورځ تر بلې په افغانستان کې د بې‌کارۍ کچه مخ پر زیاتېدو ده او خلکو په دوامداره توګه په دې اړه شکایتونه کړي دي.

دغه افغانان د ۲۰۲۲کال په فبرورۍ مياشت کې د یوه سمندري عسکر د تېروتنې له امله د پناه غوښتنې د نوملړ له مخې رسوا شول. د دغه معلوماتو تر ښکاره کېدو وروسته د برېتانیا حکومت د ۵ کلونو په بهیر کې د دغه افغانانو د مېشتېدو لپاره ۷ مېلیارډه پاونډه ځانګړي کړل.

دغه افشا شوي معلومات د ۶۸۳ ورځو لپاره له خلکو پټ وساتل شول. دغه کار د محکمې د ځانګړي فرمان له مخې وشو، چې ۲.۴۱ مېلیونه پاونډه لګښت یې لاره.

د دغه فرمان له مخې؛ خبریالانو اجازه نه لرله، چې په دې اړه راپور جوړ کړي او د راپور جوړولو په صورت کې یاد خبریال زنداني کېده.

له دغه راز څخه هغه مهال پرده لرې شوه، چې تېر دوبي کې د کارګر ګوند واک ته ورسېد او له دې سره سم د برېتانیا لومړی وزیر کې‌یر سټارمر هم خبر شو.

د برېټانیا دفاع وزیر جان هیلي د جولای په میاشت کې په دې اړه بښنه وغوښته او ویې ویل، چې دی د «روڼتیا د نشتوالي» له امله اندېښمن دی.

چارواکي وايي، چې د دې پېښې په تړاو به شاوخوا ۷زره افغانان برېتانیا ته ولېږدول شي. ۴۵۰۰ افغانان مخکې لا برېتانیا ته رسېدلي او یا پر لارې دي. ۱۷ زره نور افغانان به هم بریتانیا ته واستول شي، چې له دې ډلې ۱۴زره برېتانیا ته رسېدلي او یا هم د تګ په حال کې دي.

سر بن والاس چې هغه مهال د دفاع وزیر و؛ د محکمې دغه ځانګړی امر یې توجیه کړ او ویې ویل: «دا کار د معلوماتو پټول نه؛ بلکې د هغو افغانانو د ژوند ژغورلو اړتیا وه، چې باید مرسته ورسره شوې وای.»

ټاس خبري اژانس جمعه (د زمري ۲۴مه) لیکلي؛ د قزاقستان لومړي وزیر د اسيا او اروپا ګډې ټولنې یا اوراسیا (EAEU) شورا غونډې ته ویلي، چې ارواسیا اقتصادي ټولنه باید بدیلو ټرانزیټي لارو ته وده ورکړي او د اورګاډي له لارې قزاقستان، افغانستان او پاکستان سره ونښلوي.  

د بکتونوف په وینا:« باید د هغو بدیلو لارو موضوع وڅېړل شي، چې د سیمې ټول هېوادونه لېوالتیا ورسره لري. موږ له همدې امله غواړو، چې د تورغونډۍ اورګاډي پټلۍ ته پام واړوو.»

بکتونوف زیاته کړه:« موږ وړاندیز کوو، چې له مخکينۍ ژمنې سره سم د اسیايي هېوادونو د شته لویو لارو په لړ کې دې دغه موضوع هم وڅېړل شي.»

د اعلامیې له مخې؛ دغه لاره د ۱۰ مېلیونه ټنه توکو د لېږلو ظرفیت لري او نورو ستراتيژيکو پروژو ته هم زمینه برابرولای شي. د یادونې وړ ده، چې د اورګاډي دغه پټلۍ به د قزاقستان له لارې د افغانستان له تورغونډۍ څخه پيل او بیا د کراچۍ له سمندر سره نښلول کېږي.