ایران: د طالبانو د رسمیت پېژندنې په اړه به په لازم وخت کې تصمیم ونیول شي

د حزب اسلامي مشر ګلبدین حکمتیار نن دوشنیه د « زمري۲۷مه» په خپله اېکسپاڼه کې د پوښتنې په ډول لیکلي، چې «ايا د ملي تفاهم او پر يوه ملي ميثاق د توافق لار غوره كولى شو؟ د ټولو ملي قضاياوو په اړه داسې گډ او ملت شمول دريځ او تگلاره چې د ملت غوڅ اكثريت یې تر شا وي؟ ».

نوموړي زیاته کړې، چې «كه دا ظرفيت او وړتيا په ځان كې راپيدا كړو نو كېدى شي د رڼا په لور لاړ شو».

حکمتیار د سیمې او نړۍ وضعیت ته په اشارې ویلي:«موږ به څه كوو؛ له پاكستان سره مو اړيكې ترينگلې، ايران مو مرسته نه شي كولى، مركزي اسيا كله له روسانو او كله له پاكستان سره زموږ پولې ته څېرمه د تروريزم خلاف گډ نظامي مانورونه كوي».

حکمتیار په الاسکا کې د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ او روسیې د ولسمشر پوتين لیدنې ته هم اشاره کړې او په خپل یادښت کې یې لیکلي چې د ناستې اجنډا كې لا څرگنده نه ده چې د افغانستان په اړه به یې گډ تصميم څه وي، خو د پوتین په اړه یې لیکلي، چې «د هغه دا خبره د ډېرو اسرارو غمازي كوي چې ویې ويل: موږ گډ دښمن ته ماته وركړې. دا كوم گډ دښمن و او كله یې ماته وركړې. جرمني كه افغانستان؟ ۷۷ كاله او كه ۲۵ كاله مخكې جنگ».

د حزب اسلامي مشر وايي، نن ددوی پر وړاندې اوكراين، غزه، د ايران اتومي تاسيسات او افغانستان مهمې قضیې دي.

هغه زیاتوي، « په دغو كې وروستنى هغه هېواد دی چې دواړه په گډه د مجاهدينو او طالبانو خلاف پکې جنگېدلي، د شل كلن امريكايي اشغال او شوروي ځواكونو له وتلو وروسته جنگونو كې، گومان كوو د پوتين هدف افغانستان دی.»

حکمتیار د امریکا ولسمشر ټرمپ څرګندونو په اړه وايي، «د ټرمپ له اظهاراتو جوته ده چې په اوكراين كې پوتين ته امتيازات وركوي، خو دى په غزه او ايران كې ټرمپ ته بدله نه شي وركولى؛ يوازې افغانستان كې د مخكې په څېر د امريكا مرسته كولى شي».

حکمتیار ددغې مرستې د لارو په اړه زیاته کړې، « زموږ شمالي گاونډيانو او هغو مسكو پلو ډلو له لارې چې په شل كلن اشغال كې د امريكا خدمت كې ول».

د حزب اسلامي مشر ګلبدین حکمتیار په داسې حال کې دا څرګندونې کوي، چې طالبانو په ټول افغانستان کې سیاسي ګوندونو او حرکتونو باندې بندیز لګولی او نه هم ددې لېوالتیا لېدل کېږي، چې طالبان دې د ملي تفاهم او پر يوه ملي ميثاق د توافق لار غوره کړي.

د ورځپاڼې د معلوماتو له مخې؛ طالبانو هم په دې شرط چې دوی به د ایران له لوري په رسمیت پېژندل کېږي په دې برخه کې د همکارۍ ټټر وهلی دی.

ورځپاڼې ته یوه ایراني چارواکي ویلي، چې ایران هڅه کوي د دغه برېتانوي «جاسوسانو» په نیولو سره له لویدیځ سره د اټومي پروګرام پر سر خبرو کې له دې مسلې د فشار په توګه کار واخلي.

یادې ورځپانې همدا راز ویلي، چې د سپاه پاسداران او ایران ترمنځ د همکاریو تازه ژمنې برېتانوي سیاسیت‌وال سخت اندېښمن کړي دي. طالبانو او په ایران کې رسمي سرچینو تر اوسه په دې اړه څه نه دي ویلي.

وړاندې یوې بلې برېتایوۍ ورځپاڼې ټېلګراف راپور ورکړی و، چې د ایران سپاه پاسداران له طالبانو غوښتي چې د شاوخوا ۲۵ زرو افغانانو نومونه چې د برېتانوي ځواکونو سره یې په افغانستان کې همکاري کړې ایران ته وسپاري.

دغه ورځپاڼه وایي، د تهران موخه داده چې ښایي د برېتانیا استخباراتي ادارې (MI6) همکاران وپېژني او دغه معلومات د اټومي خبرو اترو کې د لوېدیځ پر وړاندې د فشار وسیله وګرځوي.

تېلګراف دا هم ویلي، چې په دغه نوملړ کې د برېتانیا د ځانګړو ځواکونو او استخباراتي مامورینو له ۱۰۰څخه ډېر نومونه هم شامل دي. په برېتانیا کې د دغه سرتېرو د محرم اسنادو افشا کېدو ګڼ غبرګونونه راپارولي دي.

په افشا شویو معلوماتو کې د افغان همکارانو نومونه او د دوی د همکارۍ توضیحات هم شامل وو، چې په ۲۰۲۲ کال کې په تېروتنه افشا شول او یوه برخه یې یو کال وروسته په خواله رسنیو کې خپره شوه.

د برېتانیا حکومت د یوې ځانګړې محکمې د حکم له مخې دغه موضوع پټه وساتله او بیا یې د همدې کسانو د لېږد لپاره یو پټ پلان پيل کړ. د برېتانیا سترې محکمې حکومت اړ کړ، چې په ۲۰۲۵کال کې دغه موضوع په عامه توګه افشا کړي.

د رسمي شمېرو له مخې؛ د همدې میاشتې د صادراتو ارزښت ۱۰۴ مېلیونه ډالره و، چې د روان کال د غبرګولي پرتله ۴۰.۹ مېلیونه ډالره زیاتوالی ښيي. په غبرګولي میاشت کې د صادراتو ارزښت یوازې ۶۳.۱ مېلیونه ډالر راپور شوی و.

له بلې خوا د افغانستان د غبرګولي میاشتې واردات ۹۳۷.۲ مېلیونه ډالره و؛ خو په چنګاښ میاشتې کې بیا د ۲۵۳.۹ مېلیونه ډالرو په زیاتوالي سره له ۱.۱۹ مېلیاردو ډالرو پورته شول.

طالبانو ویلي، چې د افغانستان ډېری صادرات د چنګاښ میاشتې په ترڅ کې پاکستان، هندوستان او تاجکستان ته شوي دي. په داسې حال کې چې ډېری واردات له ایران، چین او پاکستان څخه راوړل شوي دي.

پر کابل د واکمنې ډلې د ملي احصایې او معلوماتو اداره زیاتوي، چې د صادراتو شمېرې د صادراتو او بیا صادراتو دواړو ارزښت په ځان کې را نغاړي او د وارداتو شمېرې هم د محصولي او غیرمحصولي توکو واردات ښيي؛ خو د وارداتي برېښنا ارزښت په‌کې نه دی حساب شوی.

دا په داسې حال کې ده، چې طالبان هره ورځ تبلیغات کوي چې ګوندې افغانستان په تېرو څلورو کلونو کې په یو شمېر برخو کې پر ځان بسیا شوی او له بهرنیو هېوادونو یې واردات کم شوي؛ خو د دغه ادارې تازه شمېر یې اوس یادې ادعاوې برعکس ثابتوي.

کارپوهان باور لري، تر هغې پورې چې افغانستان کې د پانګه‌والو لپاره باثباته چاپېریال، امنیت، اسانتیاوې، فرصتونه او کافي برېښنا برابره نه‌شي؛ نو په کور دننه د تولیدي توکو کچه نه‌شي لوړېدای.

دغې کمیټې ویلي، چې د دغو صادارتو مالي ارزښت ۲۶.۱ مېلیون ډالره اټکل شوی دی.

قرغزستان افغانستان ته د تېلو د واردوونکو هېوادونو له مهمو هغو څخه ګڼل کېږي.

افغانستان د اړتیا وړ تېل او نور سون توکي له ایران او د منځنۍ اسیا له هېوادونو واردوي، چې وخت ناوخت یې د کیفت د خرابوالي په اړه راپورونه ورکړل شوي دي.

هغه زیاته کړې: «رسمیت پېژندنه اقتصادي او سیاسي ګټې لري.» د طالبانو د کابینې د دغه غړي په وینا؛ اوس‌مهال په افغانستان کې امنیتي وضعیت ښه شوی او جاپاني شرکتونو ته د پانګونې ښه فرصتونه برابر دي.

سره له دې چې طالبانو پر ښځو ګڼ بندیزونه او محدودیتونه لګولي؛ قاري دین محمد باور لري چې په افغانستان کې د ښځو حقونو پر وړاندې هېڅ ډول ستونزې نه‌شته.

روسیه لومړنی هېواد و، چې طالبان یې په رسمیت وپېژندل؛ خو کارپوهان باور لري چې مسکو د خپلو امنیتي ملاحظاتو له امله مجبور شوی چې دا کار وکړي. خو بل خوا د پاکستان او ایران په ګډون د طالبانو یو شمېر نورو متحدو هېوادونو بیا د دغه ډلې له رسمیت پېژندو څخه اوس مهال انکار کړی او په اوسنیو شرایطو کې یې د دغه ډول پرېکړې د شونتیا امکان کم بللی دی.

د هغه په خبره: «زه دا باور لرم، چې افغانستان کې د ښځو لپاره هېڅ ډول ګواښ نه‌شته او زموږ دیني ارزښتونو ته باید درناوی وشي.» هم‌مهاله بیا د بشري حقونو سازمونونو له افغان ښځو سره کېدونکی طالباني چلند د اندېښنې وړ بللی او ویل شوي، چې ورځ تر بلې په یاد هېواد کې د‌ ښځو ژوند مخ په خرابېدو دی.

د ښځو حقونو نړۍوالو ادارو په وار، وار اندېښنه ښوولې، چې د ملاهبت الله د بندیزونو له کبله افغانستان د ښځو لپاره پر یو «زندان او جهنم» بدل شوی دی. د طالبانو مشر د خپلې واکمنۍ په تېرو څلورو کلونو کې د ښځو اړوند تر ۱۰۰ډېر فرمانونه صادر کړي، چې له امله یې د ټولنې د دغه قشر ژوند له سختو محدودیتونو او بندیزونو سره مخ شوی دی.