ازبکستان او پاکستان د افغان-ټرانس رېل پټلۍ پروژې په اړه خبرې وکړې

دا خبرداری په داسی‌ حال کې ورکړل شوی، چې افغانستان ته د بهرنیو ګرځندویانو په ځانګړې توګه د مجازي نړۍ نفوذ لرونکو اینفلونسرانو تګ زیات شوی دی.

طالبانو له دې وړاندې څو تنه امریکايي وګړي نیولي او بیا یې د هغوی په بدل کې خپل ځیني غړي د امریکا له بندخونو ازاد کړل.

د امریکا حکومت له طالبانو غوښتي، د محمود شاه حبیبي چې یو افغان ـ امریکايي وګړی دی د برخلیک په اړه معلومات ورکړي؛ خو طالبانو ویلي چې د هغه د شتون په اړه هېڅ معلومات نه لري.

ځینې باوري سرچینې وایي، چې طالبانو حبیبي د القاعدې د پخواني مشر د وژل کېدو او له استخباراتي ادارې سي ای اې سره د همکارۍ په تړاو نیولی دی.

د امریکا د سفارت په اعلامیه کې نه یوازې افغانستان، بلکې میانمار، اریتریا، ایران، نیکاراګوا، شمالي کوریا، روسیه او وینزویلا ته د سفر نه کولو سپارښتنې هم شوې دي.

نصیر احمد فایق زیاتوي، د خپلواکۍ اصلي نمانځنه هغه وخت معنا لري چې یو ملي نظام د قانون، عدالت، بشري حقونو، اسلامي ارزښتونو او د خلکو د واکمنۍ پر بنسټ جوړ شي.

فایق په خپله اېکس پاڼه لیکلي، «د استقلال اصلي نمانځنه هغه وخت مانا لري چې افغانستان د طالبانو له فکري او سياسي اشغال او له بهرنۍ مرستې د تړاو څخه خلاص شي، خلک له فقر، بې‌کارۍ او مهاجرت څخه وژغورل شي او يو ملي نظام د قانون، عدالت، بشري حقونو، اسلامي ارزښتونو او د خلکو د واکمنۍ پر بنسټ جوړ شي.»

د نوموړي په وینا، تر هغې چې د افغانستان ډېری خلک او په ځانګړې توګه ښځې او نجونې له خپلو بنسټيزو ازادیو او حقونو بې برخې وي، د خپلواکۍ یادونه به له تش شعار پرته بل څه نه وي.

د یادونې وړ ده، چې د ۱۲۹۸لمریز کال (د زمري په ۲۸مه) د افغانستان پاچا امان الله خان له انګرېزانو د افغانستان خپلواکي ترلاسه کړه او په دې ډول هغه ته د ملت له‌خوا د «غازي» لقب ورکړل شو. له هماغې ورځې راهیسې هرکال په افغانستان کې (د زمري ۲۸مه) د خپلواکۍ د ورځې توګه نمانځل کېږي.

د افغان ایواک په وینا، دغه قانون به د افغانانو د بیا مېشتېدنې د همغږي کوونکي دفتر (CARE) بېرته فعال کړي، د دوسیو روڼ ډیټابیس به جوړ کړي، د کورنیو د یوځای کېدو بهیر به چټک کړي او د اړوندو ادارو ترمنځ به همغږي لا غښتلې کړي.

د افغان ایواک مشر «شاون وان ډیور» ویلي، چې دا قانون یوازې قانون‌ منل نه ده، بلکې د امریکا د ویاړ او تعهد بیا ځلي تایید دی.

د هغه په خبره، د کی‌یر دفتر بېرته فعاله کېدل تضمین کوي، چې افغان سرتېري، داوطلبان او کورنۍ یې هېر نه شي.

وان ډیور زیاته کړې، چې افغان ایواک د کابل د سقوط له ګډوډۍ وروسته جوړ شو، هغه مهال چې زرګونه پخواني سرتېري او د افغانستان ملاتړي د امریکایي ځواکونو ترڅنګ ودریدل.

نوموړي خبرداری ورکړی، چې د «تلپاتې هرکلي» د پروګرام ځنډېدو زرګونه کسان له ګواښ سره مخ کړي او د امریکا باور یې زیانمن کړی دی.

راپورونه زیاتوي، چې دغه قانون د امنیتي څېړنو په بهیر کې بدلون نه راولي، خو ډاډ ورکوي چې واشنګټن به خپلو هغو ژمنو ته عملي بڼه ورکړي چې له افغان متحدینو سره یې کړي دي.

د یادولو وړ ده، چې د بهرنیو چارو وزارت په ۲۰۲۴کال کې د «CARE» دفتر منحل کړی و او تر اوسه نوی همغږي کوونکی نه دی ټاکل شوی. خو د نوې مسودې له مخې به دا دفتر بېرته خپل کار ته دوام ورکړي او د امریکا تعهد به د افغان قراردادیانو د بیا مېشتېدنې په برخه کې یو ځل بیا روښانه شي.

افغان ایواک له کانګرس غوښتی، چې ژر تر ژره دغه لایحه تصویب کړي، څو امریکا خپلو ژمنو ته وفاداره پاتې شي او په نړیواله کچه د اعتبار او تعهد روښانه پیغام واستوي.

د دغه راپور له مخې، پاکستان د نړیوالو کړکېچونو او د امریکا ـ هند ترمنځ د اختلافاتو په سیوري کې توانېدلی، چې له سپینې ماڼۍ سره خپلې اړیکې پیاوړې کړي.

واشنګټن ته د پاکستان د پوځ مشر وروستي سفرونه د دواړو هېوادونو د اړیکو د نوي پړاو نښه بللې ده.

راپور زیاتوي، چې اسلام‌اباد د بهرنۍ تګلارې په بریالي مدیریت سره، له امریکا سره خپل ستراتیژیک دریځ نور هم قوي کړی دی.

په راپور کې راغلي، چې پاکستان په اسیا کې د لویو اقتصادونو ترمنځ د امریکا د تر ټولو ټیټ ګمرکي تعرفې امتیاز ترلاسه کړی، چې شاوخوا «۱۹سلنه»کمه ده، په داسې حال کې چې پر هند د روسي تېلو د پېرلو په تړاو تر «۵۰سلنې»پورې تعرفه لګېدلې ده.

له دې وړاندې رسنیو خبر ورکړی و، چې د امریکا د بهرنیو چارو وزیر «مارکو روبیو»اعلان کړی، واشنګټن غواړي له اسلام‌اباد سره خپلې اقتصادي همکارۍ پراخې کړي.

پر همدې مهال، تېرې میاشتې د امریکا او پاکستان ترمنځ یو سوداګریز تړون هم لاسلیک شوی او ترڅنګ یې واشنګټن د «بلوڅ ازادي غوښتونکی پوځ» ډله چې د پاکستاني پوځ پر ضد جګړه کوي، په رسمي ډول د ترهګرو ډلو په لېست کې شامل کړی دی.

ایراني رسنۍ ایراف سره په خبرو کې سراج زیاته کړې: «موږ بې له شکه د ډېرو صنایعو او کرهڼیزو برخو لپاره د افغان کارګرانو اړتیا لرو او خوښ یو چې دا اړتیا د ګاونډي او همژبي افغانستان خلکو له لارې پوره کېږي».

د ده په وینا، د ایران ولس له نږدې پنځو لسیزو په اوږدو کې د افغان کارګرانو له کار او خدمتونو راضي پاتې شوی دی.

دغه وکیل ومنله، چې د طالبانو د بیا واکمنېدو وروسته ډېری د افغانستان د امنیتي ځواکونو غړي او مخالفین ایران ته کډه شول، خو د ایران دولت د پناه ورکولولپاره منظم چوکاټ نه درلود، چې دا د ستونزو لامل شوی دی.

سراج ټینګار کړی، چې یوازې غیرقانوني کسان باید اخراج شي، نه هغه افغانان چې ثبت او سرشمېرل شوي دي.

نوموړي وویل: «که یو افغان کارګر بې اسنادو په هر ځای کې د کار کولو اجازه ولري، دا د مهاجرتي جوړښت د نشتوالي نښه ده، او دا ستونزه د افغانانو نه، بلکې زموږ د کمزوري مدیریت پایله ده.»

هغه د «ملي کډوالۍسازمان»د جوړېدو پر لایحه هم خبرې وکړې او ویې ویل، چې ټول محدودیتونه به یوازې پر غیرقانوني کسانو تطبیق کېږي، او ان د هغو کار ورکوونکو لپاره جرم‌ ټاکل شوې دی چې غیرقانوني افغان کارګر استخدام کړي.

کارپوهان باور لري، چې د افغان کارګرو پراخ اخراج نه یوازې د ایران د بېکارۍ ستونزه نه حلوي، بلکې د صنعتي شرکتونو د تړل کېدو او پراخې بېکارۍ سبب کېدای شي.

د ایران د سوداګرۍ خونې څېړنې ښيي، چې د دغه هېواد د نفوس د ودې کړکۍ په تړل کېدو ده او په نږدې راتلونکې کې به د کارګرانو اړتیا نوره هم ډېره شي.