د ملګرو ملتونو امنیت شورا د بندیزونو کمېټې د جمعې په ورځ (د زمري په ۳۱مه) له داعش او القاعده سره د تړاو له امله د پنځو نورو کسانو نومونه د بندیزونو په نوملړ کې ورزیات کړل. د دغې شورا د اعلامیې له مخې، له دغو کسانو دوو یې په افغانستان کې هم فعالیت کړی دی.
د اعلامیې له مخې، دغه کسان د لېبیا، ټونس، کوېټ او تاجکستان اوسېدونکي دي او د داعش او القاعده په فعالیتونو کې ښکېل دي او تر دې وروسته به یې شتمنۍ کنګل شي او د سفر اجازه به نه لري.
د اعلامیې له مخې، د دغو کسانو هویت:
«ابراهیم علي ابوبکر تنتوش»
د لېبیا اوسېدونکی دی، له افغانستانه د ملاتړ کمېټې سره تړاو لري او تر دې مخکې «د لېبیا د اسلامي مبارزینو» غړی هم وو، په ۲۰۱۴ کال کې په افغانستان کې یې هم حضور درلود.
«ګلمراد خالیموف»
د تاجکستان اوسېدونکی دی، د داعش غړی او له سوریې سربېره د ۲۰۱۵ کال په سپتمبر کې د افغانستان په ختیځ او شمال ختیځو ولایتونو کې یې فعالیت درلود. نوموړی نظامي متخصص او د داعش لپاره د جلب و جذب مسوول بلل شوی او د تاجکستان دولت تر څار لاندې هم دی.
«الازهر بن خلیفه بن احمد روين»
د ټونس اوسېدونکی دی او له ټونس سربېره په ایټالیا کې هم په ترهګریزو ډلو کې د غړیتوب له امله بندي شوی دی.
«سليمان جاسم سليمان علي ابوغيث»
د کوېټ اوسېدونکی دی او کوېټ یې تابیعت په ۲۰۰۱ کال کې لغوه کړی او دمګړی په امریکا کې بندي دی.
«شفیع سلطان العجمي»
د کوېټ اوسېدونکی دی او د النصر جبهې لپاره د مالي بسپنو د راټولو په تور په کوېټ کې بندي وو او د دغه هېواد د امیر د عفوې په یوه فرمان کې د ۲۰۲۳ کال په نومبر کې له زندانه ازاد شو.
دغه کسان له داعش او القاعده سره په اړیکه کې دي او دغو شبکو ته د مالي امکاناتو د برابرولو او د جلب و جذب په برخو کې مهم رول لري.
د امنیت شورا د بندیزونو کمېټې ویلي، د داعش او القاعده اړوند د بندیزونو نوملړ په منظم ډول د اړوندو هېوادونو او نړۍوالو بنسټونو د معلوماتو پر بنسټ جوړېږي.
د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د بندیزونو کمېټې له داعش او القاعده سره د تړاو له امله د یادو پنځو کسانو نومونه په داسې حال کې د بندیزونو په نوملړ کې ورزیات کړي، چې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته په افغانستان کې یو ځل بیا اندېښنې رامنځته شوي، چې ګواکې طالبانو د القاعدې او داعش په ګډون د یو شمېر ترهګرو ډلو بهرنیو غړو ته خوندي ځایونه ورکړي دي.
څو ورځې وړاندې په ملګرو ملتونو کې د ایران دایمي استازي او سفیر امیر سعید ایرواني د ملګرو ملتونو د امنیت شورا غړو ته په یوه بېسارې وینا کې وویل، چې داسې معتبر راپورونه شته چې ښيي ترهګر له سوریې څخه افغانستان ته لېږدول کېږي.
نوموړي د دې بهیر پر وړاندې ژوره اندېښنه څرګنده کړه او زیاته یې کړه، چې داعش، القاعده او نورې بهرنۍ ترهګرې ډلې لا هم د سیمې د بېثباتۍ لپاره فعالیت کوي.
تر دې وړاندې په ملګرو ملتونو کې د روسیې استازي هم د منځني ختیځ څخه افغانستان ته د بهرنیو ترهګرو د انتقال په اړه اندېښنه څرګنده کړې وه.
د ملګرو ملتونو امنیت شورا بیا تېره میاشت په خپل راپور کې خبرداری ورکړ، چې طالبانو د واک تر بشپړ نیولو وروسته په افغانستان کې څو نړۍوالو ترهګرو ډلو ته د فعالیت لپاره خوندي او ارامه فضا برابره کړې ده.
په راپور کې راغلي چې که څه هم طالبان ادعا کوي چې له ترهګرو ډلو سره یې اړیکې پرې کړي، خو عملي توګه یې دغو ډلو لکه داعش، القاعده، د پاکستاني طالبانو تحریک، د ترکستان ختیځ اسلامي غورځنګ، اسلامي ترکستان ګوند، تاجکستان انصارالله ډلې او نورو سخت دریځو ته په افغانستان کې د فعالیت اجازه ورکړې ده.
ملګرو ملتونو ټینګار کړی، چې دغه ډلې په شمالي او ختيځو سیمو کې مېشت دي او نه یوازې د بهرنیو جنګیالیو جلب جذب کوي، بلکې د روزنې، استخدام او د افغانستان له پولو بهر د بریدونو په پلان جوړولو هم بوختې دي.
همدارنګه القاعده که څه هم سختې ضربې لیدلې، خو بیا یې هم د طالبانو سره خپل روزنیز او همغږي فعالیتونه روان ساتلي دي.
طالبانو بیا تل دغه تورونه رد کړي دي.
د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد همدا تېره اوونۍ په افغانستان کې د ترهګرو ډلو د فعالیت اړوند د ملګرو ملتونو د امنیت شورا اندېښنې رد کړې. نوموړي ویلي، چې اوسمهال هېڅ ترهګره ډله په افغانستان کې شتون نه لري.
د تېر جمهوري نظام پر مهال د ملي دفاع وزرت سرپرست شاه محمود میاخېل د شنبې په ورځ (د وږي په لومړۍ) د طالبانو له لوري د امیر شېر علي نوايي د وران کړي څلي د بیارغونې چارو له پیله هرکلی وکړ او زیاته کړې یې ده: «تاریخي ارزښتونه باید وساتل شي.»
شاه محمود میاخېل په خپله اېکس پاڼه کې لیکلي، طالبان باید په تورخم کې د غازي امان الله خان او پاچا خان تابلوګانې، په جلال اباد ښار کې د غازي امان الله خان څلی او د پښتونستان واټ خراب کړي انځورونه هم بېرته ورغوي.
میاخېل زیاته کړې: «په دې لړ کې چې طالبانو په تورخم کې د غازي امان الله خان او پاچا خان تابلوګانې، په جلال اباد ښار کې د غازي امان الله خان څلی او د پښتونستان واټ انځورونه خراب کړي، باید بېرت جوړ کړي.»
د نوموړي په وینا، دغه تابلوګانې، څلي او پښتونستان واټ د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په مناسبت جوړ شوي وو او یوازې د جمهوریت اړوند نه دي او همداراز یې ویلي: «که د غازي امان الله خان د مقبرې رنګ هم د پخوا په شان تغییر کړي، نو ښه به وي.»
د امیر علي شېرنوايي څلی شاوخوا ۱۷ کاله مخکې په مزارشریف ښار کې جوړ شوی وو، خو تېره اوونۍ طالبانو یاد څلی ونړاوه او د غبرګونونو په ترڅ کې د ازبکستان د بهرنیو چارو وزارت مطبوعاتي سلاکار احرار برهانوف د امیر علي شېر نوایي د مجسمې د نړولو په تړاو له طالبانو رسمي وضاحت وغوښت.
طالبانو په وضاحت کې د تېرې چهارشنبې په ورځ (د زمري ۲۹مه) ورته ویلي وو، چې دا اقدام د دوی د ځايي ادارو له خوا له اطلاعاتو او کلتور وزارت سره په نه همغږۍ شوی او همداراز یې ډاډ ورکړی وو، چې د امیر عليشېر نوایي لپاره نوې مجسمه به جوړه کړي.
له دې سره سم، دوه ورځې مخکې د مزارشریف ښاروال د امیر عليشېر نوایي د یادګار څلي د بیارغونې چارو له پيله خبر ورکړ. د نوموړي په وینا، دغه پروژه به د ۱ اعشاریه ۵ میلیونه افغانیو په لګښت پلې شي او په کې به د کتيبې بیارغول، د شنو ساحو، د ناستو ځایونه، کتابتون او د امیر عليشېر نوایي د ژوند او ادبي اثارو معرفي لوحې شاملې وي.
میر نظام الدین علي شېر نوايي په ۸۴۴ هجري- سپوږمیز کال کې په هرات کې سترګې دې نړۍ ته پرانېستې او په ۹۰۶ هجري- سپوږمیز کال کې ومړ. امیر عليشېر نوایي د تیموریانو دورې پرمهال له مخکښو شاعرانو، پوهانو او سیاستوالو او د سلطان حسین بایقرا هم دوره وو.