د ایران د کورنیو چارو وزیر اسکندر مومني وايي، چې په افغانستان کې غېرحضوري زدهکړه زدهکوونکو ته یوه ارزښتناکه او انساندوستانه اقدام دی، په ځانګړې توګه د نجونو لپاره غېرحضوري زدهکړه کولی شي د بهرنیو اتباعو د معکوس مهاجرت زمینه برابره کړي.
د نوموړي په وینا، ایران چې د انلاین زدهکړو پراخه تجربه لري او د افغان کډوالو د منلو سابقه هم لري، کولای شي د دې ناورین د کمولو په برخه کې اغېزمن رول ولوبوي.
مومني همداراز وایي، چې دوی اوسمهال د افغانستان زدهکوونکو ته د انلاین زدهکړې د برابرولو لارې چارې څېړي.
دا په داسې حال کې ده، چې تر دې وړاندې د ایران د پوهنې وزیر عليرضا کاظمي هم چمتووالی ښودلی و، چې هېواد یې د درې اړخیزې هوکړې له مخې افغان زدهکوونکو ته روزنه ورکولی شي او د مجازي ښوونځیو د اساسنامې پر بنسټ به هغوی ته د اعتبار وړ اسناد هم ورکړي.
ایراني چارواکي په داسې حال کې دغه څرګندونې کوي، چې د کډوالو پروړاندې د ایران د نویو سیاستونو له امله سلګونه زره افغان کډوال ماشومان د زدهکړې له محرومېدو سره مخامخ دي.
تر دې وړاندې په افغانستان کې د طالبانو د څلور کلنې واکمنۍ په مناسبت د ملګرو ملتونو کلتوري او تعليمي سازمان يونسکو راپور ورکړ، چې اوسمهال ۲،۲ ميليون افغان نجونې له زده کړو بې برخې شوې دي.
د یادولو ده، چې افغانستان د نړۍ يوازینی هېواد دی چې د نجونو او ښځو منځنۍ او لوړې زده کړې پکې منع دي.
په دې وروستیو کې بیا له ایران او پاکستانه د افغان کډوالو جبري شړلو د افغان نجونو پر زدهکړو نورې هم منفي اغېزې کړې دي او دا مهال میلیونونه نجونې له زدهکړې بېبرخې دي.
طالبانو په خپله دویمه واکمنۍ کې هم د ښځو پر زده کړو، کار، ورزش او سفرونو سخت بندیزونه لګولي دي. ملګرو ملتونو دغه حالت ته د «جنسیتي اپارټایډ» نوم ورکړی دی.
افغانستان کې ګڼې مېرمنې د طالبانو د دغو سختو محدودیتونو له کبله کړاونه ګالي او ځینې مجبوره شوې چې خپل هېواد پرېږدي.
طالبانو د هرات ولایت په غوریان ولسوالۍ کې د هغو شلو کسانو د نیولو خبر ورکړ، چې غوښتل یې د هېواد له پولې ایران ته په ناقانونه توګه ننوځي.
د طالبانو تر واک لاندې د ۲۰۷ الفاروق قول اردو د رسنیو دفتر د یکشنبې په ورځ (د وږي ۲مه) په خپل اېکس کې لیکلي، چې یاد شمېر کسان د نهمې سرحدي لوا د اووم کنډک د منسوبینو د کشفي عملیاتو پر مهال نیول شوي دي.
طالبانو په داسې حال کې ایران ته د یادو کسانو د ناقانونه تګ مخه نیولې، چې په وروستیو میاشتو کې له ایران څخه د افغان کډوالو د اېستلو بهیر په بې ساري ډول زیات شوی دی.
دا په داسې حال کې ده، چې همدا نن د ایران دولتي خبري اژانس «اېرنا» د دغه هېواد د بابل ښار د امنیې قوماندان له قوله خبر ورکړ، چې یو زرو ۵۰۰ ناقانونه افغان کډوال چې د بابل په بېلابېلو سیمو کې اوسېدل، افغانستان ته وشړل شول.
نوموړي دغه راز ویلي: «د ناقانونه افغان کډوالو د راټولولو طرحه له اعلان شوې لارښوونې سره سم په پرله پسې ډول دوام لري.»
د روغتیا نړۍوال سازمان په خپل وروستي راپور کې ویلي، چې د روان کال د اګسټ له لومړۍ نېټې څخه بیا تر ۱۵مې پورې ټولټال ۱۰۶ زره او ۱۰۹ کډوال له پاکستان او ایران نه افغانستان ته ستانه شوي، چې په دې کډوالو کې ۸۳.۷ سلنه یې له ایران او ۱۶.۳ سلنه یې له پاکستان نه ستانه شوي دي.
عتیق الله عزیزي د دغه جومات د پرانېستې په مراسمو کې وویل، د «باباجي» تاریخي جومات د اسلام د درېیم خلیفه حضرت عثمان «رضي الله عنه» د خلافت پر مهال د غزني په زاړه ښار کې په دوو پوړونو کې جوړ شوی و.
د عزیزي په وینا، د باباجي تاریخي جومات د ړنګېدو له جدي ګواښ سره مخ و، خو د وزارت د رهبرۍ په هڅو او د اغا خان کلتوري بنسټ په همکارۍ د تاریخي سبک او هنري جوړښت په ساتلو سره بېرته ورغول شو.
د اغا خان کلتوري بنسټ مسوول فضل کریم احمدي هم په دې مراسمو کې وویل، دغه جومات د ۱۵۰ زره امریکايي ډالرو په لګښت په ۱۴ میاشتو کې بیا رغول شوی دی.
له دې سره سم، د غزني ولایت لپاره د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور رييس حمیدالله نثار بیا ادعا وکړه، چې د غزني ۳۲ تاریخي آبدې په ۲۰۱۳ کال کې د جمهوري نظام پر مهال په غېر مسلکي ډول بیارغول شوي او په دې برخه کې یې د وزارت د لا ډېرو همکاریو غوښتنه وکړه.