د ایران سرحدي ځواکونه وایي، د خراسان رضوي ولایت د تایباد په پوله یې دوه افغان وګړي نیولي چې د معدې له لارې یې د هیرویینو ۱۸۰ اوبي کڅوړې لېږدولې.د خراسان رضوي د سرحدي ځواکونو قوماندان وايي، د دواړو له معدې ټول دوه کیلو او ۱۷۰ ګرامه هیرویین راایستل شوي دي.
د خراسان رضوي د سرحدي ځواکونو قوماندان مجید شجاع د سې شنبې په ورځ رسنیو ته وویل، دغه کسان په تایباد کې د پلټنو پر مهال نیول شوي، او د هغوی له معدې ټول دوه کیلو او ۱۷۰ ګرامه هیرویین راایستل شوي دي.
نوموړي زیاته کړه، تورن کسان له اسنادو سره یو ځای قضايي ادارو ته سپارل شوي دي.
هغه همداراز وویل، د پولو د کنټرول پر مهال د یوه بل افغان له موټر څخه هم ۶۲۰ ګرامه تاریاک کشف شوي چې اړوند چارواکو ته وسپارل شول.
شجاع ټینګار وکړ:«له افغانستان نه د صنعتي نشهيي موادو قاچاق ورځ تر بلې ډېرېږي، خو زموږ سرحدي ځواکونه یې د مخنیوي لپاره پرلهپسې هڅې کوي.»
خراسان رضوي له افغانستان سره شاوخوا ۳۰۲ کیلومتره ګډه پوله لري او تایباد د دې ولایت سوېل ختیځ ته، د مشهد ښار نه ۲۲۵ کیلومتره لرې پروت دی.
د طالبانو د دولتي شرکتونو لوی رییس احمد جان بلال د یوه لوړپوړي پلاوي په مشرۍ تاتارستان جمهوریت ته سفر کړی دی. ټاکل شوې دغه پلاوی د تاتارستان په پلازمېنه کازان کې د تېلو او ګازو د صنعت په اړه په جوړېدونکې دوه ورځنۍ غونډه کې برخه واخلي.
دغه پلاوي کې د کانونو او پټرولیم وزیر ملا هدایت الله بدري هم ګډون لري.
د طالبانو د دولتي شرکتونو ریاست د سې شنبې په ورځ پر اېکسپاڼه لیکلي، چې یاد پلاوی به د تېلو، ګازو او کیمیاوي صنعت (Oil, Gas and Chemistry) تر عنوان لاندې نندارتون څخه هم لیدنه وکړي.
سربېره پر دې، افغان پلاوی به د تاتارستان له چارواکو سره د صنعتي همکاریو په اړه خبرې اترې ولري او یو شمېر پراختیایي پروژې به هم وګوري.
یاد پلاوی د تاتارستان د لومړي وزیر مرستیال او د سوداګرۍ وزیر اولیګ ولادیمروویچ کوربچینکو په بلنه تاتارستان ته تللی دی.
د زمري په ۱۶مه په کابل کې د طالبانو تر ادارې لاندې د افغانستان خصوصي سکټور او د تاتارستان جمهوریت ترمنځ د تېلو او ودانیزو توکو په برخه کې د ۱۸۳مېلیونه ډالرو په ارزښت سوداګریزې هوکړې لاسلیک شوې.
په همدې مجلس کې اولیګ ولادیمروویچ کوربچینکو د کابل واکمنو ته بلنه ورکړه، چې (د اګسټ په ۲۶مه) په تاتارستان کې د تېلو یو نندارتون کې برخه واخلي. همداراز یې د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې د مدیره پلاوي مشر سید کریم هاشمي د تاتارستان د سوداګرۍ خونې لیدو ته وباله.
هممهاله روسیه په نړۍ کې لومړنی هېواد دی، چې طالبان په رسمیت پېژني او د تاتارستان په ګډون د یاد فدارسیون غړو هېوادونو پر کابل له واکمنو سره خپلې اړیکې او تعاملات تر بل هر وخته ډېر پراخ کړي دي.
په هلمند کې ځايي سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل چې ددغه ولایت د طالبانو د عامې روغتیا ریاست په بست روغتون کې د بې پولې ډاکترانو له سازمان چارې محدودې کړې او د جراحي او داخله څانګو د ډاکترانو په ګډون یې ۱۶۰ کسان له دندو لرې کړي دي.
د هلمند په بست روغتون کې سرچینو نن سې شنبه د « وږي ۳مه» وویل چې د روغتون چارې د بې پولې ډاکترانو سازمان له خوا پرمخ وړل کېدلې خو اوس یې یوازې دوه څانګې ورته پرېښې دي.
د سرچینو په وینا، د مور او ماشوم ترڅنک له ۱۲ کلونو لاندې ماشومانو د څانګو واک چارې به د بې پولې ډاکترانو سازمان پرمخ وړي.
سرچینې زیاتوي، چې په ۱۶۰ ځواب شویو کسانو کې ډاکټران، ښځینه او نارینه روغتیاپالان شامل دي.
یو ځايي کارکوونکي وویل، « په اېستل شویو کسانو کې یوازې ډاکتران او نرسان نه دي، بلکې سوپروایزران او صفاکاران هم شامل دي خو داسې ښکاري چې دا اېستلو دا بهیر به روان وي.»
یو تن ځواب شوي ډاکتر افغانستان انټرنشنل ته وویل چې طالبانو د هلمند د عامې روغتیا ریاست او د بې پولې ډاکترانو سازمان ترمنځ له اوږدو بحثونو وروسته دا پرېکړه کړې ده.
هغه زیاته کړه:« د طالبانو د عامې روغتیا ریاست په دې هڅه کې دی، چې د بې پولې ډاکترانو سازمان چارې او واک محدود کړي او د دوی پرځای خپل کسان په وارډونو کې ځای پر ځای کړي.»
د ترلاسه شویو شمېرو له مخې، په هلمند کې له بې پولې ډاکترانو سازمان سره په بست روغتون کې د ډاکترانو او نرسانو په ګډون شاوخوا ۱۲۵۰ کسان په کار بوخت ول.
د ځايي کارکوونکو په وینا، تر ۲۰۲۶ کاله پورې بې پولې ډاکټرانو سازمان د روغتون له معاشونو نیولې تر ډوډۍ او درملو مسوولیت پر غاړه لري.
نوموړي زیاته کړه:«اصلي ستونزه دا ده، چې د بې پولې ډاکترانو سازمان چې د بست په روغتون کې موقعیت لري، له پراخو امکاناتو برخمن دی او اوس طالبان په دې هڅه کې دي، چې د پخواني پرسونل پرځای خپل د خوښې کسان وګوماري.»
د روغتون د ځینو فعاله کارکوونکو نیوکه بیا دا ده، چې په تېر جمهوریت کې هم د بې پولې ډاکترانو سازمان په چارو کې د ولایت عامې روغتیا ریاست د مداخلې هڅې کولېؤ خو مخه یې نیول شوې وه.
دوی زیاتوي د یاد سازمان چارې له محدودولو سره به نه یوازې یو شمیر پرسونل بې کاره شي بلکې په خدماتو کې به هم د پام وړ کمښت راشي، چې له امله به یې د څو ولایتونو مراجعین له سختو روغتیايي ستونزو سره مخ شي. ناو ک
تر اوسه پورې د طالبانو د هلمند د عامې روغتیا ریاست او د بې پولې ډاکترانو سازمان ددې موضوع په اړه څه نه دي ویلي.
د روان کال د چنګاښ په ۱۳مه د بې پولې ډاکټرانو سازمان په خپل راپور کې ویلي و، چې افغانستان کې د ناروغو ماشومانو شمېر د زیاتېدو له امله روغتونونه له سخت فشار سره مخ دي. دغه سازمان ویلي و، چې د هلمند ولایت بست روغتون په بېړنۍ څانګه کې د ناروغانو شمېر دوه برابره زیات شوی دی.
د جرمني د بهرنیو چارو وزارت له قوله ویل شوي، چې برلین د خپلو افغان محلي همکارانو د انتقال چارې له سره پیلوي. رپوټونه وايي، په راتلونکو ورځو کې به یو شمېر افغانې کورنۍ د چارټر الوتکو پرځای په سوداګریزو الوتکوکې د دوبۍ یا استانبول له لارې جرمني ته لاړې شي.
جرمنی دا ګام د محکمې له پرېکړې، ډيپلوماتیکو فشارونو او له پاکستان نه د افغان کډوالو له اخراج سره هممهاله پیلوي.
ویلټ ورځپاڼې د جرمني د بهرنیو چارو وزارت له قوله ویلي، چې په پاکستان کې میشت تاییدپاڼه لرونکي افغانان به ډېر ژر جرمني ته د تګ اجازه ترلاسه کړي.
د ویلت په وینا، په راتلونکو ورځو کې به افغانې کورنۍ جرمني ته د سفر اجازه ولري او اړوندو کسانو ته د دې پرېکړې خبر ورکړل شوی دی. د ویلت په وینا، هغوی به د چارټر الوتکو پرځای په سوداګریزو الوتکوکې د دوبۍ یا استانبول له لارې جرمني ته لاړ شي.
د جرمني د بهرنیو چارو وزارت ویاند مارتین ګیزه د دوشنبې په ورځ په یوه خبري ناسته کې وویل، چې برلین لا هم د پاکستان له حکومت سره په لوړه کچه خبرو کې ښکیل دی.
ګیزه وویل، « موږ پوهېږو چې د اغېزمنو کسانو او د هغوی د ملاتړو لپاره وضعیت ډېر سخت دی. زه تاسې ته ډاډ درکوم چې فدرالي حکومت ټول دیپلوماتیک او اداري وسایل کاروي چې په دې ستونزمن وضعیت کې د حل لاره وموندل شي».
ګیزه د جرمني د بهرنیو چارو وزیر وایفول د وړمې ورځې خبرې تکرار کړې، چې یو ځانګړې ټاسک فورس یې پاکستان ته استولی چې چارې له نږدې تنظیم کړي.
نوموړي زیاته کړه، « په پاکستان کې زموږ سفیرې مېرمن لیپل څو ځله د پاکستان حکومت ته مراجعه کړې او زموږ د پروسې څرنګوالی یې ورته تشریح کړی. د بهرنيو چارو وزیر اعلان وکړ چې هغه له خپل پاکستاني همکار سره موافقه کړې چې په دې موضوعاتو به دوه اړخیزې خبرې وکړي».
ګیزه د دې پوښتنې په ځواب کې، چې له پاکستان نه افغانستان ته شړل شویو کسانو د بهرنیو چارو او د کورنیو چارو وزارتونوته یو لیک استولی او د مرستې غوښتنه یې کړې، وویل، « د فدرالي حکومت قراردادي خدماتو شرکت له ټولو اغېزمنو کسانو سره په تماس کې دی. دا یوازې هغه کسان نه دي چې په پاکستان کې دي، بلکې هغه کسان هم پکې شامل دي چې افغانستان ته شړل شوي. څومره چې اړتیا وي، په پاکستان کې هم د استوګنې، خوراک او طبي پاملرنې چارې چمتو کیږي.».
د ګیزه په وینا، ټول هغه کسان چې اوس په افغانستان کې دي، په لومړنيو اړتیاوو لکه جامو، حفظ الصحې وسایلو او نورو بنسټیزو توکو سمبال شوي او برلین کوښښ کوي هغوی ته هم پر ځای مرستې برابرې کړي.
هغه زیاته کړه، « موږ لیکونو ته هم ځواب وایو. خو زه اوس په دقیقه توګه نه پوهېږم چې تاسې کوم لیک ته اشاره کوئ».
هغه وویل، چې د بهرنیو چارو وزیر د اونۍ په پای کې د بهرنیو چارو وزارت د پرانېستې ورځې په غونډه کې یوځل بیا وویل چې جرمنی هر ځای چې د منلو قانوني الزام لرونکې ژمنې ورکړل شوې وي، حتماً پرې ولاړ پاتې کېږي.
د جرمني د بهرنیو چارو وزارت په وینا، دا په دې پورې تړلې نه ده چې وروستۍ قضایي پرېکړه شوې که نه، ځکه قانوني مکلفیت هم د محکمې له وروستي حکم پرته شته او جرمنی غواړي دا مکلفیت پوره کړي.
د روغتیا نړۍوال سازمان په خپل وروستي راپور کې اندېښنه ښودلې، چې په افغانستان کې د کولرا ناروغۍ په پېښو کې د پام وړ زیاتوالی راغلی دی. دغه سازمان ویلي، چې په روان ۲۰۲۵کال کې په افغانستان کې د کولرا تر ۱۰۰زرو ډېرې پېښې ثبت شوې او له امله یې ۵۰ کسان مړه شوي هم دي.
د دغه سازمان د معلوماتو له مخې؛ په پېښو کې د زیاتوالي کچه په افغانستان کې د هوا له ګرمېدو سره هممهاله پیل شوې او اوس تر ټولو لوړې کچې ته رسېدلې ده.
په راپور کې راغلي، د کولرا پېښې تر ډېره د افغانستان په مرکزي ولایتونو او په ځانګړي ډول په پروان او کاپیسا ولایتونو کې ثبت شوې دي.
د یاد سازمان د معلوماتو پربنسټ؛ یوازې له تېرې جولای میاشتې راهیسې په پروان او کاپیسا کې نږدې زر پېښې ثبت شوې دي، چې ډېری هغه یې مېرمنې او کم عمره ماشومان دي.
افغانستان، پاکستان او یمن په نړۍ کې د هغو هېوادونو په سر کې دي، چې د کولرا ډېرې پېښې پهکې ثبتېږي.
روغتیاپالان وايي، کولرا (Cholera) یوه ساري ناروغي ده چې د مېکروب له کبله رامنځته کېږي. دوی وايي، دغه «مېکروبونه» د ککړو اوبو او ځینو ناپاکو خوړو څخه د انسان بدن ته ننوځي چې په پیل کې انسان په نس ناستي اخته کېږي او که په وخت یې درملنه ونهشي؛ نو د انسان د بدن اوبه کمېږي او ان د مرګ لامل هم کېدای شي.
د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد نن سېشنبه (د وږي ۴مه) په کابل کې یوې خبري غونډې ته وویل، چې په دغه تګلاره کې به د دوی ټولې پراختیايي چارې د یوه منظم چوکاټ لاندې توحید او پرمخ یوړل شي.
نوموړی وايي، چې په دغه پنځه کلن پلان کې د ټولو پراختیايي چارو مالي امکانات له کورنیو سرچینو تامینېږي او په پلي کېدو به یې په افغانستان کې له اقتصادي او صنعتي پلوه لوی بدلون رامنځته شي.
که څه هم د طالبانو ویاند وايي، چې د دوی د حکومت نورې ادارې به وروسته د دغه تګلارې په اړه ټول جزییات له رسنیو او خلکو سره شریک کړي؛ خو د دوی ادارې د دغه پلان عملي کېدو ته ژمنې دي.
مجاهد د یوې پوښتنې په ځواب کې وویل، چې په راتلونکي پنځه کلن پلان کې د عصري علومو زدهکړو ته هم پام شوی؛ خو د جزییاتو له ورکولو یې ډډه وکړه.
د طالبانو ویاند دارنګه پاکستان او هند ته د دغې ډلې د بهرنیو چارو وزیر د سفر بندیز او له امریکا سره د طالبانو د اړیکو په اړه د یوې پوښتنې له ځواب ورکولو هم ډډه وکړه.
د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د بندیزونو څانګې افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې هند ډیلي ته د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر د سفر په اړه د معافیت غوښتنه بېرته واخیسته. تمه کېده، چې امیرخان متقي د اګسټ له ۲۷مې تر ۲۹مې نېټې هند ته ولاړ شي. دارنګه متقي غوښتل، چې (د زمري په ۱۳مه) پاکستان ته سفر وکړي؛ خو دغه سفر د ملګرو ملتونو د بندیزونو کمیټې لهخوا د معافیت د نه ورکړې له کبله ونهشو.
ذبیحالله مجاهد په د یادې غونډې پرمهال په دغه تګلاره کې د نجونو د زدهکړو د ځای ځایګي په اړه جزییات ورنه کړل او د نجونو د زدهکړو په اړه یې د یوې پوښتنې له ځواب ورکولو هم ځان په څنګ کړ.
د طالبانو ویاند که څه هم ادعا کوي، چې د دوی د څلورکلنې واکمنۍ پرمهال لوی اقتصادي پرمختګونه شوي؛ خو له دې وروسته به ټولې پرمختیايي چارې د اعلان شوې تګلارې له مخې په منظمه او کره توګه ترسره شي.
طالبان په داسې حال کې د راتلونکو پنځو کلونو لپاره د افغانستان د اقتصادي ودې په برخه کې خپله تګلاره اعلانوي، چې د ګڼو نړۍوالو راپورونو پربنسټ په افغانستان کې ورځ تربلې د فقر او بېوزلۍ کچه مخ په پراخېدو ده او خبرداري ورکوي؛ که له ځنډ پرته په دې برخه کې اقدام ونهشي، نو افغانستان به لویو ناورینونو سره مخامخ شي.