پاکستان د پنجاب ایالت په درې سیندونو، راوي، ستلج او چناب کې د سېلابونو د ګواښ له امله شاوخوا ۱۵۰ زره کسان خوندي سیمو ته انتقال کړي دي. دا اقدام د سیلابونو راوتلو په تړاو د هند له خبرداري وروسته شوی.
د پاکستان چارواکي وایي، سلګونه کلي د سیندونو د غاړو له اوسېدونکو تخلیه شوي او هند به په راتلونکو ورځو کې ټاکلې اوبه خوشې کړي.
د پنجاب ایالت په دې سیمه کې حاصل خیزې ځمکې او د هېواد د غنمو د کر لویه برخه ده او هر ډول سېلاب اقتصادي او خوراکي بحران ته لار هواروي.
د دوشنبې په ورځ لسګونه ادارو د جرمني له حکومته وغوښتل، چې له پاکستانه دې د زرګونه افغانانو د اېستلو مخه ونیسي. دا هغه کډوال دي چې جرمني د پناه ورکولو ژمنه ورسره کړې وه.
ډان ورځپاڼې سېشنبه (د وږي ۴مه) لیکلي، د جرمني د وکیلانو ټولنې په نوښت تر ۵۰ ډېرو ټولنو د جرمني له حکومته غوښتي چې له ۲۰۰۰ ډېر افغانان دې له پاکستانه نه شړل کېږي.
دغه مدني ټولنو له حکومته غوښتي، چې د امنیتي څېړنو بهیر چټک کړي او هغه افغانان ژر راوباسي چې دوسیې یې څېړل شوې دي؛ په تېره بیا وکیلان، قاضیان، مدني فعالان، خبریالان او لږکي چې په افغانستان کې له ګواښ سره مخ دي.
په بیان کې ویل شوي: «جرمنی د هغو افغانانو پر وړاندې ځانګړی مسوولیت لري، چې پر موږ یې باور کړی او اوس یې د ډیموکراسۍ او بشري حقونو د ملاتړ له امله ژوند له ګواښ سره مخ دی.»
تېره اونۍ برلین تایید کړه، چې ۴۵۰هغه افغانان چې په اسلاماباد کې جرمني ته د تګ په تمه وو؛ پاکستاني پولیسو نیولي او له دې ډلې تر ۲۰۰ ډېر یې بېرته افغانستان ته استولي دي.
د پاکستان اېکسپرېس ټربیون ورځپاڼې سېشنبه (د وږي ۴مه) راپور ورکړی، پاکستاني چارواکو پرېکړه کړې چې ۱۶ کلنه افغانه نوشابه او د هغې مور بېرته افغانستان ته واستوي. دا کار تر هغه وروسته کېږي، چې په راولپنډۍ کې د هغې د جبري واده هڅه ناکامه شوه.
پاکستاني پولیسو ویلي، دغه نجلۍ د مل خان په نوم یوه افغان د کوټې له کچلاغ څخه راوستې وه چې خپل ورور ګل خان ته یې واده کړي. نوموړي د دغه کار په بدل کې د نوشابې له کورنۍ سره ژمنه کړې وه، چې کار به ورته پیدا کوي.
د پولیسو په خبره، مل خان پر غرنیو قاچاقي لارو دغه نجلۍ خپل کور ته راوستې وه؛ خو کله چې نوشابې ګل خان ولید د هغه د ډېر عمر له امله یې له هغه سره د واده مخالفت وکړ او کله چې ګاونډيان د هغوی کور ته ورغلل؛ نو ملا وتښتېد.
تر دې وروسته پولیسو د اوسېدو قانوني اسنادو نهلرلو له امله د نوشابې د کورنۍ غړي له ځانه سره بوتلل. په پام کې ده، چې دغه کورنۍ په ۴۸ ساعتونو کې د تورخم له لارې افغانستان ته واستول شي.
پولیسو راولپنډۍ ته د دغه کورنۍ په قاچاقي ډول راوستلو او په خپل کور کې د ځای ورکولو له امله د مل خان کورنۍ پر وړاندې هم دوسیه ثبت کړې ده.
له بلې خوا د اسلاماباد مرافعې محکمې د ۱۸ افغان کډوالو شړل وځنډول او د هغوی په اړه یې له کورنیو چارو وزارت، احصایې ملي ادارې او فډرالي څېړنو ادارې څخه وضاحت وغوښت.
د دغه ۱۸ افغان کډوالو وکیلانو وویل، چې دغه افغانان د مرحوم فضل الرحمن د کورنۍ غړي دي چې په ۲۰۰۸ کال کې یې د پاکستاني تابعیت غوښتنه کړې وه؛ خو تراوسه د هغوی په اړه پرېکړه نه وه شوې.
محکمې وویل، چې دغه کورنۍ به د سپټمبر په ۱۸مه نېټه محکمې ته حاضرېږي. حقوق پوهان وایي، دغه قضیه ښایي د افغان کډوالو او تابعیت غوښتونکو د حقونو لپاره یوه مهمه پرېکړه وکړي.
یوشمېر افغان سوداګرو افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي، چې په تورخم کې له تېرو څلورو ورځو راهیسې په تازه مېوو او سبزیو بار شاوخوا ۴۰۰موټرونه بند پاتې دي. افغان سوداګر زیاتوي:« پاکستاني چارواکي په شعوري ډول موټرونه په ځنډ سکېن کوي، چې له امله یې مېوې او سبزي خوسا کېږي.»
دغه سوداګر وایي، د دغه مېوو او سبزیو ډېره برخه اوس خوسا شوې ده چې له امله یې دوی ته لوی زیان اوښتی دی.
یو سوداګر د نوم نه ښودلو په شرط افغانستان انټرنشنل پښتو برخې ته ویلي:« پاکستاني چارواکو په تورخم کې زموږ په تازه مېوو او سبریو بار شاوخوا ۴۰۰ موټرونه درولي، چې د دې ځنډ له امله راته لوی زیان اوښتی دی.»
دغه سوداګر وايي، پاکستان دا کار په شعوري ډول کوي او د دوی موټر په ځنډ سکېن کوي. د هغه په وینا؛ تر دې وړاندې پاکستان ته ورتلونکی یو موټر له پنځو تر دوولسو دقیقو پورې سکېن کېده او پاکستان ته به اوښته؛ خو اوس د یوه موټر سکېن کول یو ساعت وخت نيسي.
سوداګر زیاتوي، چې په تورخم کې تر دې اوږده ځنډ وروسته دوی اړ دي چې په پاکستان کې خپلې مېوې او سبزي په تاوان وپلوري.
دغه سوداګر د طالبانو حکومت ته هم ګوته نيسي او زیاتوي، چې په دې اړه یې له پاکستاني چارواکو سره خبرې نهدي کړې او دغه ستونزه یې نهده حل کړې.
افغان سوداګر وايي، پاکستاني چارواکي د افغانستان د مېوو او سبزیو رسېدو پر مهال په بېلابېلو پلمو خپلې لارې بندوي او د افغانستان د صادراتو مخه نیسي.
په دې ۴۰۰ موټرو کې انګور، رومیان او پیاز بار دي، چې اوس یې ډېره برخه خوسا شوې ده.
د پاکستان «ده نیوز» ورځپاڼې لیکلي، چې د طالبانو د پرلهپسې فشارونو او ملاحظاتو له امله د اګسټ په ۲۵مه او ۲۶مه اسلاماباد کې د افغان سیاستوالو کېدونکې ناسته ځنډېدلې ده. د دغه ناستې تابیا د سوېلي اسیا د سټراټېژیکو وړتیاوو موسسې له لوري نیول شوې وه.
یادې موسسې ویلي، چې له دې ناستې یې موخه د افغانستان د راتلونکې او په ځانګړې توګه د سولې او ټیکاو ارزونه وه. تر دې وړاندې سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي و، چې په یاده ناسته کې د طالبانو یو شمېر مخالفې څېرو ته د ګډون بلنه ورکړل شوې وه؛ خو په ناببره توګه لغوه او تر راتلونکې میاشتې وځنډول شوه.
سرچینې وایي، د طالبانو واکمن رژیم د هغو افغان مخالفینو د احتمالي ګډون له امله ناخوښه و چې د دغه بنسټ لهخوا وربلل شوي وو. په دغه غونډه کې هېڅ یو طالب مشر نه و بلل شوی. ویل کېږي (د اګسټ په ۲۰مه) کابل کې د پاکستان د بهرنیو چارو له وزیر اسحاق ډار سره د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي خپلې جدي اندېښنې هم شریکې کړې دي.
اسلاماباد ته په وربلونکي نوملړ کې د حزب اسلامي ګوند د مشر ګلبدین حکمتیار د زوی حبیب الرحمن حکمتیار تر څنګ د ولسي جرګې پخوانۍ غړې فوزیه کوفي، د اقتصاد پخوانی وزیر مصطفی مستور او یو شمېر نورې مشهورې څېرې هم شاملې وې. همدا راز د مقاومت جبهې د ځینو غړو نومونه هم دغه نوملړ کې شامل وو.
د افغانستان د سولې لپاره د امریکا پخواني استازي او یو شمېر افغان سیاستوالو پر دغه ناستې نیوکه کړې وه او دا یې د پاکستان څارګرې شبکې پلان بللی و؛ خو د پاکستان حکومت په یاده ناسته کې خپله هر راز ښکېلتیا رد کړې وه او دا یې د یوې موسسې هڅه بللې وه.
راپور کې د یاد بنسټ د یوې سرچینې له قوله راغلي، چې ښايي یاده ناسته د سپټمبر میاشتې په وروستۍ اونۍ کې جوړه شي او د جوړېدو په تړاو یې د اسلاماباد له لوري د طالبانو قانع کېدل هم روان دي. له سیاستوالو سربېره د ښځو حقونو فعالان، مدني فعالان، خبریالان او د ټولنې بېلابېل قشرونه یادې ناستې ته بلل شوي وو.
په اسلاماباد کې مېشت یو شمېر افغانان چې تازه یې د پاکستان ویزې رد شوې دي وايي، له کوم لامل پرته له اوږد انتظار وروسته یې ویزې رد شوې دي. د دغه افغانانو په خبره؛ ډېری رد شوې ویزې روغتیایي او سیاحتي وې.
عبیدالله «مستعارنوم» چې له درېیو کلونو راهیسې په پاکستان کې اوسېږي وايي، درې میاشتې وړاندې یې ویزه ختمه شوې وه؛ خو هغه د ویزو د تمدیدۍ لپاره غوښتنلیک استولی و.
نوموړي افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، چې دوه ورځې وړاندې یې د خپلې ویزې د رد ایمېل ترلاسه کړ او په ایمېل کې د ویزې د ردېدو لامل په اړه ورته هېڅ نه و ویل شوي.
هغه وایي:« د روان ۲۰۲۵کال له پیل راهیسې چې ویزې یو میاشتنۍ شوې، ما هره میاشت له دې وړاندې چې د ویزو موده مې پای ته ورسېږي د بلې ویزې لپاره اپلای کوله؛ خو درې میاشتې په پروسس کې وه او دوه ورځې وړاندې یې د رد ځواب راغی.»
په ورته وخت کې په پاکستان کې مېشته بله افغان کډواله تبسم احمدي هم د ورته ستونزې په شریکولو سره وايي، چې د دې هم روغتیایي ویزه له کوم لامل پرته رد شوې ده.
هغه وایي:« ورځ تر بلې په پاکستان کې زموږ پر وړاندې ستونزې زیاتېږي. مخکې مو تمه وه، چې ویزې به مو راشي؛ خو اوس نپوهېږو چې څه وکړو؟ د ځینو لاملونو له کبله بېرته افغانستان ته هم نه شو ستنېدای.»
په ورته وخت کې په اسلاماباد کې د افغانانو شورا هم مني، چې په وروستیو کې د ډېرو افغانانو ویزې رد شوې دي. د دغه شورا مشر میوند عالمي افغان وايي، چې د معلوماتو له مخې په دې وروستیو کې د افغانانو کابو اتیا سلنه روغتیایي ویزې رد شوې دي.
هغه وایي:« دا خبره بیخي کره ده، زما د معلوماتو پر بنسټ شاوخوا اتیا سلنه روغتیایي او لس سلنو سیاحتي ویزې رد شوې دي.»
د یوه سیاحتي شرکت مسوول چې نه غواړي نوم یې په راپور کې یاد شي وايي، چې په وروستیو کې د پاکستان حکومت ډېرې کمې ویزې منلې دي. هغه وايي، که څه هم د ویزو د تمدید لپاره ټول غوښتل شوي اسناد د ویزه غوښتونکو له لوري چمتو کېږي؛ خو بیا هم له اوږد انتظار وروسته یې ویزې رد کېږي. په پاکستان کې رسمي سرچینو تراوسه په دې اړه څه نه دي ویلي.
د پاکستان حکومت شاوخوا دوه میاشتې وړاندې په پاکستان کې د مېشتو افغانانو د ویزو د تمدید لړۍ په بشپړه ډول ودروله.
په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د راپورونو پربنسټ څه باندې نیم مېلیون افغانان په ویزو پاکستان ته تللي او په دوامداره توګه د اوسېدو لپاره ویزې تمدیدوي؛ خو د دغه لړۍ بندېدل او اوس د ویزو ردېدو په اړه خبرونو دغه افغان کډوال سخت اندېښمن کړي دي.
د پاکستان حکومت وړاندې اعلان کړی و، چې ټول هغه کډوال به له هېواده وباسي چې د اوسېدو قانوني اسناد نهلري. د پاکستان د حکومت د اعلان له مخې؛ ټاکل شوې چې د راروانې سپټمبر میاشتې په لومړۍ نېټه د ۱.۴ مېلیونه پي او ار کارت لرونکو افغانانو د اېستلو لړۍ هم پیل شي.