بشري حقونو سازمان: ایران یو بل افغان وګړې هم اعدام کړ

د طالبانو د چاپېریال ساتنې ادارې مسلکي مرستیال زین العابدین عابد په دې مشورتي غونډه کې وویل، افغانستان په داسې حال کې چې د اقلیم په بدلون کې هېڅ ونډه نه لري خو تر ټولو ډېر زیانمن دی او زیاته کړه، «د اقلیمي بدلون زیان یوازې ولسونو ته رسیږي او نړۍوال باید د دې موضوع د سیاسي کېدو پر ځای د تعامل لار غوره کړي.»

نوموړي همداراز له نړۍوالو وغوښتل چې افغانستان ته د «کاپ-۳۰» په نړۍوال کنفرانس کې د ګډون بلنه ورکړي او همداراز یې د مؤسسو له استازو وغوښتل هر څوک چې د افغانستان په استازیتوب په نړۍوالو غونډو کې ګډون کوي، باید د افغانانو ستونزې تر نړۍوالو ورسوي.

ویل کېږي په دې مشورتي غونډه کې له طالبانو سربېره د ځینو نړۍوالو موسسو استازو، متخصصینو او د پوهنتون استادانو په حضوري او انلاین بڼه ګډون درلود.

د دغه وزارت د خبرپاڼې له مخې، طالب وزیر هدایت الله بدري د کازان پوهنتون له مسوولینو غوښتي، چې د برېښنا او نفتو په برخو کې د افغان انجینرانو د مسلکي وړتیاوو د لوړولو په برخه کې همکاري وکړي.

د خبرپاڼې له مخې، د یاد پوهنتون مسوولینو هم « په شفاهي توګه» په انلاین او حضوري بڼه د زده کړو په برخو کې د همکاریو ډاډ ورکړی دی.

ویل کېږي په یاد پوهنتون کې یو شمېر افغان زده کړیالان هم پر زده کړو بوخت دي او په پوهنتون کې یې شته ستونزې له هدایت الله بدري سره شریکې کړي او د خبرپاڼې له مخې، بدري هم د حل ډاډ ورکړی دی.

یوې جرمنۍ ورځپاڼې «بیلډ» د پنجشنبې په ورځ د یاد وزارت د سرچینو له قوله لیکلي، چې دغه پناه غوښتونکي به نن له اسلام‌اباد څخه د ترکيې (استانبول) ښار او له هغه ځایه جرمني ته ولېږدول شي.

په دې الوتنه کې ۱۲کسان اصلي غوښتونکي او ۳۸نور د هغوی د کورنۍ غړي دي. د پناه اصلي غوښتونکي هغه کسان دي چې په افغانستان کې یې د جرمني لپاره کار کړی، لکه ځایي کارکوونکي، ژباړونکي، چلوونکي، ساتونکي او نور کارکوونکي په بېلابېلو برخو کې. په دغه ډله کې یو شمېر خبریالان او مدني فعالان هم شامل دي.

د راپورونو له مخې، له ۲زرو زیات افغان پناه غوښتونکيلا هم په پاکستان کې د جرمنيد لېږدد پروسې په تمه دي.

دغه کسان د جرمني د حکومت تر مالي او حقوقي ملاتړ لاندې ژوند کوي. خو د جرمني په حکومت کې د افغان پناه‌ غوښتونکود منلو پر پروګرام د سیاسي اختلافاتو له امله دا بهیر ځنډېدلی و.

وروسته له هغه چې د برلین اداري محکمې پر حکومت فشار راوړ او پاکستان هم د دغو کډوالو د شړلو ګواښ وکړ، جرمني اړ شو چې لومړنی پرواز ترسره کړي.

د بهرنیو چارو وزارت مخکې ویلي و چې د افغان پناه غوښتونکو منل یوازې هغه وخت ترسره کېږي چې د امنیتي اندېښنو راپور نه وي او د ویزې پروسه په بریالیتوب سره بشپړه شي.

د «وېلټ» په نامه یوې بلې ورځپاڼې هم د سه‌شنبې په ورځ راپور ورکړی چې د افغان پناه‌غوښتونکود دوسیو د څېړلو بهیر بېرته پیل شوی او د دغه کار لپاره جرمنيخپل کارکوونکي پاکستان ته لېږلي دي.

د راپور پر بنسټ، د ۲۰۲۵کال د اګست میاشتې په څلورمه اونۍ کې د موسمي کارګرو د کار ملي اوسط په اونۍ کې یوازې ۲،۳ورځې و، او د غیر ماهر کارګر ورځنی مزد یوازې ۳۱۵افغانۍ پاتې شوی دی.

دا کچه د اقتصادي بې ثباتۍ او د خلکو د پېر ځواک کمزورتیا په ډاګه کوي.

د خوړو نړۍ وال پروګرام وایي، چې د تېرو ورځو په پرتله د ډېری خوراکي توکو بیې د پام وړ نه دي بدلې شوي، خو ځینې خوراکي توکي لکه وریجې ۱،۱سلنه لوړې شوې دي.

همدارنګه، د تېرو دوو کلونو د منځنۍ کچې پرتله ښيي چې د پخلي غوړ او مالګې بیې ۱۵سلنه، او د وریجو بیې ۸سلنه لوړې شوې دي.

راپور زیاتوي، چې د سبزیجاتو په بیو کې بیا د پام وړ بدلون لیدل شوی؛ د رومي بانجان بیه ۱۱سلنه او د کچالو بیه ۴،۱سلنه لوړه شوې، په داسې حال کې چې د پیازو بیه ۲،۳سلنه راټیټه شوې ده. دغه نوسانات د کورنیو محصولاتو په عرضه او د وارداتي توکو په موجودیت پورې تړل شوي دي.

کارپوهان او اقتصادي څارونکي خبرداری ورکوي چې د کار موندنې محدودیت او د خوړو د بیو لوړېدل د خلکو د ژوند پر کیفیت ناوړه اغېز کوي.

د دوی په باور، که د کارګرو لپاره دایمي دندو ته زمینه برابره نه شي او د خوړو بازارونه نسبي ثبات پیدا نه کړي، نو د افغانستان د خلکو د اقتصادي وضعیت د خرابېدو احتمال به نور هم زیات شي.

د جرمني بهرنیو چارو وزارت په خپل اېکس پاڼه کې د دغې ټيلفوني اړیکې په تړاو نور جزییات نه دي ورکړي، خو د پاکستان بهرنیو چارو وزارت بیا د همدې ټيلفوني اړیکې په تړاو ویلي، په دې ټیلفوني خبرو کې دواړو لورو د دوه اړخیزو ګټورو همکاریو پر پراختیا له ټينګار سربېره د سیمې پر روانو چارو هم خبرې کړې دي.

سره له دې چې همدا اوس هم له پاکستانه د افغان کډوالو د اېستنې بهیر دوام لري خو د پاکستان حکومت ټينګار کړی چې د سپټمبر له لومړۍ وروسته به څه باندې ۱ میلیون «پي او ار» کارت لرونکي افغانان هم له دغه هېواده وباسي.

په دې ډله کې له دوه زرو ډېر هغه کسان هم شامل دي، چې جرمني د زیانمنو کسان په توګه منلي وو او د دغه هېواد له خوا په تمویلیدونکو استوګنځایونو کې اوسېږي.

تر دې مخکې په جرمني کې د کډوالو د حقونو ځینو مدافع بنسټونو ویلي، په وروستیو اونیو کې د دې کډوالو له ډلې له ۴۰۰ څخه ډېر کسان د پاکستان پولیسو نیولي او ۳۴ تنه یې افغانستان ته هم اړولي دي.

دغو بنسټونو خبرداری ورکړی، چې ښايي یاد کسان افغانستان ته په ستنېدو سره د زنداني کېدو، شکنجې او یا هم د اعدام له ګواښ سره مخ شي.

همدا دوه ورځې مخکې د ډيپلوماتیکو فشارونو او له پاکستان نه د افغان کډوالو له اېستنې سره هممهاله د جرمني د بهرنیو چارو وزارت له قوله ویل شوي وو، چې برلین د خپلو افغان سیمه ییزو همکارانو د انتقال چارې له سره پیلوي.

د سرچینې په وینا، دا ځل به افغانان د چارټر الوتکو پرځای په سوداګریزو الوتکوکې د دوبۍ او یا د استانبول له لارې جرمني ته ولېږدول شي.