اغا خان بنسټ: د کونړ او ننګرهار ۱۴۸ ټپیان زموږ په روغتیايي مرکزونو کې تر درملنې لاندې دي

دغه اداره وايي، د روسیې دغه مرستې وروستیو زلزله ځپلو ته ځانګړې شوي او په وینا یې په «عادلانه» توګه به ووېشل شي.

د طالبانو له پېښو سر د مبارزې د چمتووالي ادارې مشر نورالدین ترابي د روسیې له دغو مرستو مننه کړې او همداراز یې ژمنه وکړه، چې یادې مرستې به د وروستیو زلزلو له امله زیانمنو ته په «شفافه» او «عادلانه» توګه ووېشل شي.

له دې سره سم، روسیې هم ژمنه کړې، چې یادو زلزله ځپلو ته به پاتې نور خوراکي توکي هم په نږدې راتلونکي کې کابل ته ولېږدول شي.

په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې کوربه هېواد مېشتو سفیرانو، ډيپلوماټانو او یو شمېر سیاسي، علمي او فرهنګي شخصیتونو هم ګډون کړی.

طالبانو د جمعه په ورځ (د وږي ۱۴) په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې د تسلیت په دې پروګرام کې په کوربه هېواد کې د مېشتو هېوادونو استازو د خپلو ملتونو او حکومتونو په استازیتوب د خواخوږۍ تسلیت څرګند کړی.

دوی ټپيانو ته د بېړنۍ روغتیا هیله څرګنده کړې.

په سیمه کې عیني شاهدان او مرسته کوونکي چې تازه له مزار درې څخه راښکته شوي خپل د سترګو لیدلی حال له افغانستان انټرنشنل سره شریک کړی او وايي، اوس هم وخت ناوخت په دغه دره کې د زلزلې ټکانونه حس کېږي.

دغو مرسته کوونکو کسانو ویلي، په سیمه کې له خلکو سره لا هم د خوراکي توکو مرستې روانې دي او خلک د زلزلې د دوامداره ټکانو له امله په خیمو کې شپي او ورځي تېروي.

مرسته کوونکي وايي، د ودیرو په سیمه کې د اغېزمنو کسانو لپاره خواړه پخوي او پر خلکو یې وېشي.

دغو مرسته کوونکو افغانستان انټرنشنل ته وویل:« معالومات مو له خپلو صحي ټيمونو سره وکړل، بېګانۍ زلزلې فقط يو کس ټپي کړی خو حالت يې ښه و.»

عیني شاهدانو ویلي، چې ډېری کورنۍ له سهار راهیسې پلي او د موټرو په وسیله له مزاز درې څخه د نورګل ولسوالۍ لوري ته روان دي او ښايي ټول خلک له دې سیمې ووځي.

عیني شاهدان وايي:«د خلکو ګڼه ګوڼه بېخي کمه شوې، يواځې روغتیايي ټيمونه او يو شمېر موسسې ساحو ته ځي.»

مرسته کوونکي په دې باور دې چې له مزار درې څخه ښکتو ولسوالیو ته د خلکو وتل به له یوې لوري د مرستو په وېش کې منظموالی راولي او بل لور به د خلکو د ژوند خوندیتوب کې اغېزمن تمام شي.

دا په داسې حال کې ده، چې په کونړ کې د زلزله‌ځپلو سره د مرستندویه کارکوونکو په ټیمونو کې د ښځینه روغتیا پالانو د کمښت له امله ډېر کسان شکایت کوي او یو شمېر زلزله‌ځپلو ښځو ویلي، چې نارینه مرستدویه کسان یوازې د نارینه ټپیانو او ماشومانو درملنه کوي او د ښځو لپاره خدمات نه وړاندې کوي.

د قطر رسنیو ویلي، چې دغه بشري مرستې د هغو مرستو دوام دی چې د قطر د امیر په لارښوونه د کونړ زلزله‌ځپلو لپاره ترسره کېږي.

په یادو مرستو کې بشپړ مجهز سیار روغتونونه، طبي وسایل، خیمې او د حفظ الصحې لومړنیۍ بستې شاملې دي. یادې مرستې د جمعې په ورځ ناوخته د پنځو الوتکو په وسیله کابل ته رسېدلې دي.

د راپورونو له مخې، له یادو بشري مرستو سره یو ډله ډاکټران او د ژغورنې او لټون ډلې هم ملتیا کوي.

د کونړ د مزاردرې یو ځايي مرستندویه کس ویلي، چې نارینه ژغورونکو یوازې نارینه ټپیان او ماشومان له خاور اېستلي، خو په وینو ککړو ښځو او نجونو مرسته یې نه ده کړې.

د نورګل ولسوالۍ د مزاردرې د کلي یو مرستندويه کس زیاته کړې، چې په دغه سیمه کې ښځې د څو ساعتونو لپاره تر خاورو لاندې وې او د بل کلي ښځو بیا له خاور راوېستلې.

د کونړ اوسیدونکې ۱۹ کلنې عایشه نیویارک ټامیز ته ویلي:« هېچا له ښځو سره مرسته ونه کړه، نه یې پوښتنه وکړه چې دوی څه ته اړتیا لري او ان موږ ته نږدې هم نه شول.»

نوموړې ویلي، چې په څلورو ورځو کې هم د دوی کلي ته یوه ښځینه مرستندویه کارکوونکې نه ده ورغلې.

عایشه زیاتوي:« زه او زوی مې یوازې خدای وژغورلو، خو له هغې شپې وروسته پوه شوم چې دلته ښځه تل د وروستیو کسانو په کتار کې لېدل کیږي.»

د کنړ په مزاردره کې د تهذیب الله په نوم یو مرستندویه کارکوونکي ویلي:«داسې احساس کېده لکه ښځې چې نه لېدل کېدونکی موجود وي. د نارینه او ماشومانو درملنه کېده، خو ښځې په جلا ځای کې د مرستې په تمه کېنول شوې وې.»

نوموړي زیاته کړه: «که د ښځې کوم نږدې نارینه خپلوان به نه وو، مرستندویان اړ کېدل چې د فزیکي تماس څخه د مخنیوي په موخه د ښځینه مړو جسدونه یوازې د جامو له څنډو ونیسي او له خاورو یې بهر کړي.

وړاندې هم افغانستان انټرنشنل ته سرچینو ویلي و، چې د ننګرهار حوزوي روغتون ته د انتقال شویو ۱۰۷۰ ټپیانو له ډلې یې یوازې ۱۲۵ تنه ښځې دي. سرچیني وايي، د ټپي شویو ښځو شمېر ډېر دی، خو په ډېر کم شمېر کې روغتونونو ته انتقال شوې دي.

پر همدغه مهال د افغان ښځو لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړې استازې سوزان فرګوسن په یوې اعلامیه کې ویلي:« ښځې او نجونې یو ځل بیا د دې ناورین تر ټولو ډېرې ځپل شوې دي. نو اړینه ده چې د دوی اړتیاوې د مرستو او بیارغونې په لومړیتوب کې ونیول شي.»

بل خوا ګڼ شمېر ډاکټرانو، مرستندویه کارکوونکو او زلزله ځپلو ښځو ویلي، چې د افغانستان په ختیځ کې د زلزلې له امله ښځې د نورو په پرتله ډیرې زیانمې شوي او د مرستندویه کارکوونکو بې پروايي د دوی کړاو نور هم زیات کړی دی.
افغانستان د طبي پرسونل په ځانګړې توګه د ښځینه ډاکټرانو او روغتیا پالانو له سخت کمښت سره مخ دی او د طالبانو بندیزونو دا وضعیت نور هم بحراني کړی دی.

د نیویارک ټامیز خبریال چې تر زلزلې یوه ورځ وروسته د نورګل ولسوالۍ مزاردرې کلي ته تللی ویلي، چې په مرستندویه او روغتیايي ټیمونو کې یې هېڅ ښځینه روغتیا پاله نه ده لیدلې. د هغه په وینا د نورګل ولسوالۍ په روغتون کې هم هېڅ ښځینه کارکوونکې شتون نه لري. خو د طالبانو د عامې روغتیا وزارت دا څرګندونې رد کړي او ویلي یې دي چې په «کونړ، ننګرهار او لغمان کې د زلزله ځپلو د درملنې لپاره ډېر شمېر ښځینه ډاکټراني او نرسانې کارکوي.»