د پاکستان د پوځ سرچینو ویلي، چې د عملیاتو پر مهال یې د تحریک طالبان پاکستان (ټيټيپي) درې غړي وژلي او څلور نور یې ټپیان کړي دي. د سرچینو په خبره، دغه وسله والو غوښتل د اورکزو د تېراه سیمې څخه د خېبرپښتونخوا کُرمې ولسوالۍ ته ولاړ شي.
د پاکستان د پوځ سرچینو د شنبې په ورځ (د وږي ۱۵مه) خبر ورکړی، چې د ټيټيپي وسله والو درې مړي هم پوځ تر لاسه کړي دي.
تر اوسه د پاکستاني طالبانو تحریک په دې اړه څه نه دي ویلي.
پوځ ځايي رسنیو ته ویلي، چې په سیمه کې یې تصفيوي علمیات لا هم دوام لري.
د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت خبر ورکړی، چې په تېره یوه اوونۍ کې له ایران او پاکستانه ۱۰۷،۰۳۷ تنه افغان کډوال هېواد ته راستانه شوي دي. د یاد وزارت ویاند عبدالمطلب حقاني وايي، چې د دغو کورنیو شمېر ۱۷ زره او ۴۲۹ ته رسېږي.
د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت ویاند عبدالمطلب حقاني د شنبې په ورځ (د وږي ۱۵مه) پر اېکس پاڼې لیکلي، چې د ستانه شویو افغان کډوالو سره یې نغدي، روغتیايي، ټرانسپورټي، اوبو او نورو برخو کې مرستې کړې دي.
نوموړي خپل حکومت ته «د ملا صاحبانو» خطاب کړی او د شفاف سیسټم ادعا یې کړې ده.
هغه لیکلي: «له اقتصادي بندیزونو سره-سره، د دومره سخاوتمندانه نغدي مرستو وېشل یوازې د ملا صاحبانو په حکومت کې امکان لري.»
د طالبانو له څلور کلنې واکمنۍ سره هممهاله افغانستان په نړۍ کې یو له هغو هېوادونو دی، چې د کډوالۍ له ژور او جدي ناورین سره مخ دی. که څه هم افغانان له پخوا راهیسې په ځینو هېوادونو کې کډوال وو؛ خو واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته د کډوالېدو دغه کچه لا پراخه شوې ده.
د راپورونو پربنسټ؛ د طالبانو له بیا واکمنېدو سره څه باندې ۱۰ مېلیونه افغانان بېځایه شوي او د کډوالو په چارو کې د ملګرو ملتونو عالي کمېشنرۍ بیا ویلي، له سوریې وروسته افغانستان دویم هېواد دی چې په لوی شمېر کې یې وګړو (شپږ نیم مېلیونه کسانو) د پناه غوښتنې کړې دي.
که څه هم په دې اړه کره شمېرې په لاس کې نشته، چې د طالبانو له بیا واکمنۍ وروسته څومره کسان له افغانستانه وتلي؛ خو د کډوالۍ نړۍوال سازمان بیا ویلي، چې د ۲۰۲۳کال تر وروستیو څه باندې اته مېلیونه افغانانو د بېلابېلو لاملونو له کبله افغانستان پرېښی دی.
یاد سازمان ویلي، چې ډېری کسان د افغانستان دوو ګاونډیو هېوادونو پاکستان او ایران ته تللي دي.
د طالبانو حکومت د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت بیا ویلي، چې له ایران، پاکستان او ترکیې یوازې په تېرو درېیو میاشتو کې څه باندې دوه مېلیونه افغان کډوال افغانستان ستانه شوي او دغه لړۍ لاهم روانه ده.
د طالبانو حکومت څو میاشتې وړاندې ویلي و، چې له افغانستانه د افغانانو له وتلو سره هممهاله ډېری افغانان بېرته هېواد ته ستانه شوي هم دي، چې شمېر یې څه باندې اته مېلیونو ته رسېږي.
ملګري ملتونه وايي، ډېری ستنېدونکي کډوال په داسې حال کې خپلو سیمو ته ستنېږي چې هغوی د بېکارۍ او اقتصادي ګواښونو سره مخ دي.
په ایران کې مېشت افغان کډوال وایي، چې دوی نه یوازې د دغه هېواد د پولیسو لهخوا نیول کېږي؛ بلکې د دغه هېواد پولیس دوی توهین او تحقیروي. په ایران کې مېشت ځیني افغان کډوال وایي، چې د قانوني اسنادو په لرلو سره بیا هم د دغه هېواد پولیس یې تر امنیتي حوزو بیایي او بېځایه یې لالهانده کوي او له دوی بډې اخلي.
په پاکستان کې هم افغان کډوال د کډوالۍ له هېڅ ډول حقونو برخمن نه دي، د هغوی د ماشومانو د زدهکړو، روغتیا او پاملرنې لپاره هیڅ ډول اسانتیاوې نهشته او نه هم د هغوی لپاره کاري زمینې برابرې شوې دي. تر ډېره دغه کډوال د سر خوندي کولو په موخه دغه هېواد ته کډه شوي او پټ په پټه درانه کارونه د لږې لاسباړې په لاس ته راوړلو ترسره کوي، یو شمېر یې له بهره د خپل خپلوانو په مرستو ځان چلوي او زیات شمېر یې د درې وخته په ځای د یو وخت په خوړو ګوزاره کوي.
په پاکستان کې هم د ایران په څېر کډوال د پولیسو لهخوا ځورول کېږي او تر ډېره له بندي کېدو وروسته په زوره خپل هېواد ته اېستل کېږي. هغه افغانان چې دلته یې د وېزو موده ختمېږي؛ نو اړ دي چې د زیاتو پیسو په ورکولو سره خپل ځان او د کورنۍ نورو غړو ته وېزې نوې کړي چې دا کار د هر کډوال په وس نهدی پوره.
له بل پلوه له تېرو نږدې دوو میاشتو راهیسې بیا د پاکستان حکومت د ویزو د تمدیدېدو لړۍ هم درولې ده، چې له امله یې ګڼ شمېر افغانان ویزې نهلري او هره ورځ ځینې یې د جبري اېستل کېدو له ګواښ سره مخ کېږي.
په پاکستان کې مېشت ګڼ افغانان بهرنیو هېوادونو ته د تګ په تمه دي، چې افغانستان ته د دوی بېرته ستنېدل به د دوی «د مرګ په معنا» وي.
د خېبرپښتونخوا د باجوړ ولسوالۍ ځايي چارواکي وايي، چې د یادې ولسوالۍ د کوهسار سیمه کې د کرېکټ میدان ته څېرمه په چاودنه کې دوو کسانو ته مرګژوبله اوښتې. په دغو کسانو کې یو وژل شوی او بل ټپي دی.
د باجوړ کمېشنر مرستیال شاهد علي خان افغانستان انټرنشنل ته وویل چې پیښه د سړک غاړې ماین چاودنې له امله رامنځته شوې ده. نوموړی زیاتوي چې پېښه نن (د وږي ۱۵مه) مازیګر ناوخته رامنځته شوې ده.
علي خان وایي په پيښه کې وژل شوی کس فضل الله نومیږي.
هغه زیاته کړې چې فضل الله مشکوک ښکاري او په اړه یې څېړنې روانې دي.
تروسه پورې ددې پيښې مسوولیت کومې وسلوالې ډلې په غاړه نه دی اخیستی.
هغه انځورونه چې په ټولنیزو رسنیو کې لاس په لاس کېږي ښکاري چې د کرېکټ په یوه میدان کې دننه لوګي پورته کېږي او شاوخوا یې د خلکو ګڼه ګوڼه لیدل کیږي.
د پاکستان بهرنیو چارو وزارت ویلي، د طالبانو د دفاع وزیر ملا یعقوب هغه څرګندونې چې د وسله والو پر وړاندې مبارزه کې یې د پاکستان امنیتي ځواکونه پاتې راغلي بللي وو، د افغانستان په خاوره کې د وسلهوالو ډلو د خوندي پټنځایونو حقیقت نه شي پټولای.
دغه وزارت د جمعې په ورځ په یوه خپره کړې اعلامیه کې ویلي: «هر ډول څرګندونې چې د مقابل لوري له خوا کېږي، د دې مسلې جديت نه شي کمولای.»
په اعلامیه کې ټینګار شوی چې طالبان د پاکستان ضد وسله والو ډلو، په ځانګړي ډول د تحریک طالبان پاکستان (ټيټيپي)، د شتون موضوع د بې ځایه او طنزیه خبرو په وسیله نه شي پټولای.
یاد وزارت زیاته کړې، چې د ملا یعقوب مجاهد وروستۍ څرګندونې د « پیغور او کنایې» تکرار دی.
د پاکستان بهرنیو چارو وزارت یو ځل بیا یادونه کړې چې د دغو ډلو پټنځایونه د دواړو هېوادونو ترمنځ یوه «جدي موضوع» ده او په لوړه کچه د دواړو لوریو ترمنځ پرې خبرې شوې دي.
په اعلامیه کې راغلي، د افغانستان په خاوره کې د وسلهوالو شتون د دواړو هېوادونو اړیکې ترینګلې کړې دي او د اړیکو د پراختیا پر وړاندې یې «ستر خنډ» رامنځته کړې ده.
په همدې حال کې، ملا یعقوب مجاهد په یوه وروستۍ مرکه کې ویلي وو چې پاکستان غواړي د خپلو امنیتي ځواکونو کمزوري د افغانستان پر غاړه واچوي.
د هغه په وینا، د پاکستان دننه بریدونه سلګونه کیلومتره د افغانستان له پولې لرې ترسره کېږي.
هغه همداراز زیاته کړې وه چې د پاکستان او افغانستان ترمنځ ترینګلې اړیکې د دواړو هېوادونو په زیان دي.
نړیوالو څارونکو بیا ویلي، نږدې شپږ زره د «ټيټيپي»جنګیالي او د ځینو نورو ترهګرو ډلو غړي دا مهال په افغانستان کې مېشت دي او د روزنې فعالیتونه هم لري.
د افغانستان لپاره د پاکستان پخواني ځانګړي استازي له افغانستان انټرنشنل راډیو سره په ځانګړې مرکه کې افغان طالبان د پاکستان له طالبانو سره د «ایډیالوژۍ» له اړخه د تره زامن بللي دي. اصف دراني زیات کړې، افغان طالبان د «پښتونولۍ» له امله د «ټي ټي پي» مشران اسلام اباد ته نه سپاري.
د دغه پاکستاني پخواني ډيپلوماټ په وینا، د ټي ټي پي جنګیالي په افغانستان کې د امریکا په مشرۍ د بهرنیو ځواکونو پر وړاندې له افغان طالبانو سره اوږه په اوږه جنګېدل او همداراز د استراحت لپاره یې هغوی ته پناه ورکوله.
اصف دراني همداراز ویلي، دمګړۍ د پاکستاني طالبانو شاخوا ۶ زره جنګیالي په افغانستان کې دي او له کورنیو سره یې شمېر لسګونه زرو ته رسېږي.
دراني خبرداری ورکړی، چې د پاکستان دولت به پاکستاني طالبان په نښه کړي او جنګیالي به یې چې «هر چېرې وي» تعقیبب او لمنځه یوسي.
د افغانستان انټرنشنل خبریال د افغانستان پر ختیځو ولایتونو پاکستان ته د منسوبو هوايي بریدونو په تړاو له اصف دراني پوښتنه وکړه، خو دراني دغې پوښتنې ته له ځواب ورکړې ډډه وکړه.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند شفقت علي خان یوځل بیا په افغانستان کې د ترهګرو ډلو د پټنځایونو د شتون په اړه اندېښنه ښودلي ده. نوموړي ویلي، د افغانستان په خاوره کې د ترهګرو د خوندي ځایونو شتون د پاکستان او افغانستان ترمنځ په دوه اړخیزو اړیکو کې خنډ ګرځي.
شفقت علي خان دا څرګندونې د جمعې په ورځ د اونیز خبري کنفرانس پر مهال کړي.
نوموړي وویل:«ترهګرې ډلې د سیمې د سولې او ثبات ګډ دښمنان دي او د له منځه وړلو لپاره یې ګډو هڅو ته اړتیا ده.»
نوموړي یوځل بیا له افغان طالبانو غوښتنه کړې، چې د ترهګرۍ د ګډې ستونزې په حل کې دې همکاري زیاته کړي.
نوموړي دا څرګندونې داسې مهال کړې، چې څه باندې یوه اوونۍ وړاندې د پاکستان پوځ په خوست او ننګرهار کې هوايي برېدونه وکړل او طالبانو د یادو هوايي برېدو وروسته په کابل کې د پاکستان سفیر احضار کړ.
دا لومړۍ ځل نه دی چې پاکستان د افغانستان په خاور د ترهګرو د پټنځایونو د شتون ادعا کوي تر دې مخې هم د دغه هېواد چارواکو ورته ادعاوې کړي، خو افغان طالبانو هر ځلې رد کړي او ویلي یې دي چې هېڅ ترهګرې ډلې ته به اجازه ورنکړل شي چې د افغانستان له خاورې خپلو ترهګریزو موخو ته ورسېږي.