د پښتونخوا د بنو په پېښه کې له پنځو ځانمرګو بریدګرو څخه درې یې افغانان دي

یاد سازمان وايي، په ایران کې په تېرو اتو میاشتو کې په هره اوونۍ کې ۲۵ بندیان اعدام شوي او په وینا یې په اعدام شویو کسانو کې ۲۶ ښځې، یو ماشوم، ۳۲ سیاسي او عقیدتي بندیان هم شامل و.

د «هه‌نګاو» بشري حقونو ایراني سازمان د یکشنبې په ورځ (د وږي ۱۶مه) پر خپلې اېکس پاڼې لیکلي: «د اعدام شویو په ډله کې۱۳۰کُردان، ۱۱۷لُر قوم اړوند، ۹۹بلوڅان، ۹۵تُرکان او ۵۹ افغانان شامل دي.»

که څه هم د دغو اعدام شویو افغانانو د جرمونو په تړاو وضاحت نه دی ورکړل شوی، خو ایراني چارواکو تر دې مخکې د دغه ډول کسانو جرمونه امنیت ضد کړنې، وژنې او د نشه يي توکو په کاروبار کې لاس لرل په ګوته کړي دي.

د چارو ځینې شنونکي وايي، مستبد حکومتونه د خپلې بقا لپاره دغه ډول چارو ته مخه کوي او په وینا یې په ایران کې په دغه ډول پېښو کې هېڅ ډول روڼتیا نشته او بندیان په ځانګړې توګه پر اعدام محکوم کسان د وکیل نیولو حق هم نه لري.

سره له دې چې په دې وروستیو کې له ایرانه د بندي افغانانو د لېږدونې بهیر پیل شوی، خو لا هم یو شمېر افغانان چې کره شمېر یې روښانه نه دی د ایران په زندانونو کې شپې او ورځې تېروي او ځینې یې پر اعدام هم محکوم شوي دي.

د چارو د شنونکو په وینا، طالبان باید په ایران کې د بندي افغانانو پوښتنه وکړي او د حقوقي قضایاو بهیر یې له نږدې وڅاري او همداراز د رالېږدونې بهیر یې چټک کړي، خو دا لا هم روښانه نه ده چې ایران به پر اعدام محکوم افغانان طالبانو ته وسپاري او که نه؟

د یادونې وړ ده، چې د ایران د بشري حقونو سازمان تر دې مخکې ویلي و، چې یوازې په ۲۰۲۴کال کې په ایران کې ۸۰ افغان بندیان اعدام شوي او دغې چارې بیا د نړۍوالو بشري حقونو د سازمانونو تُند غبرګونونه راپارولي و.

په قطر کې د طالبانو سفیر له دغې رسنۍ سره په مرکه کې د طالبانو او د هند د بهرنیو چارو وزیرانو او په بېلابېلو برخو کې د همکاریو پر پراختیا ټینګار کړی دی.

دغې هندۍ رسنۍ د یکشنبې په ورځ (د وږي ۱۶مه) په یوه راپور کې ویلي، طالبان له نوي ډیلي سره د اړیکو د پراخېدو غوښتونکي دي او هند هم له دغې ډلې سره د اړیکو د ښه والي لپاره هڅې کړې دي.

کابل په دې وروستیو کې د هند او طالبانو د لوړپوړو چارواکو تر منځ د لیدنو وړاندیز وکړ او همداراز یې د هند له لوړپوړو چارواکو سره د امیرخان متقي د لیدنو او د دوه اړخیزو همکاریو د پراختیا غوښتنه کړې ده.

په قطر کې د طالبانو سفیر سهیل شاهین دغې هندۍ رسنۍ ته ویلي: «د دواړو هېوادونو ترمنځ د اړیکو د پیاوړتیا لپاره د بهرنیو چارو وزیرانو ترمنځ لیدنې ضروري دي. دغه ډول لیدنې به د سوداګرۍ په ګډون په بېلابېلو برخو کې د همکاریو حوزې وارزول شي.»

د ټایمز اف انډیا د راپور له مخې، هند له طالبانو سره په اړیکه کې دی څو ژر تر ژره د بهرنیو چارو د وزیرانو لیدنې ته زمینه برابره شي او راپور همداراز کاږي، هند به د دغې کېدونکې لیدنې د نېټې له وروستي کېدو سره سم له امنیت شورا نوي ډیلي ته د امیرخان متقي د سفر اجازه وغواړي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د سرپرست نوم د ۱۹۸۸ پرېکړه لیک پر بنسټ د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د بندیزونو په نوملړ کې دی او ورسره له سفرونو هم منع شوی دی.

سرچینو تر دې مخکې ویلي و، چې هند امیرخان متقي ته بلنه ورکړې وه، چې د اګسټ میاشتې له ۲۷مې تر ۲۹مې نوي ډیلي ته سفر وکړي، خو دغه سفر له رسمي اعلانېدو مخکې لغوه شو، ځکه هند د هغه د سفر معافیت پر اخیستلو بریالی نشو.

نوي ډیلي امیرخان متقي ته د هند د سفر بلنه ورکړې ده | افغانستان انټرنشنل پښتو

تر دې مخکې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د بندیزونو څانګې هم افغانستان انټرنشنل ته ویلي و، چې هند نوي ډیلي ته د متقي د سفر د معافیت غوښتنلیک بېرته اخیستی دی.

هند د امیرخان متقي د سفر معافیت غوښتنه بېرته واخېسته | افغانستان انټرنشنل پښتو

د هند او طالبانو تر منځ اړیکې په دې وروستیو او په ځانګړې توګه د طالبانو او پاکستان ترمنځ د شخړو په ډېرېدو سره ښې شوې دي.

نورالدین ترابي په دې کتنه کې چې د یکشنبې په ورځ (د وږي ۱۶مه) ترسره شوه، په کونړ ولایت کې له زلزله‌ځپلو سره د جاپان له مرستو مننه وکړه او همداراز یې وویل: «په افغانستان کې زیات شمیر خلک له غربت او بېوزلۍ سره مخ دي او مرستو ته جدي اړتیا لري او مرستې باید بشري وي او سیاسي اړخ ورنه کړل شي.»

د دغې ادارې د خبرپاڼې له مخې، په کابل کې د جاپان سفیر تاکایوشي کورومیا په دې کتنه کې په هېواد کې د وروسیتو زلزلو له امله خواشیني څرګنده کړه او جاپان یې د افغانستان یو ښه دوست هېواد یاد کړ او د خپلو کړو مرستو له یادونې سربېره یې وویل: «خپلو مرستو ته به دوام ورکړو، څو د دغو دوو هېوادونو اړیکې پیاوړې شي.»

100%

د نړۍوالو بشري سازمانونو په وینا، د طالبانو له بیا واکمنېدو سره سم، په هېواد کې د فقر، بېکارۍ او ان لوږې کچه لوړه شوې او طالبانو هم د خپلې واکمنۍ په ترڅ کې یو شمېر پخواني دولتي کارکوونکي له دندو ګوښه کړي، چې ورسره د بېکارۍ او فقر کچه نوره هم لوړه شوې ده.

د نړۍوالو سازمانونو د راپورونو له مخې، دمګړی په افغانستان کې څه باندې ۲۰ میلیونه کسان له شدید فقر سره لاس او ګرېوان دي او د ځینو نړۍوالو سازمانونو د مرستو په بندېدو او یو شمېر نورو د بودیجې د کمېدو له امله دغه ګراف مخ په لوړېدو دی.

د طالبانو له پېښو سره د مبارزې د چمتووالي ملي ادارې په وینا، یاده موسسه به د دغې هوکړې له مخې د اقلیم د زیانونو په تړاو د هېواد په شپږو ولایتونو هرات، کندهار، پکتیکا، هلمند، غزني او زابل کې د نورو موسسو په مرسته معلومات راټولوي، تحلیلوي او د ارزونې راپور جوړوي. همداراز به د هرات په درېیو ولسوالیو کې د پېښو د ګواښونو د مدیریت کمېټې جوړوي، د ۵۰۰ کسانو د ظرفیت لوړولو پروګرام به عملي کوي او نور ورته کارونه به هم ترسره کوي.

د طالبانو له پېښو سره د مبارزې د چمتووالي ملي ادارې سرپرست نورالدین ترابي د یادې هوکړې د لاسلیک پر مهال وویل، افغانستان یو له هغه هېوادنو دی چې د طبیعي او غېر طبیعي پېښو له امله تر نورو ډېر زیانمن دی.

په افغانستان کې د یادې موسسې استازې برانون مور وویل، دغه موسسه له ډېر وخت راهیسې په افغانستان کې فعالیت لري او تل یې د طبیعي او غېر طبیعي پېښو په برخو کې همکاري کړې ده.

نصیر احمد اندېشه وايي، د طالبانو تر حاکمیت لاندې افغانستان لپاره د «روزا لوکزامبورګ» په څېر ښځې ته اړتیا وه، چې په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د استازې په توګه ګومارل شوې وای، څو د ازادۍ او عدالت غوښتنې لپاره یې کار کړی وای، خو په وینا یې د هغې په څېر د یوې ښځې پر ځای «روزا اوتنبایوا» راغله او په باور یې شاوخوا ۳ کلن ماموریت یې په بشپړ ډول «ناهیلی کوونکی» و.

روزا لوکزامبورګ چې په ۱۸۷۱ کال کې دې نړۍ ته سترګې پرانېستې وې، یوه ازادي پلوه او انقلابي ښځه وه او له ولسواکۍ او همداراز د کارګرانو له حقونو د دفاع له امله ډېره مشهوره ده. هغه څو وارې بندي شوې وه او بالاخره په ۱۹۱۹ کال کې په برلین کې ووژل شوه. هغه اوس د مبارزو او ازادي پلوه ښځو لپاره الګو ګرځېدلې ده.

نوموړي د یکشنبې په ورځ (د وږي ۱۶مه) په خپله اېکس پاڼه ولیکل، د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو راتلونکی استازی باید تر اوتنبایوا فعال وي.

له دې سره سم، نصیر احمد اندېشه د یکشنبې په ورځ (د وږي په ۱۶مه) له افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې د مېرمن اوتنبایوا یوازینۍ لاسته راوړنه دا وبلله چې «د درېیو کلونو ماموریت یې په خیر سره ختم کړ، له افغانستانه ونه اېستل شوه او له طالبانو سره ښکېله نشوه.»

اندېشه د مېرمن روزا اوتنبایوا پر کار کړنو په نیوکې سره زیاته کړه، هغې نه یوازې دا چې افغان ښځو ته یې کار ونه کړ، بلکې په سیاسي او د بشري حقونو په برخو کې چندانې ونه ځلېده او د ماموریت پر مهال یې له افغانستان سره بشرپاله مرستې هم راکمې شوې.

د نوموړي په وینا، نړۍوال سیاسي وضعیت ته په کتو ښايي په دې نږدې راتلونکې د روزا اوتنبایوا پر ځای ناستي د نړۍوالو تر منځ توافق رامنځته نشي او ښايي تر ډېرې مودې د اوتنبایوا مرستیال د یوناما سرپرستي وکړي.

نصیر احمد اندېشه زیاتوي، «اوس روسیې طالبان په رسمیت پېژندلي او ښايي په دې برخه کې د طالبانو له دریځه دفاع وکړي، د چین هیله به هم دا وي چې خبره یې ومنل شي او د برېتانیا، امریکا، چین او فرانسې تر منځ رامنځته شوي تفاوتونه به پر یوه بل نوي استازي اجماع سخته کړي او ښايي تر ډېره د هغې مرستیال د یوناما د سرپرست په توګه کار وکړي.»

د یادونې وړ ده، چې د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوترېش د ۲۰۲۲ کال په سپټمبر کې روزا اوتنبایوا د افغانستان لپاره خپله ځانګړې استازې وګومارله. هغه په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د مرستندویه پلاوي یا یوناما مشره هم وه.

روزا اوتنبایوا له ۲۰۱۰ تر ۲۰۱۱ کاله د قرغېزستان ولسمشره وه او په دغه هېواد کې څو دورې د بهرنیو چارو وزیره هم وه.

د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د ځانګړې استازې په توګه د روز اوتنبایوا ماموریت د تېرې شنبې په ورځ (د وږي په ۱۴مه) پایته ورسېد.