هند هڅه کوي چې د امنیت شورا له خوا نوي ډیلي ته د متقي د سفر اجازه ترلاسه کړي

نورالدین ترابي په دې کتنه کې چې د یکشنبې په ورځ (د وږي ۱۶مه) ترسره شوه، په کونړ ولایت کې له زلزله‌ځپلو سره د جاپان له مرستو مننه وکړه او همداراز یې وویل: «په افغانستان کې زیات شمیر خلک له غربت او بېوزلۍ سره مخ دي او مرستو ته جدي اړتیا لري او مرستې باید بشري وي او سیاسي اړخ ورنه کړل شي.»

د دغې ادارې د خبرپاڼې له مخې، په کابل کې د جاپان سفیر تاکایوشي کورومیا په دې کتنه کې په هېواد کې د وروسیتو زلزلو له امله خواشیني څرګنده کړه او جاپان یې د افغانستان یو ښه دوست هېواد یاد کړ او د خپلو کړو مرستو له یادونې سربېره یې وویل: «خپلو مرستو ته به دوام ورکړو، څو د دغو دوو هېوادونو اړیکې پیاوړې شي.»

100%

د نړۍوالو بشري سازمانونو په وینا، د طالبانو له بیا واکمنېدو سره سم، په هېواد کې د فقر، بېکارۍ او ان لوږې کچه لوړه شوې او طالبانو هم د خپلې واکمنۍ په ترڅ کې یو شمېر پخواني دولتي کارکوونکي له دندو ګوښه کړي، چې ورسره د بېکارۍ او فقر کچه نوره هم لوړه شوې ده.

د نړۍوالو سازمانونو د راپورونو له مخې، دمګړی په افغانستان کې څه باندې ۲۰ میلیونه کسان له شدید فقر سره لاس او ګرېوان دي او د ځینو نړۍوالو سازمانونو د مرستو په بندېدو او یو شمېر نورو د بودیجې د کمېدو له امله دغه ګراف مخ په لوړېدو دی.

د طالبانو له پېښو سره د مبارزې د چمتووالي ملي ادارې په وینا، یاده موسسه به د دغې هوکړې له مخې د اقلیم د زیانونو په تړاو د هېواد په شپږو ولایتونو هرات، کندهار، پکتیکا، هلمند، غزني او زابل کې د نورو موسسو په مرسته معلومات راټولوي، تحلیلوي او د ارزونې راپور جوړوي. همداراز به د هرات په درېیو ولسوالیو کې د پېښو د ګواښونو د مدیریت کمېټې جوړوي، د ۵۰۰ کسانو د ظرفیت لوړولو پروګرام به عملي کوي او نور ورته کارونه به هم ترسره کوي.

د طالبانو له پېښو سره د مبارزې د چمتووالي ملي ادارې سرپرست نورالدین ترابي د یادې هوکړې د لاسلیک پر مهال وویل، افغانستان یو له هغه هېوادنو دی چې د طبیعي او غېر طبیعي پېښو له امله تر نورو ډېر زیانمن دی.

په افغانستان کې د یادې موسسې استازې برانون مور وویل، دغه موسسه له ډېر وخت راهیسې په افغانستان کې فعالیت لري او تل یې د طبیعي او غېر طبیعي پېښو په برخو کې همکاري کړې ده.

نصیر احمد اندېشه وايي، د طالبانو تر حاکمیت لاندې افغانستان لپاره د «روزا لوکزامبورګ» په څېر ښځې ته اړتیا وه، چې په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د استازې په توګه ګومارل شوې وای، څو د ازادۍ او عدالت غوښتنې لپاره یې کار کړی وای، خو په وینا یې د هغې په څېر د یوې ښځې پر ځای «روزا اوتنبایوا» راغله او په باور یې شاوخوا ۳ کلن ماموریت یې په بشپړ ډول «ناهیلی کوونکی» و.

روزا لوکزامبورګ چې په ۱۸۷۱ کال کې دې نړۍ ته سترګې پرانېستې وې، یوه ازادي پلوه او انقلابي ښځه وه او له ولسواکۍ او همداراز د کارګرانو له حقونو د دفاع له امله ډېره مشهوره ده. هغه څو وارې بندي شوې وه او بالاخره په ۱۹۱۹ کال کې په برلین کې ووژل شوه. هغه اوس د مبارزو او ازادي پلوه ښځو لپاره الګو ګرځېدلې ده.

نوموړي د یکشنبې په ورځ (د وږي ۱۶مه) په خپله اېکس پاڼه ولیکل، د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو راتلونکی استازی باید تر اوتنبایوا فعال وي.

له دې سره سم، نصیر احمد اندېشه د یکشنبې په ورځ (د وږي په ۱۶مه) له افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې د مېرمن اوتنبایوا یوازینۍ لاسته راوړنه دا وبلله چې «د درېیو کلونو ماموریت یې په خیر سره ختم کړ، له افغانستانه ونه اېستل شوه او له طالبانو سره ښکېله نشوه.»

اندېشه د مېرمن روزا اوتنبایوا پر کار کړنو په نیوکې سره زیاته کړه، هغې نه یوازې دا چې افغان ښځو ته یې کار ونه کړ، بلکې په سیاسي او د بشري حقونو په برخو کې چندانې ونه ځلېده او د ماموریت پر مهال یې له افغانستان سره بشرپاله مرستې هم راکمې شوې.

د نوموړي په وینا، نړۍوال سیاسي وضعیت ته په کتو ښايي په دې نږدې راتلونکې د روزا اوتنبایوا پر ځای ناستي د نړۍوالو تر منځ توافق رامنځته نشي او ښايي تر ډېرې مودې د اوتنبایوا مرستیال د یوناما سرپرستي وکړي.

نصیر احمد اندېشه زیاتوي، «اوس روسیې طالبان په رسمیت پېژندلي او ښايي په دې برخه کې د طالبانو له دریځه دفاع وکړي، د چین هیله به هم دا وي چې خبره یې ومنل شي او د برېتانیا، امریکا، چین او فرانسې تر منځ رامنځته شوي تفاوتونه به پر یوه بل نوي استازي اجماع سخته کړي او ښايي تر ډېره د هغې مرستیال د یوناما د سرپرست په توګه کار وکړي.»

د یادونې وړ ده، چې د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوترېش د ۲۰۲۲ کال په سپټمبر کې روزا اوتنبایوا د افغانستان لپاره خپله ځانګړې استازې وګومارله. هغه په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د مرستندویه پلاوي یا یوناما مشره هم وه.

روزا اوتنبایوا له ۲۰۱۰ تر ۲۰۱۱ کاله د قرغېزستان ولسمشره وه او په دغه هېواد کې څو دورې د بهرنیو چارو وزیره هم وه.

د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د ځانګړې استازې په توګه د روز اوتنبایوا ماموریت د تېرې شنبې په ورځ (د وږي په ۱۴مه) پایته ورسېد.

دغه غونډه به په داسې حال کې جوړه شي، چې د ملګرو ملتونو امنیت شورا یوه اوونۍ مخکې په افغانستان کې د بشري او په ځانګړې توګه د ښځو او نجونو د حقونو وضعیت ترینګلی بللی و.

دغې شورا په کابل کې د یو شمېر ښځو نیونو ته په اشارې سره ویلي، د یوناما په وروستي راپور کې چې د اګسټ پر لسمه خپور شوی، پکې د طالبانو له لوري د بشري حقونو د نقض ښکاره بېلګې لیدل کېږي.

د افغانستان د بشري حقونو په چارو کې د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بېنېت هم تر دې مخکې ویلي و، طالبان د افغانستان له قضايي او حقوقي بنسټونو د ښځو، نجونو او نورو لږکیو د ځپلو لپاره استفاده کوي.

هغه همدا تېره اوونۍ په جنیوا کې په یوې غونډه کې طالبان او فقر د افغانستان تر ټولو لویې ستونزې وبللې او یو ځل بیا یې په دغه هېواد کې د ښځو او همداراز د قومي او مذهبي لږکیو د حقونو پر خوندینې ټینګار وکړ.

طالبانو له څو کلونو راهیسې یو شمېر امریکاییان نیولي او بیا یې له امریکا د امتیازونو د اخیستلو په بدل کې خوشې کړي دي. د ټرمپ په مشرۍ د امریکا حکومت یو ځل بیا د یوه افغاني الاصله امریکايي محمود شاه حبیبي د خوشې کېدو غوښتنه کړې، خو طالبان بیا د هغه پر نیولو منکر دي.

په قطر کې د افغانستان لپاره د امریکا سفارت شارژدافیر ډاوڼ برواڼ په یوه یادښت کې د امریکاییانو د ناقانونه نیونې په تړاو د ټرمپ وروستی نوی فرمان له امریکاییانو د خوندینې لپاره یو بې مخینې اقدام بللی دی.

ډاوڼ براوڼ د یکشنبې په ورځ (د وږي ۱۶مه) په خپله اېکس پاڼه لیکلي، د ولسمشر ټرمپ فرمان هغو هېوادونو ته چې په ناقانونه توګه یې امریکاییان نیولي، روښانه پیغام ورکړی دی.

هغه د طالبانو د نوم له اخیستو پرته لیکلي: «که هڅه وکړئ چې له یوه امریکايي د چڼې وهلو او یا هم د امتیاز اخیستلو په توګه استفاده وکړئ، نو له سختو پایلو سره به مخ شئ.»

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ پرون د یوه فرمان په لاسلیکولو سره اعلان وکړ، هغه هېوادونه چې امریکاییان په ناقانونه توګه بندیانوي، نو مجازات به شي. د دغه فرمان له مخې، د امریکا د بهرنیو چارو وزارت اجازه لري، چې دغه ډول هېوادودنه «د ناقانونه نیونو د هېوادونو» په توګه مشخص او بیا پرې بندیزونه ولګوي او مجازات کول یې هم ترلاس لاندې ونیسي.

په دغو مجازاتو کې اقتصادي بندیزونه، وګړو ته یې د ویزې نه ورکړه او د بهرنیو مرستو پرې کول شامل دي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو دغه فرمان له امریکا بهر له امریکاییانو د ساتنې لپاره قانون بللی او زیاته کړې یې ده: «هر څوک چې له یوه امریکايي د چڼې وهلو د وسیلې په توګه استفاده وکړي، نو بیه به یې پرې کړي.»

سپینې ماڼۍ بیا ویلي، دغه فرمان د طالبانو پر څېر ډلو هم د تطبیق وړ ده. دا په داسې حال کې ده، چې امریکا طالبانو ته د یوه دولت په سترګه نه ګوري.

د امریکا حکومت له دغه هېواده بهر د خپلو نیول شویو وګړو شمېر نه په ډاګه کوي، خو د «فولي» په نوم یوه بنسټ ویلي، په ۲۰۲۴ کال کې په ۱۷ هېوادونو کې لږ تر لږه ۵۴ امریکاییان نیول شوي دي.

طالبانو د روان زیږیز کال په لومړیو کې واک ته د ډونالډ ټرمپ له رسېدو وروسته دوه امریکاییان له خپلو بندخونو ازاد کړل، خو د محمود شاه حبیبي له خوشې کېدو یې ډډه وکړه. طالبان د محمود شاه حبیبي نیول کېدل نه مني، خو امریکا بیا وايي، چې هغه د طالبانو له لوري نیول شوی دی.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت «د عدالت لپاره ډالۍ» په نوم یوه پروګرام کې د روان کال په چنګاښ میاشت کې وویل، چې د ۱۴۰۱ کال د زمري په ۱۰مه محمود شاه حبیبي له خپلو څو همکارانو سره په کابل کې د طالبانو د استخباراتو له لوري ونیول شو. د دغه پروګرام په وینا، له حبیبي او یوه بل کس پرته نور ټول نیول شوي کسان ازاد شوي دی.

په واشنګټن کې د اف‌بي‌ای دفتر هم تر دې مخکې د افغاني الاصله امریکايي او د افغانستان د ملکي هوايي چلند ادارې د پخواني رييس محمود شاه حبیبي د ورکېدو پوستر هم خپور کړی دی. دغه سازمان ویلي، هر هغو اطلاعاتو ته چې له مخې یې د حبیبي د موندنې او کور ته د بېرته ستنېدنې لامل شي، تر ۵ میلیونه ډالره جایزه ورکوي.

رویټرز خبري اژانس بیا د خپلو سرچینو په حواله راپور ورکړی و، چې طالبانو محمود شاه حبیبي په کابل کې د القاعده د مشر اېمن الظواهري د وژل کېدو او په هغه شرکت کې یې چې کار کاوه د سي، ای، اې د احتمالي نفوذ په تړاو نیولی دی.

سپنې ماڼۍ همداراز ویلي، د ټرمپ د حکومت ډېر تمرکز د هغو امریکاییانو پر ازادۍ دی چې په نورو هېوادونو کې بندیان دي او په څه کم اوو میاشتو کې لږ تر لږه ۷۲ امریکاییان د نورو هېوادنو له بندخونو ازاد شوي دي.