د طالبانو د استخباراتو مشر عبدالحق وثیق ادعا کوي، چې د داعش ډلې مرکزونه د افغانستان دننه نه، بلکې د هېواد له پولو بهر دي او ځینې هېوادونه د دې ډلې جنګیالي د افغانستان د ناامنه کولو لپاره را لېږي.
وثیق د سپټمبر پر ۱۱مه د الجزیرې ټلویزیون سره په مرکه کې وویل: «داعش په افغانستان کې هېڅ اصلي مرکز نه لري او وروستي بریدونه د هېواد له پولو بهر طراحي شوي دي.»
د ده په وینا، د دغو بریدونو سرچینې د سیمې په بهرنیو هېوادونو کې دي.
دا په داسې حال کې ده، چې طالب چارواکو تر دې وړاندې هم په ځلونو ادعا کړې ده چې د داعش ډلې مرکزونه په پاکستان په ځانګړي ډول بلوچستان کې دي، خو پاکستاني چارواکو بیا ویلي، چې افغانستان د طالبانو تر واکمنۍ لاندې د تحریک طالبان پاکستان «ټي ټي پي» او داعش خراسان په ګډون د نورو وسله والو ډلو په پناه ځای بدل شوی دی.
وثیق هغه راپورونه «استخباراتي جوړښتونه» وبلل چې ګوندې د سوریې جنګیالي افغانستان ته انتقالېږي. ده ټینګار وکړ، چې دغه ډول راپورونه د شک، بېباورۍ او د طالبانو د سیاسي او امنیتي تعامل د بدنامولو لپاره خپرېږي.
د طالبانو د استخباراتو مشر زیاته کړه، چې افغانستان خپله د هغو ترهګرو ډلو چې د زدهکړې مرکزونه او تمویل د بهرنیو هېوادونو په خاوره کې لري او د وسلو د تور بازار له لارې ځانونه سمبالوي قرباني دی.
هغه خبرداری ورکړ: «که سیمه او نړۍواله ټولنه د دغو مرکزونو په وړاندې بېپروا پاتې شي یا دوهګونې تګلارې خپلوي، په نږدې راتلونکي کې به ټول د درنو پایلو شاهدان شو.»
وثیق د طالبانو په استخباراتو کې د اصلاحاتو یادونه هم وکړه او ادعا یې وکړه، چې نور د خلکو په خپلسري نیولو، شکنجو او وېروونکو چلندونو کې ښکېل نه دي.
ده ټینګار وکړ، چې داعش اوس د ځینو بهرنیو استخباراتي کړیو په لاس کې د یوې وسیلې په توګه کارول کېږي او ځینې هېوادونه په لویه کچه د دې ډلې د غړو د لېږد او مالي سرچینو د پټې ساتنې له لارې د هغوی په پیاوړتیا کې مرسته کوي.
د طالبانو د استخباراتو مشر په داسې حال کې دا څرګندونې کوي، چې د ملګرو ملتونو او یو شمېر نړۍوالو سازمانونو وار له مخه د افغانستان د خاورې د ترهګرو ډلو د بیا فعالېدو په اړه خبرداری ورکړی دی.
پاکستاني چارواکو ویلي، شاوخوا شپږ زره د تحریک طالبان پاکستان جنګیالي په افغانستان کې مېشت دي او روسیې اندېښنه ښودلې، چې د سوریې ترهګر افغانستان ته انتقال شوي دي.
ملګرو ملتونو هم په خپل وروستي راپور کې ویلي، چې القاعده بیا په افغانستان کې د فعالیت لپاره ځینې مرکزونه جوړ کړي دي.
هغه په خپلو څرګندونو کې د هرات، ننګرهار، کندهار، نیمروز او نورو سیمو اقتصادي او سوداګریز ارزښتونه روښانه کړل او زیاته یې کړه، چې د افغانستان د جګړو تر ټولو ستر تمویل د نشهيي توکو له قاچاق څخه کېده.
پخواني ولسمشر د ملګرو ملتونو د اټکلونو له مخې یادونه وکړه، چې یوازې په شلمه پېړۍ کې له شمالي لارو د نشهيي توکو کلنۍ بیه ۳۰میلیارده ډالره وه، په داسې حال کې چې د سوېلي لارې ارزښت تر ۵۰میلیارده ډالرو رسېده.
هغه وایي، دغه قاچاقي لارې نه یوازې روسیې او چین ته رسېدې، بلکې د ایران، بلوچستان، افریقا او اروپا بازارونو ته هم غځېدلې وې.
هغه په خپلو خبرو کې د زمرد، مرمرو او رخام د معدنونو یادونه وکړه او ویې ویل، چې د دې طبیعي شتمنیو په غلا او غېرقانوني استخراج کې هم زورواکو او مافیا پراخ رول درلود.
د ده په وینا، د هرات د چشت شریف مرمرو تر ایټالیا پورې سوداګریز اهمیت درلود، خو د دولت کمزورتیا له امله دا شتمني د قاچاق له لارې بهر ته وړل کېده.
اشرف غني وویل، چې د مالیې وزیر په توګه یې هڅه وکړه چې د هېواد عواید له ۲۰۰میلیونه ډالرو پورته کړي او ګمرکات مرکزي کړي، خو زورواکو واليانو او زورمندانو کلک مقاومت کاوه.
هغه په یوه خاطره کې وویل، چې د هرات په جامع جومات کې یې د خلکو ملاتړ ترلاسه کړ او په پای کې یې وتوانېد چې د ګمرکونو مرکزیت عملي کړي، خو د ده په وینا، وروسته د زلمي خلیلزاد د فشارونو له امله د زورواکو قوماندانانو او سیاستوالو ته د واک شریکولو پرېکړه وشوه، چې دا د اصلاحاتو د ناکامۍ اصلي لامل وګرځېد.
له دې سره، ښاغلي غني په خپلو خبرو کې د یونیکال او ډیلتا د تېلو او ګازو کمپنیو د پایپ لاینونو د پروژې یادونه وکړه.
د ده په وینا، په ۱۹۹۰لسیزه کې د طالبانو د واکمنۍ پر مهال امریکا او پاکستان هڅه وکړه چې د ترکمنستان ګاز د افغانستان له لارې پاکستان ته ورسوي، خو د امنیتي او سیاسي ستونزو له امله پروژه ناکامه شوه.
د پخواني ولسمشر په اند، افغانستان کولای شو چې د جغرافیایي موقعیت له کبله د اسیا د زړه په توګه په سیمهییزو او نړۍوالو ټرانزیټي دهلېزونو کې کلیدي رول ولوبوي.
هغه د حیرتان، تورغونډۍ، زرنج، غلام خان او نورو بندرونو د اهمیت یادونه وکړه او ټینګار یې وکړ، چې افغانستان باید د وارداتو او صادراتو ترڅنګ د ټرانزیت له لارې څو برابره عاید ترلاسه کړي.
غني وايي، چې هغه ته یو داسې دولت په میراث ورپاتې شوی و چې نیمایي یې د زورواکو تر ولکې لاندې و. د هېواد یاد پخواني ولسمشر د کورنیو چارو وزارت یې د فساد تر ټولو لوی کانون وباله او ویې ویل، چې ان د افغانستان هوايي ځواک د نشهيي توکو په قاچاق کې ښکېل و.
د ده په وینا، امریکا د افغانستان د راتلونکي په اړه جدي علاقه نه لرله. نوموړي یادونه وکړه، چې د ۲۰۰۴په برلین کنفرانس کې یې نړۍواله ټولنه قانع کړې وه چې د افغانستان لپاره ۸.۲میلیارده ډالر مرسته ومني، خو د فساد او زورواکۍ له امله دا مرستې د بنسټیزو بدلونونو لامل نه شوې.
غني په خپلو خبرو کې وویل، چې افغانستان درې انتخابه لرل: د خدمتګار او پرمختیایي دولت جوړېدل، د مافیايي حکومت واکمني یا د بحرانونو پرلهپسې دوام. هغه زیاته کړه چې له بده مرغه دویمه او درېیمه سناریو عملي شول، ځکه اصلاحاتو ته د فرصت پر ځای زورواکو ته واک ورکړل شو.