بېنېټ: د یوناما پر ښځینه کارکوونکو بندیزونو ثابته کړه چې طالبان د عادي کېدو وړ نه دي

خُرم د جمعې په ورځ (د وږي ۲۱مه) پر اېکس لیکلي ولادیمیر پوتین مخکې ویلي و: «د نړۍ څو قطبي کېدل لکه د لمر ختو یقیني او ضروري ده، هغه څه چې موږ کوو یوازې دې ته سرعت ورکوو.»

نوموړی زیاتوي، اوس نړۍ په ښکاره ډول د څو قطبي کېدو په لور روانه ده، خو د دې بهیر چټکونکي روسیه یا چین نه دي، بلکې اسراییل او د هغه لومړی وزیر نتنېاهو دي.

خُرم زیاتوي، چې د غزې جګړه د غرب او امریکا اخلاقي شکست ته د پای ټکی کېښود.

د نوموړي په وینا، له دې وروسته غربیان په هېڅ جګړه یا تېري باندې د نړیوالو اصولو او حقوقو له نظره نیوکه نه شي کولی، ځکه د غزې د نسل وژنې عمل به یې ورته د بېلګې په توګه ښودل کیږي.

خُرم همداراز وايي، د اسراییل په بریدونو کې پر قطر د شتمنو عربي هېوادونو پام دې ته شوی چې د امریکا وسلو او د امریکا پوځي اډو اخیستل د هغوی امنیت نشي تضمینولی او طبیعي ده چې دا هېوادونه به د نورو دوستانو لټون وکړي.

دی زیاتوي، چین او روسیه په انتظار دي چې دغه شتمن مشتریان ورسره اړیکې جوړې کړي.

په پای کې خُرم ټینګار کوي چې د امریکا دوه‌مخی سیاست او د نتنېاهو جنایتونه د نړۍ په څو قطبي نظم کې د چټک پرمختګ سبب شوی.

ملا عبدالغني برادر د یو شمېر نورو لوړ پوړو طالب چارواکو په ملتیا د جمعې په ورځ (د وږي ۲۱مه) زلزله‌ځپلي کونړ ته سفر کړی. نوموړي د خپل سفر په ترڅ کې ویلي چې ترلاسه شوې مرستې به په شفاف ډول پر اړمنو کسان ووېشل شي.

د ریاست الوزرا د اقتصادي معاونیت له خوا په خپره شوې خبرپاڼه کې ویل شوي، چې ملا برادر له سوداګرو، پانګوالو او خیریه بنسټونو څخه غوښتنه کړې چې د کونړ زلزله‌ځپلو سره دې مرستو ته دوام ورکړي.

په خبرپاڼه کې د ملا برادر له قوله ویل شوي:«هڅه کوو چې په زلزله کې د ورانو شویو کورنو د بېرته رغولو لپاره امکانات برابر او په راتلونکي کې د طبیعي پېښو د زیان کچې راکمېدو لپاره هر اړخیز تدابیر ونیسو.»

پر همدغه مهال ملا برادر له نړیوالې ټولنې غوښتي، چې پر افغانستان لګول شوې بندیزونه پای ته ورسوي، څو زیانمنو افغانانو ته د مرستو رسولو او اقتصادي ستونزو ته د رسېدنې بهیر پر وړاندې شته خنډونه له منځه ولاړ شي.

نوموړي دا څرګندونې پر داسې مهال کړي، چې تېره ورځ د دغې ډلې د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي هم په کابل کې د بهرنیو هېوادنو او نړیوالو بنسټونو له استازو سره په لیدنه کې پر افغانستان د بندیزونو د لرې کولو غوښتنه کړې وه.

طالبانو هغه د دغې ډلې له مخالفو څېرو سره د ناستې جوړونې او د هغوی د تنظیمولو د هڅې په تور «نامطلوب عنصر» بللی او له هېواده یې اېستلی دی.

هرېش کومار د پخواني جمهوري نظام تر ړنګېدو وروسته په کابل کې د هند د بهرني استخباراتو ادارې د ډېپلوماټ او ارتباطي افسر په توګه ټاکل شوی و.

سرچینې وايي، هغه د ډیلي او قطر په سفر کې د طالبانو له یو شمېر مخالفو مشرانو سره لیدلي او په دې لیدنه کې یې په اسلام‌اباد کې د یوې ناستې جوړېدو په اړه خبرې کړې وې.

د طالبانو د مخالفانو ناسته په پاکستان کې د دغې ډلې د مشرانو په ځانګړي ډول د ملاعبدالغني برادر، یعقوب مجاهد او امیرخان متقي د سخت مخالفت له امله وځنډېده.

د سرچینو په وینا؛ کومار د طالبانو له مخالفو مشرانو سره په تماس کې و؛ څو په قطر یا دوبۍ کې یو کنفرانس جوړ کړي.

سرچینو ویلي، چې ډیلي ته له ستنېدو وروسته دغه ډېپلوماټ (د اګسټ په ۱۳مه) کابل ته راستون شو او (د اګست په ۱۵مه) یې د کابل شهر نو په یوه رسټورانټ کې د طالبانو له څو مخالفانو سره ولیدل.

سرچینې زیاتوي، چې د طالبانو استخباراتو پر رسټورانټ چاپه ووهله او په غونډه کې شته افغانان یې ونیول.

د سرچینو د څرګندونو له‌مخې؛ طالب چارواکو (د اګسټ په ۱۶مه) په کابل کې د هند سفارت ډېپلوماټان وبلل او د هرېش کومار د سملاسي اېستلو پرېکړه یې ورسره شریکه کړه.

یاد هندی ډیپلوماټ (د اګسټ په ۱۷مه) له کابل نه ووت او بېرته ډیلي ته ستون شو.

د هند سفارت تر اوسه په دې اړه څه نه‌دي ویلي.

څېړونکې او خبریالې لېن اُډونل په یوې څېړنېزې مقاله کې ویلي، چې د افغانستان وروستۍ مرګونې زلزلې یو ځل بیا د نړۍ پام د دغه هېواد بحراني وضعیت ته اړولی؛ خو اصلي اندېښنه دا ده چې نړۍوالې مرستې د اغېزمنو خلکو پر ځای د طالبانو جېبونو ته ځي.

د روغتیا نړۍوال سازمان په وینا؛ د ۶.۲ درجې زلزلې له امله د افغانستان په ختیځ کې تر ۲۲۰۰ ډېر کسان مړه شوي، نږدې ۳۶۰۰ ټپیان او تر ۶ زره او ۷۰۰ ډېر کورونه ویجاړ شوي دي. ژوندي پاتې کسان د ملاریا او ډینګي تبې غوندې له خطرناکو ناروغیو سره مخامخ دي.

سیمه‌ییز بنسټ اسیل (ASIL) وايي، چې تر زورزوې زلزلې وروسته ټکانونو او د کرنیزو ځمکو ویجاړېدو د خلکو وضعیت نور هم خراب کړی او ډېری کورنۍ به د راتلونکي ژمي په رارسېدو سره د اوږدې مودې لپاره په خېمو کې ژوند کولو ته اړې شي.

د برېټانیا نیو ورلډ نیوز (New World News) په مقاله کې راغلي، چې ترټولو ستره ننګونه د طالبانو فساد او له نړۍولو مرستو د دغې ډلې ناوړه ګټه اخیستنه ده. څه موده مخکې د افغانستان لپاره د امریکا د بیارغونې ځانګړې پلټونکې ادارې (SIGAR) په یوه راپور کې تایید کړې وه، چې طالبان د مالیاتو، بډې او باج‌اخیستنې له لارې یوازې ۳۰ تر ۴۰ سلنه مرستې خلکو ته رسوي. دغه راپور د طالبانو او ځینو نړۍوالو ادارو ترمنځ د جوړجاړي پرده هم پورته کړې ده.

کارپوهان وايي، چې طالبان هره طبیعي پېښه پر یوه نوي فرصت بدلوي؛ څو پر نړۍوالې ټولنې فشار راوړي. دغه رژیم نه یوازې خپلو جنګیالیو او متحدینو ته مرستې رسوي؛ بلکې د نجونو د زده‌کړې په بندیز او د ښځینه ډاکټرانو په محدودولو سره روغتیایي خدماتو ته یې د ښځو لاسرسی هم سخت محدود کړی. د مقالې لیکوالې په اند، دا هغه مساله ده چې په وروستۍ زلزله کې د ډېرو ښځو مرګ‌ژوبلې لامل شوه.

افغانستان داسې مهال له یوه لوی ناورین سره مخامخ دی، چې په مېلیونونو کډوال له پاکستان او ایرانه اېستل شوي دي؛ هغه خلک چې هر کال یې په مېلیونونو پیسې خپل هېواد ته لېږلې، اوس افغانستان ته په ورتګ سره د عاید ان یوه وړه سرچینه هم نه‌لري.

شنونکي خبرداری ورکوي، چې د ځینو نړۍوالو مالي سرچینو د بندېدو او د مرستو د وېش په بهیر کې د طالبانو په ټینګې ولکې سره په افغانستان کې شته بشري ناورین به نور هم پراخ شي او د وضعیت د ښه‌والي لپاره هېڅ روښانه امکانات نه لیدل کېږي.

ایرانۍ رسنۍ اېراف د پنجشنبې په ورځ (د وږي ۲۰مه) د یوه راپور په خپرولو سره لیکلي، چې د افغان کارګرو له اېستلو سره نه یوازې دا چې په ایران کې کارګر کم شوي؛ بلکې لګښتونه ورسره لوړ شوي او تولید هم کم شوی دی.

په راپور کې راغلي، د ایران د کارګرو او ټولنیزو چارو وزارت د رسمي معلوماتو له مخې د ۱۴۰۴کال د غبرګولي میاشتې تر پایه پورې یوازې ۴۳۳ زره بهرنيو کارګرانو د کار جوازونه لرل، چې د ټول بازار ۲سلنه یې جوړوله؛ خو نارسمي شمېرې بیا ښيي، چې تر ۶ مېلیونو ډېر افغان کارګر په ایران کې اوسېدل چې د ایران د ټولو کارګرانو لس سلنه برخه یې جوړوله.

راپور کاږي، له ایرانه د افغان کارګرو اېستلو د دغه هېواد پر بېلابېلو برخو ناوړه اغېزې کړې دي. له دې ډلې له ۶۲ تر ۶۸ سلنه افغان کارګرو په ودانیزو برخو کې کار کاوه، چې ۵۰ سلنه یې یوازې په تهران کې په کار بوخت وو.

راپور زیاتوي، چې یوه برخه په کښت او کرونده بوخت وو. په خراسان رضوي کې نږدې ۸۰زره او تهران کې ۲۴۰زره افغان بزګرانو کار کاوه، چې ټولټال یوازې له کرنیز سکټور څخه ۴۵۰زره بزګر وتلي، چې د دغه ولایتونو د کښت او کروندې کار ورسره زیانمن شوی دی.

د څېړنو له مخې؛ په ایران کې شاوخوا ۲ مېلیونه خلک بې‌کاره دي؛ خو د افغان کډوالو تر اېستلو وروسته بیا هم هغوی ته کار نه‌دی پيدا شوی، ځکه چې هغوی په دې برخه کې مهارت نه‌لري.

په راپور کې زیاته شوې، چې د ایران تر ټولو سخت او درانه کارونه افغانانو کول؛ لکه د چرګانو فارمونه، د خځلو پاکول، بزګري او ودانیز کارونه. خو د دغه درنو کارونو په بدل کې افغان کارګرو ته ډېرې کمې تنخواوې ورکول کېدې، ایرانیان دغه کارونه یا خو نه‌شي کولای او یا یې په کمه تنخوا نه کوي. اوس ایرانیان اړ دي، چې د افغان کارګرو د ځای ډکولو لپاره ایراني کارګرو ته لوړې تنخواوې ورکړي او بیا به هم د دغه تشې ډکول ناشونې وي.

راپور وړاندې کاږي، چې ۲.۵ مېلیونه افغانان په دغه سختو او درنو کارونو بوخت وو چې ټولټال د دغه کارونو لپاره ۷.۱ مېلیونه کارګرو ته اړتیا وه؛ خو اوس دغه ځایونه تش شوي او تولید هم ورسره کم شوی دی. که څه هم افغان کارګر د سياسي او امنيتي ملحوظاتو له مخې اېستل شوي؛ خو د ایران پر بشري ځواک، کار، تولید او په ټوله کې یې د ایران پر اقتصاد ناوړه اغېزې کړې دي.