په افغانستان کې د ملکیانو د احتمالي قتل په تور دوه برېټانوي افسران نیول شوي

د طالبانو د بلخ رسنیز مرکز د دغې ډلې د والي مرستیال ملا نورالهادي په حواله ویلي، چې د مزارشریف-حیرتان پټلۍ د افغانستان او ایران ترمنځ د سوداګریزو اړیکو د پراختیا لپاره ځانګړی ارزښت لري. نوموړي ټینګار کړی، چې سیمه‌ییزه اداره د پروژې د امنیت او همکاریو بشپړ تضمین کوي.

ایراني پلاوي چې مشري یې د رېل پټلۍ د ادارې د مشرانو یوې ډلې کوله، د حیرتان-ترمذ د اورګاډي پټلۍ کرښه هم لیدلې او د تخنیکي چارو ترڅنګ یې د راتلونکو همکاریو په اړه خپلې ارزونې وړاندې کړې دي.

د ایران د رېل پټلۍ ادارې استازو ژمنه کړې، چې د ګډو همکاریو په لړ کې به د اورګاډي پټلۍ د ښه خدمت او پرمختګ لپاره عملي ګامونه پورته کړي.

د طالبانو د خپاره شوي بیان پر بنسټ؛ د دغې ډلې د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر د یادې پروژې له کاري بهیر څارنه وکړه.

پر افغانستان د طالبانو تر واکمنېدو وروسته، دغې ډلې ښوونځي او پوهنتونونه د نجونو پر مخ تړلي او د مذهبي او جهادي مدرسو جوړېدو او پراختیا ته یې مخه کړې ده.

د طالبانو د پوهنې وزارت (د غويي پر ۲۱مه) اعلان وکړ، چې تېر درې کاله په افغانستان کې د اسلامي زده‌کړو شاوخوا ۲۳زره مرکزونه یا مدرسې جوړې شوې دي. دغه وزارت زیاته کړه، چې په دې موده کې تر ۳۰۰زره ډېر زده‌کوونکي په دغه مرکزونو کې شامل شوي دي.

طالب وسله‌والې ډلې تر اوسه پورې د عصري ښوونځیو په جوړونه کې له ډېرې پانګونې ډډه کړې ده.

ازبکستان چې د منځنۍ اسیا د مذهبي افراطيت د زیاتېدو په اړه اندېښمن دی، په افغانستان کې د طالبانو د مدرسو جوړونې له بهیر سره د لویو پیسو په ورکولو ملاتړ کړی دی. د شنونکو په اند، دغه مدرسې په افغانستان کې د مذهبي افراطي ډلو د روزنې مرکزونه دي.

یاد غورځنګ د سې شنبې په ورځ په یوې خپره کړې اعلامیه کې ویلي، چې نړۍ د ډېموکراسۍ د نړۍوالې ورځې او د خلکو د خپل برخلیک ټاکلو حق ته د درناوي نمانځنه وکړه، خو په افغانستان کې ښځې او نجونې له ټولو بشري او اساسي حقونو بې‌برخې دي.

په اعلامیه کې ویل شوي، چې طالبان ښځې د وګړیتوب له هویت څخه محرومې کړي او د ټولنیز، سیاسي او کلتوري ګډون حق یې ترې اخیستی دی.

د غورځنګ غړو د افغانستان د ښځو د وضعیت په اړه ژوره اندېښنه څرګنده کړې او ویلي یې دي، چې یو شمېر فعالانې او معترضې ښځې چې د طالبانو د ګواښونو له امله پاکستان ته تښتېدلې دي، اوس د جبري شړلو له ګواښ سره مخ دي.

د دې ترڅنګ، په ایران کې مېشتې افغانې ښځې هم له ورته ناوړه وضعیت سره مخ دي او د بشري حقونو د اصولو خلاف، له زده‌کړې، درملنې او امنیت څخه محرومې پاتې دي.

په اعلامیه کې همدارنګه راغلي، چې طالبان ډېموکراسي او د خلکو واکمني د دیني ارزښتونو پر ضد ګڼي او د تېرو شلو کلونو ټولې لاسته راوړنې یې له منځه وړې دي.

د برېتانیا د بهرنیو چارو وزیرې ایوېټ کوپر په یوې خپرې کړې اعلامیه کې ویلي: «په افغانستان کې د وروستۍ زلزلې تر پېښېدو وروسته لا هم وضعیت سخت او کړکېچن دی او اوس چې د مرستندویانو لاسرسی لرې پرتو او سختو زیانمنو سیمو ته ممکن شوی، د تاوان او انساني مرګژوبلې اصلي کچه ورځ تر بلې روښانه کېږي.»

هغې زیاته کړې، له همدې امله برېتانیا پرېکړه وکړه چې نوې مرسته اعلان کړي، څو د هغو نړۍوالو مرستندویو بنسټونو ملاتړ وشي، چې په سیمه کې کار کوي. په دې کې د ملګرو ملتونو د نفوس صندوق، د سرې میاشتې نړۍواله کمېټه، افغان اېډ او وار چایلډ ادارې شاملې دي.

د برېتانیا د بهرنیو چارو وزارت په وینا، دغه مرسته به د زلزله‌ ځپلو لپاره د روغتیايي خدمتونو، پاکو اوبو، بېړنۍ سرپناه او همدارنګه د ښځو او نجونو د ځانګړي ملاتړ په برخه کې ولګول شي، چې پکې روغتیایي بستې او د مېرمنو لپاره ځانګړې صحي بستې چې دا بستې معمولا د ښځو لپاره د حفظ الصحې توکي (لکه د صفايي وسایل، صابون، کالي، ټوکر او نور ضروري توکي) لري هم شامل دي.

وزیرې کوپر ټینګار کړی: «د ژمي د رارسېدو په درشل کې دا ډېره مهمه ده چې ګډې هڅې وشي څو د دې ناورین له قربانیانو سره مرسته وشي.»

د یادولو وړ ده، چې د برېتانیا حکومت د روانې میاشتې پر ۱۱مه نېټه د افغانستان د زلزله‌ ځپلو لپاره د یو میلیون پونډو د مرستې اعلان کړی وو.

انتونیو ګوترېش په دې خبري غونډه کې وویل، په افغانستان کې د مرستو رسونې په برخو کې د ملګرو ملتونو په اړوند دفترونو کې د ښځو له کارونو مخنیوی به اړمن افغانان لاپسې وځپي.

د نوموړي په وینا، ملګري ملتونه له خپلو شریکانو سره پر دې کار کوي چې طالبان پر دې پوه کړي چې په بشرپاله چارو کې د افغان ښځو ګډون د افغانستان لپاره حیاتي دي او زیاتوي: «په دې سره به بشري مرستې په سمه توګه تر اړمنو ښځو او نجونو ورسول شي. اوسنی وضعیت د منلو نه دی.»

ګوترېش یو ځل بیا څرګنده کړه: «اوس مهال په افغانستان کې تر ټولو جدي ستونزه له بشري مرستو د ښځو او نجونو محرومول دي، دا ښځو او نجونو ته اجازه نه ورکول چې د مرستو په رسولو کې ګډون وکړي، د منلو وړ نه ده.»

د یادونې وړ ده، چې طالبانو شاوخوا لس ورځې مخکې د ملګرو ملتونو ښځینه کارکوونکې په کابل او ولایتونو کې خپلو دفترونو ته له ننوتلو او کارځایونو ته له لاسرسي منع کړې او دغې چارې ګڼ تُند نړۍوال غبرګونونه راوپارول او یوناما هم ددغه سازمان پر ښځینه کارکوونکو د طالبانو د بندیزونو د لرې کېدو غوښتنه وکړه او یاد بندیزونه یې له طالبانو سره د شویو هوکړو خلاف وبللې.