کابلوف د طالبانو سفیر ته ژمنه ورکړې چې د شانګهای راتلونکې غونډې ته به وبلل شي

اسلام اباد خپله دا غوښتنه په یاد هېواد کې د طالبانو سفیر احمد شکیب ته ویلې چې طالبانو ته یې ورسوي. د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت تېره ورځ طالب سفیر احمد شکیب احضار کړی و. نوموړي ته په ښکاره وویل شول چې چې افغان طالبان باید ډاډ ورکړي چې افغان خاوره د ترهګریزو فعالیتونو لپاره نه کارول کیږي.

تر دې مخکې هم د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف له طالبانو غوښتي و چې «زموږ او ټي‌ټي‌پي ترمنځ باید یو وټاکی.» د شهباز شریف دغو څرګندونو څخه څو ورځې تېریږي خو طالبانو یې ځواب نه دی ورکړی.

پاکستاني رسنۍ جیو‌نیوز راپور ورکړی چې د طالبانو سفیر د دې لپاره احضار شوی و چې په دې وروستیو کې "فتنه الخوارج" ترهګرو فعالیتونو کچه لوړه شوې ده، د دوی په وینا دغې ډلې افغانستان کې پنا اخیستي چې د هند د استخباراتي ادارې له خوا تمویلیږي او ملاتړ یې کیږي.

تمه کېږي چې د افغانستان لپاره د پاکستان ځانګړی استازی محمد صادق خان به د دې اوونۍ په پای کې د لوړپوړو چارواکو له یوه پلاوي سره کابل ته سفر وکړي او هلته به له طالبانو سره د وروستیو پرمختګونو او دوه اړخیزو مسایلو په اړه خبرې وکړي.

صادق خان به د پاکستان د مشرتابه له لوري یو جدي پیغام د افغانستان پلازمېنې چارواکو ته ورسوي. نوموړی به د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر ملا امیرخان متقي سره هم وګوري.

امرالله صالح په خپل تازه ایکس پوسټ کې لیکلي، د ملګرو ملتونو سرمنشي ډېر محتاط سړی دی او خبرې په دقت کوي، خو کله چې هغه د طالبانو کړنې «احمقانه» وبللې، دا ښکاره کوي چې «هر څوک چې احمقانه کارونه کوي، خپله احمق وي.»

هغه ټینګار کړی: «په تاریخ کې لومړی ځل دی چې د یوې ډلې لپاره، چې پر یو هېواد واک لري، د ملګرو ملتونو له لوري ورته دا ډول اصطلاح کارول کېږي، له دې لوی سپکاوی او توهین نور نشته.»

صالح زیاته کړې چې په دوحه کې د اسلامي هېوادونو په وروستۍ فوق‌العاده غونډه کې، چې د اسراییل د بریدونو له امله رابلل شوې وه، طالبانو ته بلنه نه وه ورکړل شوې.

د نوموړي په وینا، «طالبان نه په اسلامي نړۍ کې عزت او اعتبار لري او نه په نړیوالو سازمانونو کې، دا ډول انزوا او تجرید بې‌ساری دی.»

صالح یو ځل بیا یادونه کړې: «ټول توهینونه او تحقیرونه د طالبانو په ډلې پورې اړه لري، نه په افغانستان پورې، موږ باید تل د طالبانو او افغانستان ترمنځ فرق باندې قایل شو.»

هغه له نړیوالو سره په ګډ غږ کې ویلي: «رېښتیا مو ویلي ښاغلی ګوترېش، خو لږ ناوخته، ستاسې شجاعت او درک د ستاینې وړ دی.»

یاده دې وي چې د ملګرو ملتونو سرمنشي د طالبانو پر پالیسیو توند غبرګون ښودلی او ویلي یې دي، چې په افغانستان کې روان وضعیت بوږنووونکی او احمقانه دی.

نوموړي ټینګار کړی نړیواله ټولنه باید طالبان وهڅوي چې دغه محدودیتونه پای ته ورسوي.

په کندهار کې سرچینو د چارشنبې په ورځ افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د نوري فایبر او انټرنیټ د قطع کولو په تړاو د طالبانو د مشر مولوي هبت الله اخوندزاده تصمیم نهايي دی.

د انټرنیټي خدماتو د یوې کمپنۍ مسوول افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د طالبانو د مشر د پرېکړې له مخې به یوازې محدود واټساپ شمېرو ته ، چې ددې ډلې په جواز به وېشل کیږي او تر څار لاندې به وي، انټرنیټي خدمات ورکول کیږي. دغه واټساپ شمېرې به سوداګرو او ځانګړو کسانو ته ور کول کیږي.

سرچینه وايي، له اترا ادارې، په کابل کې د طالبانو له چارواکو او په کندهار کې د طالبانو له مشرانو سره د مخابراتي شبکو د مسوولانو او له کابل نه د تللیو طالب چارواکو لیدنې کتنې تراوسه بې نتیجې دي. ملا هبت الله تر اوسه په دې اړه خبرو اترو ته نه دی چمتو شوی.

سرچینې وايي، چې سلام مخابراتي شبکې ته ښايي د محدود انټرنیټ د توزیع اجازه ورکړل شي.

سرچینې وايي، ملا هبت الله ویلي، یوه نوې مخابراتي کمپنۍ رامنځته شي، چې یوازې ځینو دولتي ادارو، بانکونو او ډیپلوماتیکو استازځایونو ته د انټرنیټ خدمات ور کړي.

سرچینې وايي، چې له کابل نه د طالبانو د وزیرانو او نورو چارواکو د تللي پلاوي خبرې اترې بې پایلې پای ته رسېدلې دي.

کندهار ته د طالبانو یو شمېر وزیران او چارواکي تللي، چې د دې ډلې د کانونو او پټرولیم وزیر ملا هدایت الله بدري، د مالیې او اقتصاد وزیران، د کورنیو چارو وزارت لوی مرستیال ابراهیم صدر او افغانستان بانک رییس پکې شامل دي.

تېره ورځ سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د دغه پلاوي د سفر هدف د نوري فایبر او انټرنیټ خدماتو د قطع کولو په تړاو له مولوي هبت الله سره خبرې اترې دي.

طالبانو د خپل مشر په لارښوونه په کندهار، نیمروز، هلمند، کندز، مزار شریف او یو شمېر نورو ولایتونو کې د نوري فایبر خدمات قطع کړي دي او په ځینو ولایتونو کې د مخابراتي شبکو خدمات هم کله وصل او کله قطع کیږي.

سرچینې وايي، د طالبانو مشر غواړي په تدریج سره د انټرنیټ خدمات قطع کړي.

په مزار شریف کې طالب سرچینو وویل، چې ددغه اقدام هدف د « منکراتو» مخنیوی دی.

یونېسف په افغانستان کې له شپږم ټولګي پورته د نجونو پر زده کړو د بندیزو دوام په اړه اندېښنه ښودلې او وايي، د ۲۰۲۵ کال تر پایه به له ۲،۲ مېلیونو ډیري نجونې د زده کړو له حقه بې برخې پاتې شي.

د یونېسف اجرایوي رییسې کترین رسل ویلي، چې د نجونو پر زده کړو د بندیز دوام افغان نجونې د زده کړو ترڅنګ له ټولنیزو اړیکو، د شخصیت له ودې او د راتلونکي له جوړولو څخه هم بې برخې کړې دي.

کترین رسل وايي:« په کور کې د نجونو بندې پاتې کېدل د رواني ستونزو، د کم عمره ودونو او د زیاتو زیږونونو لامل ګرځي.»

همدارنګه نوموړې ویلي چې روان کال له ګاونډیو هېوادونو څخه د ۲ مېلیونو افغان کډوالو راستنېدو سره به په افغانستان کې له زده کړو څخه د محرومو نجونو شمېر نور هم زیات کړي.

د کترین رسل په وینا، د افغان نجونو پر زده کړو روان بندیز د افغانستان د اوږدمهاله ثبات او پرمختګ پر وړاندې جدي ګواښ دی.

کترین رسیل زیاته کړې:«هر هغه هېواد چې نیم وګړي یې له زده کړو منع وي پرمختګ نه شي کولی. که افغانستان غواړي پرمختګ وکړي نو د نارینه او ښځو بشپړه ونډه اړینه ده، چې پیاوړی کاري ځواک جوړ کړي، اقتصادي وده چټکه کړي او د یو مخ پر ودې هېواد اړتیاوې پوره کړي.»

یونېسف له طالبانو غوښتنه کړي، چې ژر تر ژره دې د نجونو پر زده کړو بندیز پای ته ورسوي او ټولو نجونو ته ښوونځي ته د تګ اجازه ورکړي.

په کابل کې د ایران سفارت د چارشنبې په ورځ وویل، چې سید محمد اتابک د خپل سفر په درېیمه ورځ هرات ته تللی او هلته یې د هرات له والي اسلام جار، طالب چارواکو او سوداګرو سره کتلي دي.

له دې وړاندې د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت ویلي چې اتابک د یاد وزارت له وزیر نورالدین عزیزي سره کتلي دي. عزیزي له خپل ایراني سیال سیدمحمد اتابک او مل پلاوي سره د کتنې پرمهال ویلي، چې د کابل او تهران ترمنځ کلنۍ سوداګریزه کچه باید تر ۱۰ مېلیارد ډالرو ورسېږي.

د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت له‌خوا په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې نوموړي له ایراني پلاوي سره د کابل او تهران ترمنځ د سوداګریزو ستونزو د حل او د اقتصادي همکاریو د پیاوړتیا پر لارو چارو خبرې کړې دي.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې دواړه لوري په بندرونو کې د شته ستونزو، بانکي اسانتیاوو، ګډو اقتصادي کمېټو پر فعالېدو او د ټرانزیتي همکاریو د لاپیاوړتیا په برخو کې هوکړې ته رسېدلي دي.

پرون په کابل کې د طالبانو د ریاست‌الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر سید محمد اتابک او ورسره مل اقتصادي پلاوي سره کتلي او د اقتصادي همکاریو پر پراخولو یې ټينګار کړی.

د طالبانو د ریاست‌الوزرا د اقتصادي مرستیال دفتر ویلي چې په دې کتنه کې دواړو لوریو د سوداګرۍ، ترانزیټ، پانګونې، د چابهار بندر او ګډې اقتصادي کمېټې د فعالیتونو پر لا اغېزناکتیا هر اړخیز بحثونه کړي دي.

یاده دې وي چې ایران د طالبانو له واک ته رسېدو وروسته د دې ډلې له مهمو اقتصادي شریکانو بلل کېږي.

که څه هم ایران د طالبانو حکومت په رسمیت نه دی پېژندلی خو بیا هم تهران له کابل سره د سوداګرۍ او ترانزیټي دهلیزونو د پراخولو ترڅنګ، د چابهار بندر له لارې د افغانستان د صادراتو او وارداتو لپاره ځانګړې لارې پرانېستې دي.

سربېره پر دې، دواړو لوریو د تېلو، برېښنا او کانونو په برخو کې هم پر ګډو همکاریو ټینګار کړی دی.

د راپورونو پربنسټ، دا مهال د افغانستان او ایران ترمنځ د سوداګرۍ کلنۍ کچه له څلور مېلیارد ډالرو اوړي.