سوزان فرګوسن: طالبان باید د افغان مېرمنو پر کار محدودیتونه لرې کړي

روزا اوتنبایوا د چارشنبې په ورځ د افغانستان په اړه خپل وروستی رپوټ د ملګرو ملتونو د امنیت شورا غونډې ته وړاندې کړ.

د هغې ماموریت په افغانستان کې پای ته رسیدلی دی.

هغې وویل چې د ملګرو ملتونو د ښځو سازمان وروستۍ سروې ښيي چې د افغانستان اکثریت خلک د نجونو پر زده‌کړو د بندیز مخالف دي. د نړیوال بانک اټکل هم ښيي چې دغه بندیز هر کال د هېواد اقتصاد ته ۱،۴ میلیارد ډالر زیان رسوي.

د ملګرو ملتونو استازې د طالبانو د دوه‌ګوني چلند یادونه وکړه او ویې ویل: «له یوې خوا د طالبانو استازي له زلزله‌ځپلو سره د مرستې په برخه کې له نړیوالو موسسو سره همکاري کوي، خو له بلې خوا د ښځینه مرستندویانو د فعالیتونو پر وړاندې خنډ جوړوي».

هغې زیاته کړه چې د ښځو او ټولنیزو پاړکو پر وړاندې د طالبانو ځپونکي اقدامات او محدودیتونه ورځ تر بلې زیاتېږي او پوښتنه دا ده چې نړیواله ټولنه تر څو له دغه رژیم سره تعامل ته دوام ورکولی شي، چې پر خپلو خلکو ظلم کوي.

اوتنبایوا وویل چې د طالبانو له واک ته رسېدو راهیسې، په تېرو څلورو کلونو کې نړیوالې ټولنې له افغانستان سره۱۳ میلیارد ډالر مرسته کړې ده.

هغې وویل چې ۷۵ سلنه خلک د نړیوالو بشري مرستو په تمه دي. هغې همداراز وویل چې افغان مهاجر په هېواد کې یو میلیارد ډالره اقتصادي ونډه لري.

هغې د تیرو څلورو کلونو مثبت ټکي د امنیت نسبي ښه‌والی، د کوکنارو کښت کمېدل او د طالبانو «ټولبښنه» وبلل.

خو اوتنبایوا خبرداری ورکړ چې د ښځو او نجونو پر وړاندې زیاتېدونکي محدودیتونه، د ۲۰۲۵ کال لپاره د نړیوالو مرستو ۵۰ سلنه کموالی، وچکالي او له ګاونډیو هېوادونو څخه د کډوالو پراخې ستنیدنې افغانستان له یو لړ هممهاله بحرانونو سره مخ کړی دی.

محمد اغا حکیم د چارشنبې په ورځ دې غونډې ته په خبرو کې ویلي، چې، «د طالبانو حکومت به هېڅکله دغو څېرو ته د بیا ناوړه استفادې اجازه ور نه کړي، دا کسان د میلیاردونو افغانیو په اختلاس او د بهرنیو بادارانو په لارښوونه د اسلامي نظام د کمزوري کولو هڅه کوي، خو خلک باید بیدار پاتې شي.»

طالب والي د خپلو وروستیو لاسته راوړنو په اړه وویل چې سږکال نږدې دوه زره ځوانان د پولیسو او امنیتي ځواکونو لیکو ته جذب شوي، سلګونه تنه د ولایت په کانونو کې په کار بوخت دي او یو شمېر نور د ازاد رقابت له لارې ملکي ادارو ته ورګډ شوي دي.

نوموړې همدا راز د کاسا-۱۰۰۰ پروژې د کار پیل ته هم اشاره وکړه او ویې ویل، په دې پروژه کې د سلګونو کسانو لپاره د کار زمینه برابره شوې ده.

حکیم د طالبانو نظام «بې‌بدیله» وباله او له خلکو یې وغوښتل چې د دغه نظام د استحکام لپاره همکاري وکړي.

نوموړي ټینګار وکړ: «د جګړې فصل پای ته رسېدلی، راځئ د طالبانو حکومت تر سیوري لاندې په ازادۍ او عزت سره ژوند وکړو.»

یاده غونډه د طالبانو د مشر هبت الله د لارښوونې پر بنسټ جوړه شوې وه.

په هرات کې د طالبانو امر بالمعروف رییس عزیزالرحمن المهاجر د دې ډلې تر واک لاندې باختر اژانس ته ویلي، چې درې یتیم ماشومان یې، چې د خپلې میرې له لوري شکنجه شوي او په کورني زندان کې ساتل کېدل، ژغورلي دي.

نوموړي ویلي چې د ماشومانو میره مور یې عدلي او قضايي ادارو ته ورپیژندلې ده.

طالبانو د یادو ماشومانو انځورونه هم خپاره کړې، چې پر بدن یې د وهلو ډبولو نښې هم ښکاريږي.

په هرات کې سیمه ییزو طالب چارواکو ویلي، چې د تېرو څلورو کلونو په اوږدو کې یې د ښځو او ماشومانو په ګډون لسګونه کسان له کورني زندان او شکنجو ژغورلي دي.

د افغانستان لپاره د امریکا پخواني استازي زلمي خلیلزاد د چهارشنبې په ورځ پر اېکس پاڼې په توندو الفاظو حکمتیار د کابل قصاب یاد کړی او لیکلي یې دي «هغه کس چې په کابل کې یې د نجونو پر مخونو تیزاب شیندل، په پېښور کې د نورو مقاومت ډلو د غړو د وژلو او تښتولو له امله بدنام و، هغه اوس هڅه کوي چې ځان د سیاسي او اخلاقي مرجع په توګه بیا معرفي کړي».

خلیلزاد دغه پوسټ د حزب اسلامي اړوندو اکاونټونو د یوې لیکنې په غبرګون کې کړی، چې نوموړی یې د افغانستان نا علان شوی ولسمشر بللی و، خو دغه لیکنه وروسته حذف شوې ده.

خلیلزاد د چارشنبې په ورځ پر اېکس لیکلي چې د شوروي ځواکونو له وتلو وروسته حکمتیار په خونړۍ کورنۍ جګړه کې ښکېل شو، پر خپل ښار یې بمونه واچول، جوړې کوڅې او سیمې یې ورانې کړې او سلګونه کسان یې ووژل.

خلیلزاد زیاته کړې چې خلک دا هر څه نه هېروي «زه خو یې هېڅکله نه هېروم.»

هغه دغه رز ویلي چې حکمتیار په مسکو کې له ملا برادر سره د لیدو لپاره ډېر ناکراره و او غوښتل یې چې له هغه سره یوې معاملې ته ورسېږي، خو خلیلزاد وایي، طالبانو رد کړ.

هغه زیاته کړې چې حکمتیار په تېرو وختونو کې د پاکستان د استخباراتي ادارې (ای‌ایس‌ای) او د ایران د قدس ځواک خدمت کړی دی.

حکمتیار تراوسه د خلیلزاد ځواب نه دی ویلی او نه یې هم پر اېکس د نوموړي په اړه څه ویلي دي.

د حزب اسلامي ځینې سرچینې شهادت ورځپاڼه او ځینې نور اکاونټونه د حکمتیار د رسمي نظر ښکارندوی

په مسکو کې د طالبانو سفارت د چار شنبې په ورځ وویل، چې په ورسیه کې د دې ډلې سفیر مولوي ګل حسن حسن د افغانستان لپاره د روسیې له ځانګړي استازي ضمیر کابلوف سره کتلي دي.

په مسکو کې د طالبانو سفارت د کابلوف له قوله لیکلي، چې د شانګهای همکارۍ سازمان په وروستۍ غونډه کې افغانستان ته د ناظر غړیتوب د ورکولو لپاره اکثریت رایې کارول شوې او افغانستان به د شانګهای همکارۍ سازمان په راتلونکو غونډو کې رسمي ګډون وکړای شي.

پر همدغه مهال په مسکو کې د طالبانو سفیر د شانګهای همکارۍ سازمان په غونډو کې ګډون اړین بللی دی.

د شانګهای همکارۍ سازمان دوه ورځنۍ غونډه د وږي میاشت په ۱۱ نېټه د چین په تیانجین ښار کې ترسره شوه چې د نړۍ له ۲۰ څخه د زیاتو هېوادونو مشرانو پکې ګډون کړی و، خو طالبانو ته بلنه نه وه ورکړل شوې.