طالبان وايي، چې په روان کال کې له افغانستان نه د صادراتو او ټرانزيټ کچه لوړه شوې ده

د طالبانو دفاع وزیر چې تازه قطر ته په یوه رسمي سفر تللی، هلته یې له بېلابېلو قطري چارواکو سره کتلي دي.

که څه هم امریکا له طالبانو سره په قطر کې د دوحې تړون لاسلیک کړی؛ خو لاهم ځینې طالب مشران د امریکا د بندیزونو په نوملړ کې شامل دي.

امریکا په وار، وار ویلي، چې له طالبانو سره یې د اړیکو عادي کېدل د دغه ډلې د چار چلند او په ځانګړې توګه د بشري حقونو په برخه کې د دوی له اقداماتو سره تړاو لري.

د طالبانو دفاع وزیر په دغه مرکه کې یو ځل بیا ټینګار کړی، چې هیچا ته به اجازه ورنه‌کړي چې د افغانستان له خاورې نورو هېوادونو ته ګواښ پېښ کړي.

دغه طالب چارواکي همداراز د یوه منظم پوځ د جوړولو په اړه هم څرګندونې کړې دي.‎

سرچینې وایي، طالبانو لومړی د داود کلانتر په نوم یو معترض هټۍوال ونیوو او وروسته یې هغه نور هټۍوال هم یو په بل پسې ونیول، چې د داود د شفاعت او خلاصون لپاره ورغلي وو.

د مزارشریف اوسېدونکو د سې‌شنبې په ورځ (د وږي ۲۵مه) وویل، طالبانو غوښتل ځينې هټۍ ونړوي چې هټۍوالو یې مخالفت وکړ. د ځايي سرچینو په وینا؛ طالبانو په تېرو څلورو کلونو کې له همدې هټیو مالیه اخیستې؛ خو اوس غواړي، چې له کومې خبرتیا پرته دغه هټۍ ونړوي.

ځينو هټۍوالو بیا پر دې خبره ټینګار کړی، چې دغه هټۍ د دوی څلوېښت کلن ملکیت دی؛ که طالبان یې نړوي؛ نو باید دوی ته د کار لپاره بل بدیل ځای ورکړي.

په بلخ ولایت کې د طالبانو د والي ویاند حاجي زید وویل، چې دغه هټۍ د مرکز په امر په کابل کې داوطلبۍ ته وړاندې شوې او یو چا دغه قرارداد ګټلی دی؛ نو له همدې امله دغه هټۍ نړوي او پر ځای یې سوداګریز مارکېټ جوړېږي. ښاغلي زید زیاته کړه، چې د بلخ ځايي چارواکو له اعتراض کوونکو سره خبرې کړې چې هغوی قانع کړي.

په ورته وخت کې د بلخ د سوداګرۍ خونې پخواني غړي نسیم امیري افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې دغه هټۍ د حج او اوقافو وزارت ملکیت دی چې تازه د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیالۍ له لوري یوه خصوصي شرکت ته د سوداګریز مارکېټ جوړولو لپاره سپارل شوې دي.

خو اعتراض کوونکي وایي، چې طالبان باید د دغه هټیو تر نړولو مخکې د دوی د کسب او کار لپاره ورته بدیل ځای برابر کړي. د هغوی په وینا؛ د دغه هټیو په ویجاړېدو سره به سلګونه کورنۍ بې‌روزګاره شي. دغه هټۍوالو نږدې څلور لسیزې په همدې هټیو کې کار کړی دی.

د اېرنا خبري اژانس د راپور له مخې؛ د ایران د سويلي خراسان والي له افغانستان سره درې ګډ بازارونه یو ښه فرصت بللی. سید محمدرضا هاشمي ویلي: «موږ له افغانستان سره ۳۸۱ کيلومټره ګډه پوله او پر دغه پوله د ماهيرود، يزدان او دوکوهانه درې ګډ بازارونه لرو.»

هغه وایي:« د ماهيرود بازار نن د ايران لپاره یو ښه فرصت دی، موږ تېر کال افغانستان ته شاوخوا يو ميليارد او ۷۵۰ مېليونه ډالر صادرات لاره، چې ۳۸ سلنه یې له سويلي خراسان له لارې وو.» ښاغلي هاشمي زیاته کړه، که له دغه فرصت څخه ګټه پورته نه کړي؛ نو ښایي نور هېوادونه به له دغه فرصت څخه ګټه واخلي.

ایران داسې مهال افغانستان ته د خپلو صادراتو په اړه خبر ورکوي، چې ایران ته د افغانستان صادرات خورا کم دي.

اقتصاد پوهان باور لري، چې باید د صادراتو او وارداتو ترمنځ توازن موجود وي؛ خو که د یوه هېواد واردات تر صادراتو ډېر وي، دغه وضعیت د اقتصادي ناورین لامل کېږي او هېواد په وارداتي یا مصرفي هېواد بدلېږي.

د دغه چارواکو د معلوماتو له مخې؛ په یاد شمېر کې شاوخوا ۲۰زره کسان په خپله خوښه افغانستان ته ستانه شوي دي.

د بلوچستان ځايي چارواکي وايي، چې د روانې سپټمبر میاشتې له لومړۍ نیټې له بلوچستان نه د افغان کډوالو د ستنېدو لړۍ روانه ده.

په ورته وخت کې د خیبر پښتونخوا ایالت د کورنیو او قبایلي چارو ادارې هم ویلي، چې یوازې تېره ورځ څه باندې ۲۵۰۰ افغان کډوال د تورخم له لارې افغانستان ته ستانه شوي دي.

د دغه ادارې د شمېرو له مخې؛ د تېرې اګست میاشتې له لومړۍ نېټې څخه بیا د روانې سپټمبر میاشتې تر ۱۷مې نېټې پورې ټولټال یو لک او ۹۱۸۷ کډوال افغانستان ته ستانه شوي دي.

د بښنې نړیوال سازمان پر اېکس پاڼه لیکلي، چې طالبانو د افغانانو او په تېره بیا د ښځو، نجونو او لږکیو حقونه تر پښو لاندې کړي. دغه ډول د افغانستان په ختیځو ولایتونو کې وروستۍ زلزلې دغه وضعیت نور هم په ناورین اړولی دی.

د دغه سازمان په وینا؛ طالبان اوس هم ښځې د مرستندویه ټولنو او ملګرو ملتونو سره د کار کولو څخه راګرځوي. دغه ډول طالبانو په زلزله ځپلو سیمو کې هم ښځې له مرسته کولو او کار څخه منعه کړې دي.

په اعلامیه کې راغلي، له ایران او پاکستان نه په ډله‌ییزه او جبري توګه د افغان کډوالو ظالمانه شړلو بهیر اوس هم دوام لري چې دغه کار د افغانستان ناورین نور هم پېچلی کړی.

په اعلامیه کې راغلي، چې څو ورځې مخکې د امنیت شورا ځينو غړو په افغانستان کې د بشري وضعیت په اړه د راپور اورولو مخالفت کړی و؛ خو باید دغه راپور واورېدل شي، باید امنیت شورا د هغو بنسټونو تازه معلومات واوري، چې په افغانستان کې یې د بشري حقونو پر چارو تمرکز کړی وي.

د بښنې نړۍوال سازمان زیاته کړې، چې دوه کاله مخکې د امنیت شورا د رایو په اتفاق غوښتنه وکړه چې طالبان دې ژر تر ژره د ښځو او نجونو پر حقونو بندیزونه لغوه کړي؛ خو طالبانو دغه کار و نه کړ، اوس د اصولو پر بنسټ داسې یوه پياوړي او بېړني اقدام ته اړتیا ده، چې د ټولو افغانانو حقونو او اړتیاوو ته په مانا لرونکي ډول ځواب وویل شي.

د بښنې نړۍوال سازمان داسې مهال د افغانستان د بشري حقونو په اړه اعلامیه خپروي، چې طالبانو تازه د نوري فایبر شرکت انټرنېټ بند کړی او په دې ډول یې د اقتصاد، ټولنیزو اړیکو، انلاین زده‌کړو او عامه خدمتونو بهیر ټکنی کړی دی.