د پاکستان په بلوچستان ایالت کې ځايي چارواکو ویلي، چې له دغه ایالت نه د روانې سپټمبر میاشتې له لومړۍ نیټې راهیسې تراوسه څه باندې ۳۰زره افغان کډوال افغانستان ته ستانه شوي دي.
د دغه چارواکو د معلوماتو له مخې؛ په یاد شمېر کې شاوخوا ۲۰زره کسان په خپله خوښه افغانستان ته ستانه شوي دي.
د بلوچستان ځايي چارواکي وايي، چې د روانې سپټمبر میاشتې له لومړۍ نیټې له بلوچستان نه د افغان کډوالو د ستنېدو لړۍ روانه ده.
په ورته وخت کې د خیبر پښتونخوا ایالت د کورنیو او قبایلي چارو ادارې هم ویلي، چې یوازې تېره ورځ څه باندې ۲۵۰۰ افغان کډوال د تورخم له لارې افغانستان ته ستانه شوي دي.
د دغه ادارې د شمېرو له مخې؛ د تېرې اګست میاشتې له لومړۍ نېټې څخه بیا د روانې سپټمبر میاشتې تر ۱۷مې نېټې پورې ټولټال یو لک او ۹۱۸۷ کډوال افغانستان ته ستانه شوي دي.
د بښنې نړۍوال سازمان د ملګرو ملتونو د پرونۍ غونډې په اړه لیکلي، اوس یوه اصولي، پياوړي او بېړني اقدام ته اړتیا ده چې پر طالبانو فشار راوړل شي او داسې اقدام وشي، چې په هغه کې د ټولو افغانانو حقونه خوندي کړل شي.
د بښنې نړیوال سازمان پر اېکس پاڼه لیکلي، چې طالبانو د افغانانو او په تېره بیا د ښځو، نجونو او لږکیو حقونه تر پښو لاندې کړي. دغه ډول د افغانستان په ختیځو ولایتونو کې وروستۍ زلزلې دغه وضعیت نور هم په ناورین اړولی دی.
د دغه سازمان په وینا؛ طالبان اوس هم ښځې د مرستندویه ټولنو او ملګرو ملتونو سره د کار کولو څخه راګرځوي. دغه ډول طالبانو په زلزله ځپلو سیمو کې هم ښځې له مرسته کولو او کار څخه منعه کړې دي.
په اعلامیه کې راغلي، له ایران او پاکستان نه په ډلهییزه او جبري توګه د افغان کډوالو ظالمانه شړلو بهیر اوس هم دوام لري چې دغه کار د افغانستان ناورین نور هم پېچلی کړی.
په اعلامیه کې راغلي، چې څو ورځې مخکې د امنیت شورا ځينو غړو په افغانستان کې د بشري وضعیت په اړه د راپور اورولو مخالفت کړی و؛ خو باید دغه راپور واورېدل شي، باید امنیت شورا د هغو بنسټونو تازه معلومات واوري، چې په افغانستان کې یې د بشري حقونو پر چارو تمرکز کړی وي.
د بښنې نړۍوال سازمان زیاته کړې، چې دوه کاله مخکې د امنیت شورا د رایو په اتفاق غوښتنه وکړه چې طالبان دې ژر تر ژره د ښځو او نجونو پر حقونو بندیزونه لغوه کړي؛ خو طالبانو دغه کار و نه کړ، اوس د اصولو پر بنسټ داسې یوه پياوړي او بېړني اقدام ته اړتیا ده، چې د ټولو افغانانو حقونو او اړتیاوو ته په مانا لرونکي ډول ځواب وویل شي.
د بښنې نړۍوال سازمان داسې مهال د افغانستان د بشري حقونو په اړه اعلامیه خپروي، چې طالبانو تازه د نوري فایبر شرکت انټرنېټ بند کړی او په دې ډول یې د اقتصاد، ټولنیزو اړیکو، انلاین زدهکړو او عامه خدمتونو بهیر ټکنی کړی دی.
په ملګرو ملتونو کې د افغانستان دایمي استازي نصیر احمد فایق له نړۍوالو هېوادونو غوښتي، چې د طالبانو کړنې عادي ونه ګڼي او د افغانستان د خلکو کړکېچن وضعیت په اړه بېپروا پاتې نهشي. هغه وویل، چې باید نړۍواله ټولنه افغانستان هېر نه کړي.
نوموړي د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په ناسته کې ویلي، چې د افغانستان له خاورې څخه ترهګري د ډېرېدو په حال کې ده؛ بهرنۍ ترهګرې ډلې لکه القاعده او داعش د سیمې او نړۍ امنیت ګواښي.
هغه وایي: «طالبانو په وروستیو ورځو کې د افغانستان په څو ولایتونو کې د نوري فایبر شبکه او وای فای انټرنېټ بند کړی، د انلاین زدهکړو مخه یې نیولې او په ښوونځیو او پوهنتونونو کې یې لسګونه څانګې او ۵۱ درسي مضامین لرې کړي دي.»
نوموړي د طالبانو د مدرسو جوړولو پر بهیر او د دینی مرکزونو په پراخېدو اندېښنه ښودلې او ویلي یې دي، چې دغه وضعیت جدي اندېښنې راپورته کړې دي، دا کار په خلکو کې افراطیت خپروي، پوهه ځپي او د افغانستان د راتلونکو نسلونو فکري راتلونکی له ګواښ سره مخ کوي.
هغه د خلکو د سولهییزو اعتراضونو د ځپلو یادونه هم وکړه او ویې ویل: «طالبانو په بدخشان ولایت کې د بزګرانو او کابل ولایت کې د تقاعد شویو مامورینو اعتراضیه غونډې ځپلې دي.»
ښاغلي فایق د طالبانو د عمومي عفوې ادعا رد کړه او ویې ویل، چې په افغانستان کې ښځې، نجونې، پخواني چارواکي او نظامیان پر خپل سر نیول کېږي، شکنجه کېږي او ځورول کېږي.
د ښاغلي فایق په وینا؛ د ملګرو ملتونو د سرمنشي د راپور پر بنسټ، اوس نږدې ۳۰ زره کسان د طالبانو په زندانونو کې دي. هغه د طالبانو کړنې له بشري حقونو څخه ښکاره سرغړونه او بشري جنایت وباله.
فایق ټینګار وکړ، چې د افغانستان خلک او نړۍواله ټولنه داسې مشروع، ځواب ویونکی او د باور وړ دولت ته اړتیا لري چې د قانون پر حاکمیت، عدالت، د خلکو پر اراده او پر نړۍوالو ژمنو ولاړ وي.
هغه زیاته کړه، دا کار یوازې د یو رښتیني او هر اړخیز سیاسي بهیر له لارې کېدای شي چې د ټولو افغانانو حقونه تضمین کړي.
هغه وویل: « باید بشردوستانه مرستې اصولي، بېطرفه او بېشرطه وي او له تبعیض او انحراف پرته اړمنو خلکو ته ورسېږي.» هغه وایي، باید له طالبانو سره تعامل اصولي او مشروط وي.
د افغانستان استازي یادونه وکړه:« د دغه هېواد خلک نه دي تسلیم شوي. د افغانستان دننه ښځې، خبریالان، فعالان، عادي وګړي او د مقاومت غورځنګونه اوس هم د طالبانو پر وړاندې ولاړ دي. بهر مېشتي افغانان هم د ازادۍ او عدالت لپاره نه ستړي کېدونکې هلې ځلې کوي.»
هغه له نړۍوالې ټولنې وغوښتل، چې د مېلیونونه افغانانو پر کړاوونو او ناوړه وضعیت دې سترګې نه پټوي.
په ملګرو ملتونو کې د برېټانیا د دایمي استازي مرستیال جیمز کایروکي وايي، له افغانستان نه یې د هېواد ملاتړ د ترهګرۍ پر ضد مبارزې او د ښځو حقونو په برخو کې د معنا لرونکو او د پام وړ ګامونو پورته کولو پورې مشروط دی. هغه له طالبانو غوښتي، چې ښځینه کارکوونکو ته دې د کار اجازه ورکړي.
نوموړي د افغانستان په اړه د امنیت شورا د تېرې شپې په غونډه کې ویلي، چې له لومړنیو حقونو د نجونو او ښځو له بېبرخې کولو سره افغانستان بریالی کېدای نهشي.
د افغانستان په اړه د ملګرو ملتونو د امنیت شورا غونډه تېره ورځ د ۹ هېوادونو د ګډې اعلامیې په وړاندې کولو سره پیل شوه. د امنیت شورا ۹ غړو هېوادونو له افغان مېرمنو خپل ملاتړ اعلان کړ او پر ښځو یې د طالبانو بندیزونه محکوم کړل.
طالبانو په افغانستان کې له بیا واکمنېدو سره سم پر افغان ښځو او نجونو پراخ محدودیتونه ولګول، چې له کبله یې وخت ناوخت د نړۍوالې ټولنې له لوري پرې توندې نیوکې کېږي.
طالب ویاندویانو بیا په وار، وار ویلي، چې په افغانستان کې د ټولو او په ځانګړې توګه د ښځو حقونه د «اسلامي شریعت» په چوکاټ کې خوندي دي.
د تېر جمهوریت پرمهال د ولسمشر لومړي مرستیال امرالله صالح ډونالډ ټرمپ ته په خطاب ویلي، چې د طالبانو د ځواک اساسي لامل د امریکا مالي ملاتړ دی. هغه ویلي، چې امریکا له ۲۰۲۱کال راهیسې طالبانو ته نږدې ۱۷میلیارډه ډالر ورکړي؛ حال دا چې طالبانو د نشهيي توکو له لارې دومره پيسې نهدي ګټلې.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وړمه ورځ ویلي و، چې افغانستان د څو نورو هېوادونو ترڅنګ اوس هم د نشهيي توکو د تولید او قاچاقو مرکز دی. ټرمپ کانګرس ته په خپله کلنۍ بیانیه کې ویلي و، چې د طالبانو ځینې غړي اوس هم د نشهيي توکو په کاروبار کې لاس لري او له دې لارې ګټه ترلاسه کوي.
خو ښاغلي صالح بیا د دغه څرګندونو په ځواب کې پر اېکس پاڼه کاږلي، چې د طالبانو د ځواک او ټینګښت اساسي لامل د نشهيي توکو له لارې پيسې ګټل نه؛ بلکې د امریکا مالي ملاتړ دی.
هغه زیاته کړې، چې په اوسنیو شرایطو کې د حقیقت پټول ناشونی کار دی. هغه له ټرمپ غوښتي، چې نور دې طالبانو ته په اونۍ کې له ۴۰ تر ۶۰ مېلیونه ډالرو پورې پيسې نه لېږي.
ښاغلي صالح تر دې وړاندې هم په وار، وار د امریکا لهخوا طالبانو ته په اونۍ کې د ۴۰مېلیون ډالرو په لېږلو نیوکه کړې وه.
د بشري حقونو څار بنسټ وايي، چې د امریکا مالي مرستو بندېدو په افغانستان، اوکراین، روسیې، سوډان، سوریې، اسراییل، فلسطین او نورو هېوادونو کې د ملګرو ملتونو بشردوستانه فعالیتونه او د بشري حقونو څېړنې ټکنۍ کړې دي. دغه بنسټ له نړۍوالو مشرانو غوښتي، چې بشري حقونو ته ژمن پاتې شي.
د بشري حقونو څار بنسټ د چهارشنبې په ورځ (د وږي ۲۶مه) د یوې اعلامیې په خپرولو سره په بېلابېلو هېوادونو کې د فلسطین د بشري حقونو د نقض وضعیت، د سوډان او هایټي بشري ناورینونه او د امریکا د مالي مرستو پر بندېدو او د ملګرو ملتونو پر فعالیتونو بحث کړی دی.
په دغه اعلامیه کې له نړۍوالو مشرانوغوښتنه شوې، چې د فلسطین په اړه د اسراییل د اقداماتو د پای ته رسولو لپاره سملاسي ګامونه پورته کړي.
تمه کېږي، چې (د سپټمبر په ۲۲مه) د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلۍ په غونډه کې د فرانسې، برېټانیا، اسټرالیا او کاناډا په ګډون ځينې هېوادونه فلسطین د خپلواک دولت په توګه په رسمیت وپېژني.
ټاکل شوې، چې د فلسطین د وضعیت په اړه دغه غونډه د فرانسې د ولسمشر امانوېل مکرون او د سعودي عربستان د ولیعهد محمد بن سلمان په مشرۍ وشي.
د بشري حقونو څار بنسټ د لنډمهالي اجرایوي رییس فدریکو بورلو په وینا: «باید نړۍوال مشران داسې اقدامات وکړي، چې ملګري ملتونه د بشري حقونو او بشردوستانه ماموریتونو عملي کولو لپاره کافي سرچینې او سیاسي ملاتړ ولري.»
هغه زیاته کړه، چې باید مشران د نړۍوالې جزایي محکمې پر چارواکو، د فلسطین پر یوه سازمان او د ملګرو ملتونو پر کارپوه د امریکا بندیزونه وغندي او د دغه پرېکړې پر ضد اقدام وکړي.
دغه بنسټ دا هم ویلي، چې د ملګرو ملتونو دویم ستر تمویلوونکی هېواد چین هم د سوله ساتو ماموریتونو لپاره د عادي بودجې پيسې ځنډولې دي.
په اعلامیه کې راغلي، چې د اروپايي ټولنې شتمن هېوادونه لکه برېټانیا، جرمني، فرانسې، سویس، هالنډ، سویډن او نورو هېوادونو هم د بهرنیو مرستو په کمولو سره د ملګرو ملتونو په سازمان کې مالي ناورین ته زمینه برابره کړې ده.
د بشري حقونو څار بنسټ له هېوادونو غوښتي، چې خپلې ټاکل شوې بشري مرستې پوره او پر خپل وخت ورکړي او د ملګرو ملتونو لپاره خپلې مرستې ډېرې کړي.
د امریکا د ۱.۷ میلیارډ ډالرو بشري مرستو بندېدل، چې په افغانستان کې یې د لسګونه پروګرامونو ملاتړ کاوه؛ د دغه هېواد د خلکو پر ژوند ناوړه اغېز کړی دی. د «سي، اېن،اېن» په وروستي راپور کې راغلي، چې د دغه مرستو بندېدو د افغان ماشومانو او مېندو ژوند له ګواښ سره مخ کړی دی.