په ملګرو ملتونو کې د برېټانیا استازی: طالبان دې ښځینه کارکوونکو ته د کار اجازه ورکړي

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وړمه ورځ ویلي و، چې افغانستان د څو نورو هېوادونو ترڅنګ اوس هم د نشه‌يي توکو د تولید او قاچاقو مرکز دی. ټرمپ کانګرس ته په خپله کلنۍ بیانیه کې ویلي و، چې د طالبانو ځینې غړي اوس هم د نشه‌يي توکو په کاروبار کې لاس لري او له دې لارې ګټه ترلاسه کوي.

خو ښاغلي صالح بیا د دغه څرګندونو په ځواب کې پر اېکس پاڼه کاږلي، چې د طالبانو د ځواک او ټینګښت اساسي لامل د نشه‌يي توکو له لارې پيسې ګټل نه؛ بلکې د امریکا مالي ملاتړ دی.

هغه زیاته کړې، چې په اوسنیو شرایطو کې د حقیقت پټول ناشونی کار دی. هغه له ټرمپ غوښتي، چې نور دې طالبانو ته په اونۍ کې له ۴۰ تر ۶۰ مېلیونه ډالرو پورې پيسې نه لېږي.

ښاغلي صالح تر دې وړاندې هم په وار، وار د امریکا له‌خوا طالبانو ته په اونۍ کې د ۴۰مېلیون ډالرو په لېږلو نیوکه کړې وه.

د بشري حقونو څار بنسټ د چهارشنبې په ورځ (د وږي ۲۶مه) د یوې اعلامیې په خپرولو سره په بېلابېلو هېوادونو کې د فلسطین د بشري حقونو د نقض وضعیت، د سوډان او هایټي بشري ناورینونه او د امریکا د مالي مرستو پر بندېدو او د ملګرو ملتونو پر فعالیتونو بحث کړی دی.

په دغه اعلامیه کې له نړۍوالو مشرانوغوښتنه شوې، چې د فلسطین په اړه د اسراییل د اقداماتو د پای ته رسولو لپاره سملاسي ګامونه پورته کړي.

تمه کېږي، چې (د سپټمبر په ۲۲مه) د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلۍ په غونډه کې د فرانسې، برېټانیا، اسټرالیا او کاناډا په ګډون ځينې هېوادونه فلسطین د خپلواک دولت په توګه په رسمیت وپېژني.

ټاکل شوې، چې د فلسطین د وضعیت په اړه دغه غونډه د فرانسې د ولسمشر امانوېل مکرون او د سعودي عربستان د ولیعهد محمد بن سلمان په مشرۍ وشي.

د بشري حقونو څار بنسټ د لنډمهالي اجرایوي رییس فدریکو بورلو په وینا: «باید نړۍوال مشران داسې اقدامات وکړي، چې ملګري ملتونه د بشري حقونو او بشردوستانه ماموریتونو عملي کولو لپاره کافي سرچینې او سیاسي ملاتړ ولري.»

هغه زیاته کړه، چې باید مشران د نړۍوالې جزایي محکمې پر چارواکو، د فلسطین پر یوه سازمان او د ملګرو ملتونو پر کارپوه د امریکا بندیزونه وغندي او د دغه پرېکړې پر ضد اقدام وکړي.

دغه بنسټ دا هم ویلي، چې د ملګرو ملتونو دویم ستر تمویلوونکی هېواد چین هم د سوله ساتو ماموریتونو لپاره د عادي بودجې پيسې ځنډولې دي.

په اعلامیه کې راغلي، چې د اروپايي ټولنې شتمن هېوادونه لکه برېټانیا، جرمني، فرانسې، سویس، هالنډ، سویډن او نورو هېوادونو هم د بهرنیو مرستو په کمولو سره د ملګرو ملتونو په سازمان کې مالي ناورین ته زمینه برابره کړې ده.

د بشري حقونو څار بنسټ له هېوادونو غوښتي، چې خپلې ټاکل شوې بشري مرستې پوره او پر خپل وخت ورکړي او د ملګرو ملتونو لپاره خپلې مرستې ډېرې کړي.

د امریکا د ۱.۷ میلیارډ ډالرو بشري مرستو بندېدل، چې په افغانستان کې یې د لسګونه پروګرامونو ملاتړ کاوه؛ د دغه هېواد د خلکو پر ژوند ناوړه اغېز کړی دی. د «سي، ‌اېن‌،اېن» په وروستي راپور کې راغلي، چې د دغه مرستو بندېدو د افغان ماشومانو او مېندو ژوند له ګواښ سره مخ کړی دی.

نی چې اوسمهال په جلاوطنۍ کې فعالیت کوي، وایي چې طالبان د افغانستان له لسو زیاتو ولایتونو کې د فایبر نوري انټرنېټ بند کړی دی.

دغه سازمان زیاته کړې، چې انلاین زده‌کړې د نجونو د زده کړو د بندیز پر وړاندې یوه نسبي حل لاره وه؛ خو د انټرنېټ بندېدو دا چاره هم بې‌ اغېزه کړې ده.

دې ادارې ویلي، طالبان هڅه کوي یوه داسې کمېټه جوړه کړي چې د انټرنېټ لپاره یو «اسلامي بدیل» پیدا کړي او همدارنګه د تماسونو په ځانګړي ډول د ټلیفوني خبرو اترو د څارلو لارې ولټوي.

دغه سازمان خبرداری ورکړی، چې دا ډول اقدامات کولای شي د خلکو ژوند ان په خپلو کورونو کې هم له ګواښ سره مخ کړي.

د نی په اعلامیه کې ویل شوي، چې طالبان غواړي افغانستان په «دویم شمالي کوریا» بدل کړي.

شمالي کوریا یو کمونیستي هېواد دی چې د جنوبي کوریا ترڅنګ پروت دی او هلته د خلکو لپاره د انټرنېټ او ټلیفوني اړیکو لاسرسی تقریباً بند دی او که څوک پرته له اجازې انټرنېټ وکاروي، سختې سزاوې ورکول کېږي.

هلته یوازې دولتي ادارې د ځانګړې اجازې او تر سخت کنټرول لاندې انټرنېټ ته لاسرسی لري.

نی د انټرنېټ د بندېدو له سیاسي او ټولنیزو پایلو څخه خبرداری ورکړی. د دې سازمان په وینا، خلک به د انټرنېټي چوپتیا له امله خپلې نورې حقوقي ازادۍ له لاسه ورکړي او د طالبانو ظلمونه به پټ پاتې شي.

نی اندېښنه لري، چې نور به هېڅوک ونه شي کولای د افغانستان وضعیت نړۍ ته راپور کړي.

نوموړې د هېوادونو ګډ کار د سیمې د ثبات او پرمختګ لپاره حیاتي وباله او د افغانستان د وضعیت په اړه یې هم څرګندونې وکړې او د دغه هېواد له خلکو سره یې د مرستو دوام ته اشاره وکړه.

هغې دغه راز زیاته کړه، چې قرغیزستان د افغانانو د بشري اړتیاوو په پوره کولو کې خپلو هڅو ته دوام ورکوي او غواړي چې د ستونزو د کمولو په برخه کې عملي ونډه واخلي.

ایدا قسیمالیوا وایي: «مونږ په افغانستان کې د شته حکومت(طالبان) ټولې کړنې له نږدې څارو په ځانګړي ډول د امنیت او مخدره توکو د کښت پر ضد چې د ټولې سیمې د امنیت او ثبات لپاره مهمې دي.»

هغې وویل، دوی به د بشري مرستو د رسولو ترڅنګ د ظرفیت لوړونې لپاره د متخصصینو یوه ځانګړې ډله هم افغانستان ته واستوي.

د مېرمن قسیمالیوا په وینا، دا ډله به د افغان کارکوونکو او ادارو د مسلکي روزنې او وړتیاوو د لوړولو په برخه کې مرسته وکړي، څو د خدماتو کیفیت لوړ او د خلکو اړتیاوې په ښه ډول پوره شي.

د قرغیزستان استازې ټینګار وکړ، چې د افغانستان د ثبات او امنیت مسله یوازې د دغه هېواد نه، بلکې د ټولې سیمې لپاره مهمه ده.

نوموړې وویل: «د ګډو هڅو له لارې کولای شو چې د بې‌ثباتۍ او ګډو ګواښونو پر وړاندې اغېزمن دریځ خپل کړو.»

ایدا قسیمالیوا په پای کې ډاډ ورکړ، چې قرغیزستان به د افغانانو د انساني اړتیاوو په برخه کې خپلو همکاریو ته دوام ورکړي او د نړۍوالې ټولنې ترڅنګ به د افغانستان د خلکو تر څنګ ودرېږي.

هغه دا هم وویل، چې نړۍ له طالبانو سره له تعامل پرته بله چاره نه لري.

د ایران استازي ټینګار وکړ: «د افغانستان راتلونکی باید د دې هېواد د خلکو له خوا وټاکل شي او هغه حل‌لارې چې له بهر څخه په زور تحمیل شي نه د منلو وړ دي او نه دوامداره دي.»

د نوموړي په وینا: «طالبان د افغانستان نه‌ ردېدونکی واقعیت دی، او نړۍواله ټولنه مجبوره ده چې له دوی سره عملي او رغنده تعامل وکړي، تر څو د بشري او اقتصادي ناورینونو مخه ونیول شي.»

د ایران استازي د بشري مرستو د سیاسي کولو څخه د مخنیوي اړتیا ته په اشارې سره ټینګار وکړ، چې بندیزونه باید د سیاسي فشار لپاره د وسیلې په توګه یا د اقتصادي ثبات او طالبانو سره د ښکېلتیا په وړاندې د خنډ په توګه ونه کارول شي.

هغه د طالبانو د غړو لپاره د سفر د بندیز معافیتونو له سیاسي ناوړه ګټې اخیستنې د مخنیوي غوښتنه هم وکړه.

دا په داسې حال کې ده، چې امریکا د طالبانو د چارواکو د سفر بندیز له ختمېدو سره مخالفت کړی.

دې اقدام د امنیت شورا په غونډه کې د روسیې، چین او ایران د استازو غبرګون راپارولی دی.

دوی وویل، چې امریکا د سفر د اجازې له ورکولو سره مخالفه ده، ځکه چې د دوی اتباع لا هم د طالبانو له زندانونو څخه نه دي خوشې شوي.

کله چې دا موضوع افشا شوه د امریکا استازی غوسه شو او له امنیت شورا یې وغوښتل: «د بندیزونو کمېټې داخلي خبرې باید افشا نه شي.»