رانا ثناالله: له افغانستان څخه پر پاکستان برید به پر سعودي عربستان برید وګڼل شي

یو افغان پناه غوښتونکي تایید کړې، چې په پټه افغانستان ته تللی و ترڅو د خپلي مور سره د ماما د جنازې په مراسمو کې برخه واخلي.

هغه افغان ژباړونکی، چې اوس په بریټانیا کې ژوند کوي ادعا کوي، چې دا ډول سفرونو ښيي، هغه ګواښونه، چې ځینو افغانانو د انګلستان سره د تېرو همکاریو له امله راپورته کړي و مبالغه ده.

هغه وویل:«یوازینی اصلي ګواښ بیکاري ده.»

له ۲۰۱۰م کال راهیسې بریټانیا له افغانستان څخه له ۳۵ زرو زیات افغانان دې هېواد ته انتقال کړي او د زرګونو نورو دوسیې لا تر څېړنې لاندې دي.

د بریټانیا دفاع وزارت د دې ټول پروګرام لګښت ۵.۵ څخه تر ۶ میلیارد پونډو پورې اټکل کړی.

یو افغان پناه غوښتونکي، چې پخوا یې په افغانستان کې د بريتانوي ځواکونو لپاره د ژباړونکي په توګه دنده ترسره کړې وه او د دوبي په پیل کې افغانستان ته سفر کړی و سکای نیوز ته وویل، چې هغه په ​​پټه او په ډیره ویره سفر کړی و ترڅو د خپلې مور سره د ماما جنازې ته لاړ شي.

خو کله چې ترې وپوښتل شول چې ولې یې د خپل سفر انځورونه په ټولنیزو شبکو خپاره کړي، نوموړي وویل چې دا انځورونه په افغانستان کې نه ښکارېدل.

نوموړي د دې مرکې تر پای ته رسېدو وروسته، هغه د سکای‌ نیوز د خبریال شمېره بلاک کړه او بیا یې د خپل فېسبوک پاڼې انځورونه او ویډیوګانې شخصي کړلې.

یوې بریتانوی سرچینې سکای‌نیوز ته ویلي چې له اګست ۲۰۲۱ راهیسې تر اوسه پورې، له ۱۰۰ زرو زیاتې د پناه غوښتنې دوسیې ثبت شوې دي.

په هره دوسیه کې د غوښتونکي شخصي معلومات او هغه اسناد ثبت شوي، چې ادعا کوي له ګواښ سره مخ دی.

سکای‌نیوز وايي، چې د ځینو افغان پناه‌غوښتونکو ادعاوې جعلي وې.

د بېلګې په توګه: یو افغان نارینه کډوال د خپل ګاونډي وسله اخیستې وه او پر خپل موټر یې ډزې کړې وې او بیا یې داسې ښودلې وه چې ګواکي دا کار طالبانو کړی.

یو بل سړی یوه ویډیو استولې وه او ادعا یې کړې وه چې طالبانو یې مېرمنه وهلې ده، حال دا چې ویډیو له انټرنټ څخه اخیستل شوې وه او د هغه مېرمن نه وه.

بل کس د خپل د تره زوی عکس استولی و او ویلي یې وو، چې طالبانو وژلی، خو وروسته معلومه شوه چې هغه د ترافیکي پېښې له امله مړ شوی و.

سکای‌ نیوز له یوه سړي سره، چې په افغانستان کې دی اړیکه نیولې، چې ادعا کوي د دې جعلي ګواښ لیکونو په اړه معلومات لري. هغه وویل:«دا عادي ګواښ‌ لیکونه وو؛ مثلا لیکلي یې وو: (موږ به تا ووژنو.) دا یو ستر کاروبار و او زرګونه داسې لیکونه جوړ شوي دي.»

د هغه په وینا، د یوه جعلي ګواښ‌ لیک قیمت له ۱۰۰۰ تر ۱۵۰۰ ډالرو پورې و. هغه وویل چې اوس طالبانو دا کار بند کړی دی.

یو بل پخوانی ژباړونکی رفیع هوتک، چې له ۲۰۱۱ کال راهیسې په بریتانیا کې ژوند کوي او د افغان پناه‌غوښتونکو ملاتړ کوي دا ادعا په کلکه رد کړه.

هغه وویل:«ګواښونه فوري او خورا جدي دي. طالبان هر هغه څوک خاین ګڼي چې له بهرنيو ځواکونو سره يې کار کړی وي. ډېر خلک په پټه ژوند کوي، تل ځای بدلوي، نه شي کولای په ازاده توګه ژوند یا کار وکړي. نیول، وهل ټکول او حتا اعدامونه په دوامداره توګه پېښېږي.»

یاد بنسټ ویلي، د ښوونځیو تړل کېدل د دې معنا لري چې طالبان د ۱۲کلنۍ وروسته د نجونو ټولې هیلې او فرصتونه له منځه وړي.

د هغوی په وینا، دا پرېکړه د میلیونونو ماشومانو راتلونکی ویجاړوي او افغانستان لا پسې ژور فقر او نابرابریو ته ټېل وهي.

سحر فطرت، چې د دې سازمان د ښځو د حقونو څېړونکې ده، وایي: «دغه بندیز یوازې پر نجونو اغېز نه لري، بلکې ټوله ټولنه یې له کړکېچه سره مخ کړې. دا حالت د یوه عادلانه او سالم راتلونکي د جوړولو امکان له منځه وړي.»

د بشري حقونو د څار سازمان له نړیوالو دولتونو غوښتنه کړې چې د افغان نجونو د زده‌کړې موضوع دې په نړیوالو بحثونو کې د لومړیتوب په توګه مطرح کړي.

دغه سازمان ویلي، باید د ملګرو ملتونو او سیمه‌ییزو سازمانونو له موجودو میکانیزمونو څخه د طالبانو پر ضد د فشار د زیاتولو لپاره کار واخیستل شي او همداراز د هغو ښوونکو او ښوونځیو ملاتړ وشي چې د بندیزونو پر وړاندې مقاومت کوي او په پټه د زده‌کړې بهیر ته دوام ورکوي.

په اعلامیه کې ټینګار شوی چې د ښځو او نجونو پر وړاندې روان ظلمباید د «جنسیتي تبعیض» په نوم په رسمیت وپېژندل شي او دا حالت دې د نړیوال جرم په توګه ومنلشي.

دغه سازمان خبرداری ورکړی چې د نړیوالې ټولنې دوامداره چوپتیا نه یوازې د افغان نجونو د راتلونکي پر ضد ظلم دی، بلکې د ټول افغانستان د بدبختۍ لپاره زمینه برابروي.

په افغانستان کې د جمهوري نظام پر مهال د څارګرې ملي ادارې ريیس احمد ضیا سراج او د دغې ادارې پخواني عملیاتي مرستیال اجمل عبید عابدي د «سایفر بریف» په نوم یوې امریکایۍ وېبپاڼې ته په یوې ګډه مقاله کې ویلي، طالبانو له ۹۰ زیږدیزې لسیزې راهیسې د سیاسي خبرو له لارې «نړۍوال تېر اېستلي» او په عمل کې یې «القاعده ته خوندي پناه ځایونه ورکړي دي.»

د احمد ضیا سراج او اجمل عابدي په وینا، د امریکا د بهرنیو چارو وزارت له طبقه بندي اېستل شویو اسناد کې هم راغلي چې واشنګټن د سپټمبر له ۱۱مې مخکې له طالبانو سره څه باندې ۳۰ ځلي لیدلي و، خو «طالبانو هېڅکله هم د اسامه بن لادن د سپارلو او یا هم له دغې ترهګرې ډلې سره د اړیکو د پرې کولو په برخه کې روښانه ژمنه ونه کړه.»

په دغو اسنادو کې په کنیا او تانزانیا کې د امریکا پر سفارتونو د بریدونو په غبرګون کې پر خوست ولایت د امریکا له توغندیزو بریدونو دوه ورځې وروسته له ملا عمر سره د امریکايي چارواکو د ټيلفوني خبرو یادونه هم شوې ده. او په یوه بل ورته سند کې طالبانو د افغانستان په ختیځو ولایتونو کې د روزنیزو کمپونو د ارزونې ژمنه کړې وه، خو د دغې مقالې د لیکونکو په وینا، امریکا ته هېڅکله هم د یادو کمپونو د ارزونې اجازه ورنکړل شوه.

د دوی په وینا، اوس هم هماغه پخوانۍ کیسه تکرارېدونکې ده، طالبان لا هم له ترهګرۍ سره په مبارزه کې ځانونه شریکان ګڼي، خو په عمل کې بیا القاعده ته د ازادانه فعالیتونو اجازه ورکوي.

دغو دوو پخوانیو نظامي چارواکو همداراز په ډاګه کړې، په کابل کې د القاعده د مشر اېمن الظواهري وژنه هم د دې ښکارندویه ده چې القاعده پر طالبانو په بشپړه توګه باور لري او په وینا یې، القاعده له یادې پېښې وروسته د طالبانو په امنیتي جوړښت کې لا ډېر نفوذ موندلی دی.

د افغانستان بېلابېلو ولایتونو ته د القاعده د یوه امیر سفر

د جمهوري نظام د دغو دوو چارواکو د مقالې پر بنسټ، القاعده اوس په ولایتونو کې د کوچنیو شبکو په جوړولو، د هېواد په شمال کې د کانونو چارو په اداره کولو او د زرګونه دیني- جهادي مدرسو په جوړولو سره په افغانستان کې یو نوی مالی او ایډيالوژیک مرکز جوړ کړی دی.

د دوی په وینا، د القاعده یو امیر په کندهار کې دی او کله نا کله یو شمېر مهمو ولایتونو ته سفرونه هم کوي او ورسره له ۱۵ تر ۲۵ کسیزې ډلې هم سمبالوي.

له دې سربېره د القاعده یو بل مرکز په پنجشېر کې فعال دی او له پنجشېر سربېره په ځينو نورو ولایتونو کې په کانونو کې د پانګونو د راجلبولو مسوولیت لري. د یادو پخوانیو استخباراتي چارواکو په باور، پنجشېر ته له یمن، فلسطین، عراق، بحرین او قطر څخه د پلاوو سفر او په دغو پلاوو کې د بن لادن د فکري کس عبدالله الزنداني حضور د دې ښکارندويي کوي چې القاعده له افغانستان سربېره نورو هېوادونو کې هم خپلې رېښې پیاوړې کړي دي.

په افغانستان کې د زرګونه دیني- جهادي مدرسو جوړېدل

د افغانستان د څارګرې ملي ادارې یادو دوو چارواکو د خپلې مقالې په یوې برخه کې ویلي، د ۲۰۲۱ کال له ډسمبر میاشتې تر اوسه له ۲۵ تر ۳۰ زره جهادي مدرسې جوړې شوې دي. دغه مدرسې له کندهاره اداره کېږي او نصاب یې هم د القاعده له لخوا طراحي شوی دی.

په دغې مقاله کې همداراز ټینګار شوی، چې د طالبانو تر حاکمیت لاندې افغانستان، د سپټمبر له ۱۱مې مخکې اوس القاعده لپاره تر ټولو خوندي پناه ځای دی او دغه وضعیت به نړۍوالو ته لوی سرخوږی جوړ کړي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د ښځو ادارې ځانګړې استازې سوزان فرکوسن وویل، چې په دغه هېواد کې د وروستیو لویو زلزلو له تېرېدو وروسته که اغېزمنو سیمو ته مرستې ونه رسیږي ښځې د اوږدمهاله ناورین سره مخ دي.

فرګوسن، د جنیوا په غونډه کې خبریالانو ته وویل: «زموږ یوې ملاتړې ښځې د غرونو په څنډو کې د تېښتې کیسه کوله، چې څنګه به هر ځل زلزله کېدله د لویو ډبرو له لوېدو به یې ځان ژغوره.»

هغې دا هم ویلي: «یوه بله ښځه چې زموږ د ټيمونو سره یو ځای وه، وویل، چې د خپلو اړتیاو او اندېښنو له څرګندولو پرته بله هيڅ لاره نه شته، ځکه له نارینه وو سره د خبرو کولو اجازه نه لري.»

د افغانستان په ختیځ کې د ۶،۰ درجې زلزلې څخه دوې اونۍ تېريږي، چې ژغورونکې په ستونزمن حالت کې د کونړ تر ټولو لرې پرتو سیمو ته ځي.

د ملګرو ملتونو دغه اداره وايي، چې په دې زلزلو کې شاوخو ۲۲۰۰ کسان وژل شوي او د غرو په څنډو کې کورونه هم نړېدلي‌ دي.

فرګوسن، د کونړ مرکزي ولسوالۍ چوکۍ کې له زلزلې د پاته شوي یوې کورنۍ سره تر لیدنې وروسته وویل: «دوی بېړنۍ سرپناه ته اړتیا لري؛ ځکه هوا پر یخېدو ده. دغه ښځې د زلزلې پر مهال د شپې په منځ کې له خپل کلي وتلي او څو ساعته یې مزل کړی، چې لنډمهاله سرپناه پيدا کړي.»

د ښځينه کارکوونکو بندیز

د طالبانو د مشر له خوا پر ښځینه کارمندانو د کار د بندیز او د ملګرو ملتونو په کمپونو کې د ښځو د نشتوالي له کبله ناورین او د خلکو غبرګونونه زيات شوي.

د ملګرو ملتونو د ښځو ادارې استازې وويل: «دا بنديز موږ اغېزمن کړي یو، ځکه زموږ ښځينه کارکوونکو ته اجازه نه ورکول کېږي چې دفتر ته راشي او کار وکړي.»

هغې زیاته کړه: «خو ښځينه کارکوونکې او د بشري مرستو ښځينه غړي لا هم په زلزله ځپلو سيمو کې کار کولی شي. دا ډېر مهم دي او دې واقعیت ته په کتو باید د دې اهمیت وپېژندل شي.»

د ملګرونو ملتونو د راپور له مخي، چې په زلزله کې د وژل شویو کسانو تر نیمايي زيات یې ښځې او نجونې دي.

کلتوري خنډ

د دې ناورین د ژغورل شویو کسانو لپاره روغتیايي خدمتونه برابرول یو مهم لومړیتوب دی او د دې کار لپاره باید د کلتوري دودونو سره سم ښځې وموندل شي.

فرګوسن زياته کړه:«هغه څه مې له روغتیایي کارکوونکو او ځینو ښځو څخه اوریدلي دا و چې په زلزله ځپلو سیمو کې داسې یوه ځانګړې سیمه وه چې هلته کلتوري دودونه داسې وو چې ښځې نه غوښتل نارینه ورسره تماس ونيسي او نارینه هم نه غوښتل د ښځو ژغورولو لپاره هغو ته لاس وروړي.»

د کورونو ویجاړتیا د ښځو او نجونو پر وړاندې د تاوتریخوالي خطر زیات کړی او هغوی مجبور دی چې د تشناب یا د اوبو راوړلو لپاره مزل وکړي.

دا کار ښځې او نجونې د تاوتریخوالي او ځمکني ماینونو له خطر سره مخ کوي.

فرګوسن وویل: «د ورځني ژوند په دې کلتوري چاپیریال کې، دا ښځې هره ورځ د ژوندي پاتې کېدو او د خپلو کورنیو د ملاتړ لپاره له سختو ستونزو سره مخ دي. اوس، د زلزلې له امله په ګډوډۍ او ناورین کې دا ښځې به د خپلو ماشومانو د خوراک او د خوندي ځای موندلو لپاره لا ډېرې سختۍ وویني.»

په جاکارتا کې د طالبانو سفارت سرپرست سعدالله بلوچ د جمعې په ورځ (د وږي ۲۸مه) د عدنان خطیبي له دغې لاسته راوړنې ستاینه وکړه.

سعدالله بلوچ، افغان زده کړیال عدنان خطیبي ته د یوه ستاینلیک په ورکړې سره وویل، په پوهه او ټکنالوژۍ کې افغان ځوانانو لوړ علمي ظرفیت لري.

د یادونې وړ ده، په دغه علمي سیالۍ کې چې د وږي په ۲۰مه په انډونیزیا کې پیل او په ۲۳مه پایته ورسېده د بېلابېلو هېوادونو شاوخوا سلو زده کړیالانو ګډون درلود.

خو دا مهال په افغانستان کې د طالبانو د واکمنۍ له امله نجونې او ښځې له تعلیم او لوړو زده‌کړو څخه بې‌برخې دي. د هغوی پر مخ ښوونځي او پوهنتونونه تړل شوي او د علمي لاسته راوړنو فرصتونه یې ترې اخیستل شوي دي. دا په داسې حال کې ده چې د هېواد بهر افغان ځوانان، لکه عدنان خطیبي، لا هم د نړیوالو علمي ډګرونو په سیالیو کې د افغانستان نوم ځلوي.

دغه تضاد د افغان ټولنې د یوې برخې پر وړاندې د پراخ محرومیت ښکارندوی دی؛ هلته چې د زلمیانو لاسته راوړنې ستایل کېږي، خو زرګونه نجونې او ښځې له خپلو بنسټیزو حقونو څخه محرومې پاتې دي.