د بشري حقونو څار بنسټ: د نړیوالې ټولنې چوپتیا د افغان نجونو پر وړاندې ستر ظلم دی

په افغانستان کې د جمهوري نظام پر مهال د څارګرې ملي ادارې ريیس احمد ضیا سراج او د دغې ادارې پخواني عملیاتي مرستیال اجمل عبید عابدي د «سایفر بریف» په نوم یوې امریکایۍ وېبپاڼې ته په یوې ګډه مقاله کې ویلي، طالبانو له ۹۰ زیږدیزې لسیزې راهیسې د سیاسي خبرو له لارې «نړۍوال تېر اېستلي» او په عمل کې یې «القاعده ته خوندي پناه ځایونه ورکړي دي.»

د احمد ضیا سراج او اجمل عابدي په وینا، د امریکا د بهرنیو چارو وزارت له طبقه بندي اېستل شویو اسناد کې هم راغلي چې واشنګټن د سپټمبر له ۱۱مې مخکې له طالبانو سره څه باندې ۳۰ ځلي لیدلي و، خو «طالبانو هېڅکله هم د اسامه بن لادن د سپارلو او یا هم له دغې ترهګرې ډلې سره د اړیکو د پرې کولو په برخه کې روښانه ژمنه ونه کړه.»

په دغو اسنادو کې په کنیا او تانزانیا کې د امریکا پر سفارتونو د بریدونو په غبرګون کې پر خوست ولایت د امریکا له توغندیزو بریدونو دوه ورځې وروسته له ملا عمر سره د امریکايي چارواکو د ټيلفوني خبرو یادونه هم شوې ده. او په یوه بل ورته سند کې طالبانو د افغانستان په ختیځو ولایتونو کې د روزنیزو کمپونو د ارزونې ژمنه کړې وه، خو د دغې مقالې د لیکونکو په وینا، امریکا ته هېڅکله هم د یادو کمپونو د ارزونې اجازه ورنکړل شوه.

د دوی په وینا، اوس هم هماغه پخوانۍ کیسه تکرارېدونکې ده، طالبان لا هم له ترهګرۍ سره په مبارزه کې ځانونه شریکان ګڼي، خو په عمل کې بیا القاعده ته د ازادانه فعالیتونو اجازه ورکوي.

دغو دوو پخوانیو نظامي چارواکو همداراز په ډاګه کړې، په کابل کې د القاعده د مشر اېمن الظواهري وژنه هم د دې ښکارندویه ده چې القاعده پر طالبانو په بشپړه توګه باور لري او په وینا یې، القاعده له یادې پېښې وروسته د طالبانو په امنیتي جوړښت کې لا ډېر نفوذ موندلی دی.

د افغانستان بېلابېلو ولایتونو ته د القاعده د یوه امیر سفر

د جمهوري نظام د دغو دوو چارواکو د مقالې پر بنسټ، القاعده اوس په ولایتونو کې د کوچنیو شبکو په جوړولو، د هېواد په شمال کې د کانونو چارو په اداره کولو او د زرګونه دیني- جهادي مدرسو په جوړولو سره په افغانستان کې یو نوی مالی او ایډيالوژیک مرکز جوړ کړی دی.

د دوی په وینا، د القاعده یو امیر په کندهار کې دی او کله نا کله یو شمېر مهمو ولایتونو ته سفرونه هم کوي او ورسره له ۱۵ تر ۲۵ کسیزې ډلې هم سمبالوي.

له دې سربېره د القاعده یو بل مرکز په پنجشېر کې فعال دی او له پنجشېر سربېره په ځينو نورو ولایتونو کې په کانونو کې د پانګونو د راجلبولو مسوولیت لري. د یادو پخوانیو استخباراتي چارواکو په باور، پنجشېر ته له یمن، فلسطین، عراق، بحرین او قطر څخه د پلاوو سفر او په دغو پلاوو کې د بن لادن د فکري کس عبدالله الزنداني حضور د دې ښکارندويي کوي چې القاعده له افغانستان سربېره نورو هېوادونو کې هم خپلې رېښې پیاوړې کړي دي.

په افغانستان کې د زرګونه دیني- جهادي مدرسو جوړېدل

د افغانستان د څارګرې ملي ادارې یادو دوو چارواکو د خپلې مقالې په یوې برخه کې ویلي، د ۲۰۲۱ کال له ډسمبر میاشتې تر اوسه له ۲۵ تر ۳۰ زره جهادي مدرسې جوړې شوې دي. دغه مدرسې له کندهاره اداره کېږي او نصاب یې هم د القاعده له لخوا طراحي شوی دی.

په دغې مقاله کې همداراز ټینګار شوی، چې د طالبانو تر حاکمیت لاندې افغانستان، د سپټمبر له ۱۱مې مخکې اوس القاعده لپاره تر ټولو خوندي پناه ځای دی او دغه وضعیت به نړۍوالو ته لوی سرخوږی جوړ کړي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د ښځو ادارې ځانګړې استازې سوزان فرکوسن وویل، چې په دغه هېواد کې د وروستیو لویو زلزلو له تېرېدو وروسته که اغېزمنو سیمو ته مرستې ونه رسیږي ښځې د اوږدمهاله ناورین سره مخ دي.

فرګوسن، د جنیوا په غونډه کې خبریالانو ته وویل: «زموږ یوې ملاتړې ښځې د غرونو په څنډو کې د تېښتې کیسه کوله، چې څنګه به هر ځل زلزله کېدله د لویو ډبرو له لوېدو به یې ځان ژغوره.»

هغې دا هم ویلي: «یوه بله ښځه چې زموږ د ټيمونو سره یو ځای وه، وویل، چې د خپلو اړتیاو او اندېښنو له څرګندولو پرته بله هيڅ لاره نه شته، ځکه له نارینه وو سره د خبرو کولو اجازه نه لري.»

د افغانستان په ختیځ کې د ۶،۰ درجې زلزلې څخه دوې اونۍ تېريږي، چې ژغورونکې په ستونزمن حالت کې د کونړ تر ټولو لرې پرتو سیمو ته ځي.

د ملګرو ملتونو دغه اداره وايي، چې په دې زلزلو کې شاوخو ۲۲۰۰ کسان وژل شوي او د غرو په څنډو کې کورونه هم نړېدلي‌ دي.

فرګوسن، د کونړ مرکزي ولسوالۍ چوکۍ کې له زلزلې د پاته شوي یوې کورنۍ سره تر لیدنې وروسته وویل: «دوی بېړنۍ سرپناه ته اړتیا لري؛ ځکه هوا پر یخېدو ده. دغه ښځې د زلزلې پر مهال د شپې په منځ کې له خپل کلي وتلي او څو ساعته یې مزل کړی، چې لنډمهاله سرپناه پيدا کړي.»

د ښځينه کارکوونکو بندیز

د طالبانو د مشر له خوا پر ښځینه کارمندانو د کار د بندیز او د ملګرو ملتونو په کمپونو کې د ښځو د نشتوالي له کبله ناورین او د خلکو غبرګونونه زيات شوي.

د ملګرو ملتونو د ښځو ادارې استازې وويل: «دا بنديز موږ اغېزمن کړي یو، ځکه زموږ ښځينه کارکوونکو ته اجازه نه ورکول کېږي چې دفتر ته راشي او کار وکړي.»

هغې زیاته کړه: «خو ښځينه کارکوونکې او د بشري مرستو ښځينه غړي لا هم په زلزله ځپلو سيمو کې کار کولی شي. دا ډېر مهم دي او دې واقعیت ته په کتو باید د دې اهمیت وپېژندل شي.»

د ملګرونو ملتونو د راپور له مخي، چې په زلزله کې د وژل شویو کسانو تر نیمايي زيات یې ښځې او نجونې دي.

کلتوري خنډ

د دې ناورین د ژغورل شویو کسانو لپاره روغتیايي خدمتونه برابرول یو مهم لومړیتوب دی او د دې کار لپاره باید د کلتوري دودونو سره سم ښځې وموندل شي.

فرګوسن زياته کړه:«هغه څه مې له روغتیایي کارکوونکو او ځینو ښځو څخه اوریدلي دا و چې په زلزله ځپلو سیمو کې داسې یوه ځانګړې سیمه وه چې هلته کلتوري دودونه داسې وو چې ښځې نه غوښتل نارینه ورسره تماس ونيسي او نارینه هم نه غوښتل د ښځو ژغورولو لپاره هغو ته لاس وروړي.»

د کورونو ویجاړتیا د ښځو او نجونو پر وړاندې د تاوتریخوالي خطر زیات کړی او هغوی مجبور دی چې د تشناب یا د اوبو راوړلو لپاره مزل وکړي.

دا کار ښځې او نجونې د تاوتریخوالي او ځمکني ماینونو له خطر سره مخ کوي.

فرګوسن وویل: «د ورځني ژوند په دې کلتوري چاپیریال کې، دا ښځې هره ورځ د ژوندي پاتې کېدو او د خپلو کورنیو د ملاتړ لپاره له سختو ستونزو سره مخ دي. اوس، د زلزلې له امله په ګډوډۍ او ناورین کې دا ښځې به د خپلو ماشومانو د خوراک او د خوندي ځای موندلو لپاره لا ډېرې سختۍ وویني.»

په جاکارتا کې د طالبانو سفارت سرپرست سعدالله بلوچ د جمعې په ورځ (د وږي ۲۸مه) د عدنان خطیبي له دغې لاسته راوړنې ستاینه وکړه.

سعدالله بلوچ، افغان زده کړیال عدنان خطیبي ته د یوه ستاینلیک په ورکړې سره وویل، په پوهه او ټکنالوژۍ کې افغان ځوانانو لوړ علمي ظرفیت لري.

د یادونې وړ ده، په دغه علمي سیالۍ کې چې د وږي په ۲۰مه په انډونیزیا کې پیل او په ۲۳مه پایته ورسېده د بېلابېلو هېوادونو شاوخوا سلو زده کړیالانو ګډون درلود.

خو دا مهال په افغانستان کې د طالبانو د واکمنۍ له امله نجونې او ښځې له تعلیم او لوړو زده‌کړو څخه بې‌برخې دي. د هغوی پر مخ ښوونځي او پوهنتونونه تړل شوي او د علمي لاسته راوړنو فرصتونه یې ترې اخیستل شوي دي. دا په داسې حال کې ده چې د هېواد بهر افغان ځوانان، لکه عدنان خطیبي، لا هم د نړیوالو علمي ډګرونو په سیالیو کې د افغانستان نوم ځلوي.

دغه تضاد د افغان ټولنې د یوې برخې پر وړاندې د پراخ محرومیت ښکارندوی دی؛ هلته چې د زلمیانو لاسته راوړنې ستایل کېږي، خو زرګونه نجونې او ښځې له خپلو بنسټیزو حقونو څخه محرومې پاتې دي.

منصور په دې غونډه کې په تېرو شلو کلونو کې د وژل شویو کسانو کورنیو ته له تسلیت ویلو سربېره وویل، «له خپل اسلامي نظام څخه چې د زرګونو شهیدانو،کونډو،یتیمانو او اسیرانو د وینو او اوښکو ثمره ده په سر او مال سره دفاع وکړئ.»

نوموړي همداراز د ملت د ټولو پرګنو تر منځ پر بشپړ یووالي باندې ټينګار وکړ .

دغه غونډه په داسې حال کې ده، چې په افغانستان کې د جګړې پر مهال د وژل شویو طالب جنګیالیو یو شمېر کورنۍ له اوسنیو طالب چارواکو ګیله مند دي چې واک ته تر رسېدو وروسته هېر شوي او دوی ته هېڅ ډول پام نه دی شوی.

د پاکستان د پوځ ویانداحمد شریف چودري د جمعې په ورځ یوې مرکه کې وویل: «موږ د باور وړ اسناد لرو چې ناقانونه افغان وګړي او د هند پوځي افسران په پاکستان کې د ترهګریزو پېښو او جدي جرمونو سره تړاو لري.»

هغه یادونه وکړه چې د افغان کډوالو اصلي پناه د بهرنیو مداخلو او کورنیو جګړو له امله وه، خو اوس دغه لاملونه نشته او پاکستان د تېرو څلوېښتو کلونو راهیسې د افغان کډوالو مېلمه پالنه کړې او د هغوی د باعزته ستنېدو لپاره یې منظم اقدامات کړي دي.

جنرال چودري وویل، «پاکستان د انساني اړخونو له مخې د کډوالو د ستنېدو موده څو ځله تمدید کړه، خو ناقانونه افغان وګړي اوس هم په ترهګرۍ او جدي جرمونو کې ښکېل دي.»

هغه همدارنګه په هند نیوکه وکړ او ویې ویل چې د هند داخلي تاوتریخوالی د حکومت د سخت دریځو پالیسو پایله ده او هند خپلو داخلي ستونزو ته بهرنۍ بڼه ورکوي.

د پاکستان د پوځ ویاند زیاته کړه، «هند د دولت په ملاتړ د پاکستان دننه په ترهګریزو فعالیتونو کې ښکېل دی او د هندي پوځ افسرانو په دې پېښو کې لاس لرلو ثابت اسناد شتون لري، پاکستان دا اسناد څو ځله نړیوالو ادارو ته وړاندې کړي دي.»

جنرال چودري همدارنګه د پاکستان د ترهګرۍ ضد مبارزې یادونه وکړه او وې ویل: «پاکستان د ترهګرۍ پر وړاندې د مبارزې په لومړنۍ کرښه کې ولاړ دی او په دې لار کې یې بې‌شمېره قربانۍ ورکړې دي.»

هغه څرګنده کړه چې د امریکايي ځواکونو له وتلو وروسته په افغانستان کې پرېښودل شوې وسلې اوس د ترهګرۍ په پېښو کې کارول کېږي، چې امریکا هم پرې اندېښنه څرګنده کړې ده.