• العربية
  • فارسی
  • English
Brand
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پوښ
  • ژبه
    • العربية
    • فارسی
    • English
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
د دې وېبپاڼې ټول قانوني حقونه د وولنټ میډیا دي
volant media logo

د افغانستان له رسنیو د ملاتړ سازمان: افغان خبریالانې د «حقیقت او بقا» لپاره مبارزه کوي

۳۱ وږی ۱۴۰۴ - ۲۲ سپتمبر ۲۰۲۵، ۰۰:۲۸ GMT+۱

د افغانستان له رسنیو د ملاتړ سازمان د یوې نوې نظر پوښتنې د پایلو په خپرولو سره ویلي، چې افغان خبریالانې د «حقیقت او بقا» لپاره مبارزه کوي او په وینا یې نړۍواله ټولنه باید د دوی تر څنګ ودرېږي.

دغه سازمان د روان کال په جولای او اګسټ میاشتو کې له ۱۰۱ ښځينه خبریالانو سره تر مرکو وروسته د خپلې سروې پایلې د یکشنبې په ورځ (د وږي ۳۰مه) خپرې کړې او له مخې یې، ډېری ښځینه خبریالانې له شلو تر ۳۵ کلونو عمرونه لري، له دوو تر لسو کلونو کاري تجربې لري او ډېری یې په کابل کې مېشتې دي، خو له سختو محدودیتونو لکه سانسور او جنسیتي تبعیض سره مخ دي او دمګړی یوازې ۶ اعشاریه ۹ سلنه یې کولی شي په ښکاره او رسمي ډول کار وکړي او پاتې نور یې تر محدودیتونو لاندې یا په پټه کار کوي او یا هم د رسنیزو کارونو پرېښودو ته اړې شوې دي.

د دغه راپور د موندنو له مخې، نږدې نیمايي ځواب ورکوونکو ویلي، چې تر راتلونکو ۱۲ میاشتو د کار دوام ته هیله مندې نه دي.

د طالبانو په بیا واکمنېدو سره له دولتي رسنیو ټولې ښځینه کارکوونکې په خپلو کورونو کېنول شوې، ځينې افغان ښځينه خبریالانې له هېواده ووتلې، ځينې یې لا هم تر سختو شرایطو لاندې په هېواد کې خپلو فعالیتونو ته دوام ورکوي او یو زیات شمېر ښځينه خبریالانو بیا دغه مسلک ته شا کړه.

د یادونې وړ ده، چې افغانستان تر ۲۰۲۱ کاله د بیان ازدۍ په نړۍوال شاخص کې ۱۲۲ ځای درلود، خو اوس د نوملړ ۱۷۸ ځای ته رالوېدلی دی.

دا په داسې حال کې ده، چې اوسمهال د افغانستان رسنۍ د طالبانو تر سخت څار لاندې فعالیت کوي او له ګڼو محدودیتونو سره مخ دي.

د افغان خبریالانو او رسنیو ملاتړ سازمانونه وایي، چې باید د نړۍوالې همکارۍ له لارې د افغان ژورنالیستانو د خوندیتوب او د رسنیو د پیاوړتیا زمینه برابره شي.

ترویج لرونکی

په ننګرهار کې د کمپیوټر ساینس دوو زده‌کړیالانو د پیغام‌رسونې نوی اپلېکېشن جوړ کړی
۱

په ننګرهار کې د کمپیوټر ساینس دوو زده‌کړیالانو د پیغام‌رسونې نوی اپلېکېشن جوړ کړی

۲

طالبان: اشرف غني حق لري چې بېرته افغانستان ته راستون شي

۳

دوو افغان څېړونکو په امریکا کې علمي جایزې ترلاسه کړې

۴

د هلمند د علماوو شورا د مخابراتو د وزیر له لوري پر غصب شوې ځمکه رغنیزې چارې ودرولې

۵

طالبان له روسیې نه د کاماز موټرو په څېر د شوروي دورې په څېر وارداتو پیلول غواړي

•
•
•

نور کیسې

سمپل: هغه کسان چې د بګرام اډې په اړه امریکا ته ستونزې جوړوي، باید د ټرمپ له غوسې ووېرېږي

۳۰ وږی ۱۴۰۴ - ۲۱ سپتمبر ۲۰۲۵، ۲۲:۲۳ GMT+۱

په افغانستان کې د اروپایي اتحادیې پخواني مرستیال مایکل سمپل له افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې ویلي، چې ټرمپ په جدي ډول د بګرام اډې د بېرته ترلاسه کولو په خبره ولاړ دی. نوموړي ویلي: «څوک چې د بګرام اډې په برخه کې مشکل جوړوي باید د ټرمپ له غوسې ووېرېږي.»

سمپل د یکشنبې په ورځ (د وږي ۳۰مه) له افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې د بګرام اډې ته د امریکا د بېرته تګ اړوند څرګندونې کړي. هغه ویلي، چې بګرام په سیاسي‌ او نظامي برخو کې د امریکا لپاره مهمه ده او اوسمهال دې سیمې ته د امریکا تګ د ټرمپ له لومړیتوبونو څخه ګڼل کېږي.

د هغه په خبره، ټرمپ دې اډې ته د بېرته ګرځېدو اړوند په واضیح توګه څه نه دي‌ ویلي، چې د کومو موخو لپاره ځي.

سمپل زیاتوي، چې امریکا په بګرام اډه کې پانګونه کړې ده: «په بګرام کې، د هغو تاسیساتو ترڅنګ چې پخوا روسیې جوړ کړي وو، په وروستیو کې امریکا هم پانګونه کړې او اوس ټرمپ د هغې د مالکیت احساس کوي.»

مایکل سمپل دا هم ویلي، چې افغانستان ته د امریکا بیا تګ به د سیمې هېوادونو لپاره یوه جنجالي موضوع وګرځي.

هغه زیاته کړې: «د افغانستان ګاونډيان د امریکا شتون په ګټه نه یادوي، پاکستان چې په سیمه کې ځان د امریکا استازی ګڼي د امریکا په شتون کې به یې رول صفر وي، ایران هم دا یو تهدید ګڼي، چین او روسیه هم ورته اندېښنې لري.»

د سمپل په خبره، په یاده موضوع کې ټرمپ د خپلو متحدینو ملاتړ ته هم اړتیا نه لري: «د ټرمپ ټول متحدین د هغه له غوسې وېرېږي او فکر نه کوم چې څوک دې د هغه مخالفت وکړي.»

مایکل سمپل زياتوي، چې طالبان یوه نړۍوال ملاتړ ته اړتیا لري او د خپل حکومت د دوام لپاره مجبور دي چې د امریکا سره اړیکې جوړې کړي.

نوموړي د طالبانو د مشر سخت دریځۍ او توندو خبرو ته په اشارې ویلي: «د هبت‌الله توندلاري دریځ، د جهاد او شهیدانو اړوند خبرې او له امریکا سره د اړیکو جوړول ښايي د هغه د ملګرو په ذهن کې دا پوښتنه راپورته کړي، چې دومره جهاد او قربانۍ د څه لپاره وې؟ او که اړیکې جوړې نه کړي، نو طالبانو ته به بیا سرخوږی جوړ شي.»

ډېری سیاسي شنونکي باور لري، چې طالبان اوسمهال د پاڼ او پړانګ تر منځ حیران پاتې دي.

دا په داسې حال کې ده، چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ له طالبانو وغوښتل، چې د بګرام هوايي اډه امریکا ته وسپاري. ټرمپ خبرداری ورکړ: «که افغانستان د بګرام هوايي اډه هغو کسانو ته چې دا اډه یې جوړه کړې، یعنې د امریکا متحده ایالاتو ته بېرته ورنکړي، نو بدې پېښې به رامنځته شي.»

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ دغه څرګندونې په ټروټ سوشل کې د شنبې په ورځ (د وږي ۲۹مه وکړې او یو ځل بیا یې خبرداری ورکړ، چې که یاده اډه دوی ته و نه سپارل شي نو بده پېښه به رامنځته شي.

د امریکا ولسمشر په خپل دغه لنډ متن کې د هغه څه په اړه چې «بدې پېښې» یې بللي، نور جزیات نه دي ورکړي.

ندیم: پخوا په پوهنتونونو کې د ډاروین نظریه تدریس کېده او اخلاقي فساد ته لمن وهل کېده

۳۰ وږی ۱۴۰۴ - ۲۱ سپتمبر ۲۰۲۵، ۲۱:۵۳ GMT+۱

د طالبانو د لوړو زده کړو وزیر ندا محمد ندیم وايي، په تېر نظام کې په پوهنتونونو کې د «ډاروین» نظریې تدریس کېده او همداراز اخلاقي فساد ته لمن وهل کېده، خو زده کړیالان بیا په درسي ماحول کې د ډاروین نظریات یوه تیوري ګڼي او د اخلاقي فساد په تړاو د ندیم خبرې په کلکه ردوي.

د طالبانو د لوړو زده کړو وزارت سرپرست ندا محمد ندیم چې دغه وزارت ته له رسېدو سره سم یې په پوهنتونونو کې د نجونو د زده کړو پر دوام «تر امر ثاني» بندیز ولګاوه، د یکشنبې په ورځ یې د یوه خصوصي پوهنتون له لوري «په لوړو زده کړو کې د کیفیت تضمین د نظام ارزونې او پیاوړتیا نړۍوال دوه ورځني کنفرانس» کې وویل، د لوړو زده کړو په نظام او په ځانګړي ډول نصاب کې ډېرې ستونزې وې: «د بېلګې په ډول د ډاروین عقیدې تدریسېدل، اخلاقي فساد ته لمن وهل او نور د اسلام مقدس دین د عقیدې او ارزښتونو خلاف محتوا تدریسېده، چې د له منځه تلو په حال کې ده.»

چارلز ډاروین (۱۸۰۹ – ۱۸۸۲) یو برېتانوی طبیعت پوه، جیولوجېست او بیولوژېست و. هغه د نړۍ د ساینس په تاریخ کې ډېر مهم شخصیت ګڼل کېږي. هغه د ارتقا د تیورۍ له امله ډېر مشهوره دی او په همدې اړه یې ویلي، ټول ژوندي موجودات (بوټي، حیوانات، انسانان) د زرګونو، میلیونو کلونو په اوږدو کې ورو ـ ورو بدل شوي دي.

په تېر نظام کې د هېواد د پوهنتونونو یو شمېر زده کړیالان په پوهنتونونو کې د اخلاقي فساد په تړاو د ندیم ادعاوې ردوي او وايي، پوهنتون د لوړو زده کړو ځای و او پکې ټولو بالغو کسانو خپل درسي چارې پر مخ وړلې.

دغه زده کړیالان د ندا محمد ندیم هغه څرګندونې چې په پوهنتونونو کې د اسلام سپېڅلي دین د ارزښتونو خلاف محتواوې تدریسېدې ردوي او وايي، د هېواد په پوهنتونونو کې د ثقافت په نوم ځانګړی پوهنځی او په نورو پوهنځيو کې ثقافت د یوه مضمون په توګه د دوکتورا لرونکو استادانو له لوري تدریسېده.

ندیم د طالبانو له بیا واکمنېدو سره سم د کابل والي شو او بیا د لوړو زده کړو وزارت د سرپرست په توګه وټاکل شو، خو وزارت ته په رسېدو سره یې د لسګونه زره نجونو د زده کړو له دوامه مخنیوی وکړ او د هغه دغې چارې ګڼ کورني او نړۍوال غبرګونونه راوپارول او لا هم افغان نجونې، نړۍوال او د بشري حقونو اړوند سازمانونه د نجونو د زده کړو د دوام غوښتونکي دي.

طالبانو له اندونیزیا وغوښتل چې پر کانونو د پانګونو په برخو کې همکاري وکړي

۳۰ وږی ۱۴۰۴ - ۲۱ سپتمبر ۲۰۲۵، ۲۱:۰۴ GMT+۱

د بامیان ولایت لپاره د طالبانو والي عبدالله سرحدي په کابل کې د اندونیزیا سفارت له شارژدافیر نندا اېوالېست سره په کتنه کې له هغه وغوښتل، چې د دغه ولایت پر کانونو د پانګونو په برخه کې همکاري وکړي. یاد شارژدافیر هم د همکارۍ ډاډ ورکړی دی.

د بامیان والي عبدالله سرحدي د یکشنبې په ورځ (د وږي ۳۰مه) د دغه ولایت په دفتر کې په کابل کې د اندونیزیا له سفیر نندا اېوالېست سره په کتنه کې د یاد ولایت د اوسېدونکو اړتیاوو ته په اشارې سره له هغه وغوښتل: «د دغه ولایت پر کانونو او بنسټيزو پروژو د پانګونو په ګډون په بېلابېلو اقتصادي برخو کې د همکاریو زمینه برابره کړي.»

د دغه ولایت د خبرپاڼې له مخې، په دې کتنه کې په کابل کې د اندونیزیا سفارت شارژدافیر ډاډ ورکړی، چې په بامیان کې به د پانګونو د فرصتونو په تړاو له اندونیزیايي ملي پانګوالو سره خبرې وکړي.

هغه زیاته کړه: «زه به په بامیان کې د پانګونو د فرصتونو په تړاو د اندونیزیا له ملي پانګوالو سره خبرې وکړم او په خپله هم هڅې کوم چې په اقتصادي برخو او په ځانګړې توګه د کانونو د را اېستنې لپاره د همکاریو زمینه برابره کړم.»

د خبرپاڼې له مخې، عبدالله سرحدي د دغې کتنې په پای کې نندا اېوالېست ته بلنه ورکړه چې د دغه ولایت له لرغونو او تاریخي ځایونو له هغې ډلې د غلغلې او ضحاک، شش پل، بندیر امیر او له نورو طبیعي جاذبو لیدنه وکړي، خو په خبرپاڼه کې په دې اړه چې ایا د طالبانو له لوري د لومړي حاکمیت پر مهال د بودا د ویجاړو کړو پاتې شونې هم ورښودلي او که نه، څه نه دي ویل شوي.

100%

د یادونې وړ ده، چې طالبانو نږدې ۲۵ کاله مخکې په خپل لومړي دور حاکمیت کې د ۱۳۷۹ کال د کب پر ۲۱مه د ملا محمد عمر په فرمان سره په بامیان کې د بودا دوه مسجمې (صلصال او شهمامه) به بمونو سره والوزول.

زلمی خلیلزاد: امریکا نه غواړي بګرام په زور ونیسي

۳۰ وږی ۱۴۰۴ - ۲۱ سپتمبر ۲۰۲۵، ۲۰:۰۹ GMT+۱

د بګرام اډې د سپارلو په تړاو د ټرمپ له خبرداري وروسته، د افغانستان لپاره د امریکايي بندیانو د خوشې کولو پلاوي غړی زلمی خلیلزاد وایي، چې واشنګټن نه غواړي بګرام اډه په زور ونیسي او نه هم د افغانستان له خاورې څخه یې د جلا کولو اراده لري.

په افغانستان کې د امریکایي بندیانو د خوشې کولو د پلاوي غړي زلمي خلیلزاد د یکشنبې په ورځ پر خپلې اېکس پاڼې په یوه یاداښت کې لیکلي: «د افغانستان او امریکا تر منځ د احتمالي امنیتي همکارۍ په اړه ډېر غلط او مغشوش کوونکي معلومات خپاره شوي، چې پکې د بګرام له اډې د ګډو ضد تروریزم عملیاتو لپاره د استفادې موضوع هم شامله ده.»

هغه زیاته کړه: «زما برداشت دا نه دی چې امریکا غواړي بګرام له افغانانو واخلي یا دا اډه خپلې خاورې ته ضمیمه کړي.»

زلمي خلیلزاد دا څرګندونې وروسته له هغې وکړې، چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د شنبې په ورځ په «ټروټ سوشل» کې طالبانو ته ګواښ وکړ.

د امریکا ولسمشر وویل:«که افغانستان د بګرام هوايي اډه بېرته هغه کسانو ته چې دا اډه یې جوړه کړې، یعنې امریکا ته ونه سپاري، نو بدې پېښې به رامنځته شي.»

ټرمپ تېره پنجشنبه هم د برېتانیا له لومړي وزیر سره په یوه ګډ خبري کنفرانس کې ټینګار وکړ، چې حکومت یې هڅه کوي بېرته بګرام ته ستون شي. هغه وویل: «طالبان له موږ څخه یو شمېر غوښتنې لري، خو موږ هم دا اډه غواړو.»

د وال‌ سټریټ ژورنال ورځپاڼې راپور ورکړی، چې د ټرمپ اداره له طالبانو سره په خبرو بوخته ده تر څو د امریکا لپاره د بګرام په اډه کې د محدود پوځي حضور زمینه برابره کړي.

د باخبره سرچینو په وینا، د امریکا د ولسمشر ځانګړي استازي ادام بولر چې څو ورځې وړاندې له زلمي خلیلزاد سره افغانستان ته سفر کړی و، د دې خبرو اصلي مسول ګڼلی.

یادو سرچینو ویلي، دا خبرې اوس مهال په لومړیو پړاوونو کې دي.

خو طالبانو د یکشنبې په ورځ د امریکایي ځواکونو د حضور په اړه هر ډول توافق رد کړ.

په ورته وخت کې طالبانو په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې دوی چمتو دي څو له امریکا سره خپلې سیاسي او اقتصادي اړیکې پراخې کړي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ څو وارې له نورو هېوادونو سره په خبرو کې له ګواښ او خبرداري کار اخیستی؛ خو لا روښانه نه ده، چې که له طالبانو سره دا خبرې کومې پایلې ته و نه رسېږي، نو ټرمپ به څه ډول اقدام وکړي.

د طالبانو اړوند رسنۍ: د بګرام په اړه د ټرمپ څرګندونې «د افغانانو احساساتو ته سپکاوی» دی

۳۰ وږی ۱۴۰۴ - ۲۱ سپتمبر ۲۰۲۵، ۱۹:۴۷ GMT+۱

د «الاماره» په نوم وېبپاڼه چې د طالبانو یوه له رسمي رسنیو ده، د بګرام د بیا ځلي تصرف په تړاو د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ د څرګندونو په غبرګون کې لیکلي، دغه ډول څرګندونې «د افغانستان پر ملي حاکمیت یرغل او د افغانستان د خلکو احساساتو ته سپکاوی» ګڼل کېږي.

په دغه غبرګون کې د امیرخان متقي پخوانیو ویناوو ته په اشارې سره چې ویلي یې و: «د بهرنیو ځواکونو په هر نوم چې وي او په ځانګړې توګه بګرام ته بیا راستنېدنه، د افغانستان پر خپلواکۍ ښکاره تېری دی.»

«الاماره» زیاته کړې، بګرام د افغانانو لپاره د «اشغال نښه» ده او د بېرته ستنېدنې په تړاو یې بحث هم «ملي احساساتو ته له بې احترامۍ پرته بل څه» نه دي.

سرچینې زیاته کړې، د افغانستان نننی لومړیتوب «سوله، اقتصادي وده او د خلکو هوساینه» ده او که نړۍواله ټولنه د رغنده تعامل غوښتونکې وي، نو د نظامي حضور د طرحې پر ځای باید په سیاسي، اقتصادي او کلتوري برخو کې د همکاریو لارې چارې جوړې کړي.

د طالبانو دغې وېبپاڼې د دغې لیکنې په پای کې ویلي: «افغان خاوره به د هېڅ زبر ځواک د نظامي حضور کوربه نشي.»

دغه غبرګون په داسې حال کې دی، چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ همدا څو ورځې مخکې څو ځلي د بګرام د بېرته نیونې په تړاو څرګندونې کړي او دغه اډه یې چین ته د نږدې والي له امله د امریکا لپاره ستراتیژیک موقعیت بللی دی. د ټرمپ دغو څرګندونو له طالبانو سربېره د چین غبرګون هم راپارولی دی.

د چین د بهرنیو چارو وزارت ویاند د بګرام هوايي اډې د بیا نیولو په تړاو د امریکا د ولسمشر د څرګندونو په غبرګون کې ویلي، چې بېجینګ د افغانستان ځمکنۍ بشپړتیا او حاکمیت ته درناوی لري او د بګرام هوايي اډې د کارونې یا بیا نیولو پرېکړه یوازې د افغانانو حق دی.